در نظر او مساوىباشد وبطرفى كه وظيفه اوست بنا بگذارد، بعد گمانش بطرف ديگر برود، بايد همان طرف را بگيرد ونماز را تمام كند.
مسأله 4- اگر موقعى كه ايستاده بين سه وچهار يا بين سه وچهار وپنج شك كند و يادش بيايد كه دو سجده از ركعت پيش بجا نياورد، نمازش باطلاست.
مسأله 5- اگر شك او از بين برود و شك ديگرى برايش پيش آيد، مثلًا اوّل شك كند كه دو ركعت خوانده يا سه ركعت، بعد شك كند سه ركعت خوانده يا چهار ركعت، بايد به دستور شك دوم عمل نمايد.
مسأله 6- اگر بعد از نماز شك كند كه در نماز مثلًا بين دو وچهار شك كرده، يا بين سه و چهار، احتياط واجب آن است كه به دستور هر دو عمل كند ونماز را هم دوباره بخواند.
نماز احتياط
مسأله 1- كسى كه نماز احتياط بر او واجب است، بايد بعد از سلام نماز فوراً نيّت نماز احتياط كند وتكبير بگويد وحمد را بخواند و به ركوع رود ودو سجده نمايد پس اگر يك ركعت نماز احتياط بر او واجب است، بعد از دو سجده تشهّد بخواند وسلام دهد و اگر دو ركعت نماز احتياط بر او واجب است، بعد از دو سجده يك ركعت ديگر مثل ركعت اوّل بجا آورد و بعد از تشهّد، سلام دهد.
مسأله 2- نماز احتياط سوره وقنوت ندارد و بايد آن را آهسته بخواند ونيّت آن را به زبان نياورد و احتياط واجب آن است كه بسم اللَّه
آن را هم آهسته بخواند.
مسأله 3- اگر پيش از خواندن نماز احتياط بفهمد كه ركعتهاى نمازش كم بوده، چنانچه كارى كه نماز را باطل مىكند انجام نداده، بايد آنچه از نماز نخوانده، بخواند و براى سلام بيجا دو سجده سهو بنمايد، و اگر كارى كه نماز را باطل مىكند انجام داده، مثلًا پشت به قبله كرده بايد نماز را دوباره بجاآورد.
مسأله 4- اگر در نماز احتياط ركنى را زياد كند، يا مثلًا به جاى يك ركعت دو ركعت بخواند، نماز احتياط باطل مىشود و بايد دوباره نماز احتياط واصل نماز را بخواند.
مسأله 5- موقعى كه مشغول نماز احتياط است اگر در يكى از كارهاى آن شك كند، چنانچه محلّ آن نگذشته، بايد بجا آورد و اگر محلّش گذشته، بايد به شك خود اعتنا نكند، مثلًا اگر شك كند كه حمد خوانده يا نه، چنانچه به ركوع نرفته بايد بخواند، و اگر به ركوع رفته، به شكّ خود اعتنا نكند.
مسأله 6- اگر در شماره ركعتهاى نماز احتياط شك كند، چنانچه بطرف بيشتر شك، نماز را باطل مىكند، بايد بنا را بر كمتر بگذارد و اگر طرف بيشتر شك، نماز را باطل نمىكند، بايد بنا را بر بيشتر بگذارد، مثلًا موقعى كه مشغول خواندن دو ركعت نماز احتياط است، اگر شك كند كه دو ركعت خوانده يا سه ركعت، چون طرف بيشتر شك نماز را باطل مىكند، بايد بنا بگذارد كه دو ركعت خوانده و اگر شك كند كه يك ركعت خوانده يا دو ركعت چون طرف بيشتر شك نماز را باطل
نمىكند، بايد بنا بگذارد كه دو ركعت خوانده است و احتياط واجب آن است كه نماز را بعد از اعاده نماز احتياط مجدّداً اعاده كند.
مسأله 7- اگر در نماز احتياط چيزى كه ركن نيست سهواً كم يا زياد شود بنابر احتياط واجب بايد دو سجده سهو را بياورد.
مسأله 8- اگر بعد از سلام نماز احتياط شك كند كه يكى از اجزاء يا شرائط آن را بجا آورده يا نه، به شك خود اعتنا نكند.
مسأله 9- اگر در نماز احتياط، تشهّد يا يك سجده را فراموش كند، بايد احتياطاً بعد از سلام نماز، آن را قضا نمايد.
مسأله 10- اگر نماز احتياط وقضاى يك سجده يا قضاى يك تشهّد يا دو سجده سهو بر او واجب شود، بايد اوّل نماز احتياط را بجا آورد.
سجده سهو
مسأله 1- براى پنج چيز بعد از سلام نماز، انسان بايد دو سجده سهو به دستورى كه بعداً گفته مىشود بجا آورد:
اوّل آن كه در بين نماز، سهواً حرف بزند.
دوم جايى كه نبايد نماز را سلام دهد، مثلًا در ركعت اوّل سهواً سلام بدهد.
سوم آن كه يك سجده را فراموش كند.
چهارم آن كه تشهّد را فراموش كند.
پنجم آن كه در نماز چهار ركعتى بعد از سجده دوم شك كند كه چهار ركعت خوانده يا پنج ركعت و نيز اگر در جايى كه بايد بايستد مثلًا موقع
خواندن حمد و سوره اشتباهاً بنشيند يا در جايى كه بايد بنشيند مثلًا موقع خواندن تشهّد اشتباهاً بايستد، كه بنابر احتياط واجب، بايد دو سجده سهو بجا آورد، بلكه براى هر چيزى از افعال كه در نماز اشتباهاً كم يا زياد كند، احتياط واجب آن استكه دو سجدهسهو بنمايد واحكام اينچند صورت در مسائل آينده گفته مىشود.
مسأله 2- اگر انسان اشتباهاً يا بخيال اين كه نمازش تمام شده حرف بزند، بايد دو سجده سهو بجا آورد.
مسأله 3- براى حرفى كه از آه كشيدن وسرفه پيدا مىشود، سجده سهو واجب نيست، ولى اگر مثلًا سهواً آخ يا آه بگويد، بايد سجده سهو نمايد.
مسأله 4- اگر سهواً تسبيحات اربعه را نگويد يا بيشتر از سه مرتبه بگويد، احتياط واجب آن است كه بعد از نماز دو سجده سهو بجا آورد.
مسأله 5- اگر در جايى كه نبايد سلام دهد اشتباهاً هر سه سلام رابگويد، دو سجده سهو كافى است، لكن احتياط مستحبّ تكرار سجده است به تكرار سلام.
مسأله 6- اگر سجده سهو را بعد از نماز عمداً بجا نياورد، معصيت كرده وواجب است هرچه زودتر آن را انجام دهد و چنانچه سهواً بجا نياورد، هر وقت يادش آمد بايد فوراً انجام دهد ولازم نيست نماز را دوباره بخواند.
مسأله 7- اگر بداند يكى از دو سجده سهو را بجا نياورده، بايد دو سجده سهو بجا آورد و اگر بداند سهواً سه سجده كرده بايد دو سجده
سهو را اعاده نمايد.
دستور سجده سهو
مسأله 1- دستور سجده سهو اين است كه بعد از سلام نماز فوراً نيّت سجده سهو كند و بنابر احتياط واجب پيشانى را به چيزى كه سجده بر آن صحيح است بگذارد و بگويد: «بِسْمِ اللّهِ وَبِاللّهِ السَّلامُ عَلَيْكَ أيُّها النَّبِيُّ وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَ بَرَكاتُه»، بعد بايد بنشيند و دوباره به سجده رود و ذكرى كه گفتهشد، بگويد و بنشيند و بعد از خواندن تشهّد سلام دهد.
قضاى سجود و تشهّد فراموش شده
مسأله 1- سجده وتشهّد را كه انسان فراموش كرده و بعد از نماز قضاى آن را بجا مىآورد، بايد تمام شرائط نماز مانند پاك بودن بدن ولباس ورو به قبله بودن وشرطهاى ديگر را داشته باشد.
مسأله 2- اگر بين سلام نماز وقضاى سجده يا تشهّد كارى كند كه براى آن سجده سهو واجب مىشود، مثل آن كه سهواً حرف بزند، بنابر احتياط واجب بايد سجده يا تشهّد را قضا كند وغير از سجده سهوى كه براى قضاى سجده يا تشهّد لازم است، بنابر احتياط واجب دو سجده سهو ديگر بنمايد.
مسأله 3- اگر نداند كه سجده را فراموش كرده يا تشهّد را، بايد هر دو را قضا نمايد و هركدام را اوّل بجا آورد اشكال ندارد در صورتى كه
تقدّم را در فرض فوق نداند.
مسأله 4- كسى كه بايد سجده يا تشهّد را قضا نمايد، اگر براى كار ديگرى هم سجده سهو بر او واجب شود، بايد بعد از نماز، سجده يا تشهّد را قضا نمايد، بعد سجده سهو را بجا آورد.
+/ استفتائات شكيات و نماز احتياط
سئوال 1: اخيراً مهرى براى نماز درست كردهاند كه عدد ركعات را مشخص مىكند آيا براى اثبات عدد ركعات شرعاً حجيّت دارد؟
جواب: اگر اطمينان حاصل كند حجيّت دارد
سئوال 2: كسى كه مشغول نماز عشاء است و در بين نماز، شك مىكند كه نماز مغرب را خوانده يا نه تكليف او چيست؟
جواب: اگر به ركوع ركعت چهارم نرسيده و در وقت مشترك نماز است، نيّتش را عدول دهد به نماز مغرب و اگر در وقت مختص نماز عشاء شك كند بنا بگذارد بر اينكه نماز مغرب را بجا آورده است.
سئوال 3: اگر انسان در نماز چهار ركعتى يكى از شكهاى صحيح برايش پيش آيد ولى بعد از نماز نمىداند كدام بوده است وظيفه او چيست؟
جواب: يك ركعت نماز احتياط ايستاده و همچنين دو ركعت نماز احتياط ايستاده و دو سجده سهو بقصد مافى الذمّه انجام دهد
كم و زياد كردن اجزاء و شرايط نماز
مسأله 1- اگر به واسطه ندانستن مسأله، چيزى از واجبات نماز را
كم يا زياد كند، اگر ركن باشد نمازش باطل است و اگر ركن نباشد نماز او بنابر احتياط واجب باطل است، ولى اگر به واسطه ندانستن مسأله حمد و سوره نماز صبح و مغرب و عشاء را آهسته بخواند، يا حمد وسوره ظهر و عصر را بلند بخواند، يا در مسافرت نماز ظهر و عصر و عشاء را چهار ركعتى بخواند، نمازش صحيح است.
مسأله 2- اگر در بين نماز بفهمد وضو يا غسلش باطل بوده، يا بدون وضو يا غسل مشغول نماز شده، بايد نماز را به هم بزند و دوباره باوضو يا غسل بخواند و اگر بعد از نماز بفهمد، بايد دوباره نماز را با وضو يا غسل بجا آورد و اگر وقت گذشته، قضا نمايد.
مسأله 3- اگر پيش از گفتن السلام علينا والسلام عليكم يادش بيايد كه دو سجده ركعت آخر را بجا نياورده، بايد دو سجده را بجا آورد ودوباره تشهّد بخواند ونماز را سلام دهد وواجب است دو سجده سهو براى زيادتى تشهّد بجا آورد.
نماز مسافر
مسافر بايد نماز ظهر و عصر و عشاء را با هشت شرط شكسته بجا آورد يعنى دو ركعتى بخواند
شرط اول: آنكه سفر او كمتر از هشت فرسخ شرعى (5/ 5 كيلومتر) نباشد
مسأله 1- اگر محلّى دو راه داشته باشد، يك راه آن كمتر از هشت فرسخ و راه ديگر آن هشت فرسخ يا بيشتر باشد، چنانچه انسان از راهى
كه هشت فرسخ است به آنجا برود، بايد نماز را شكسته بخواند و اگر از راهى كه هشت فرسخ نيست برود، بايد تمام بخواند.
شرط دوم: آنكه از اول مسافرت قصد هشت فرسخ را داشته باشد
مسأله 2- كسى كه قصد هشت فرسخ دارد، اگرچه در هر روز مقدار كمى راه برود، وقتى به جايى برسد كه ديوار شهر را نبيند و اذان آن را نشنود، بايد نماز را شكسته بخواند ولى اگر در هر روز مقدار خيلى كمى راه برود كه نگويند مسافر است بايد نمازش را تمام بخواند.
شرط سوم:آنكه در بين راه از قصد خود برنگردد
مسأله 3- اگر بعد از رسيدن به چهار فرسخ از مسافرت منصرف شود وتصميم داشته باشد كه همان روز يا شب آن برگردد، بايد نماز را شكسته بخواند و همچنين اگر در همان روز يا همان شب برنگردد وبخواهد كمتر از ده روز در آنجا بماند، نمازش را شكسته بخواند.
شرط چهارم:آنكه پيش از هشت فرسخ از وطن خود يا جايى كه قصد ماندن ده روز در آنجا را كرده، نگذرد.
مسأله 4- كسى كه نمىداند پيش از رسيدن به هشت فرسخ از وطنش مىگذرد يا نه، يا ده روز در جايى مىماند يا نه، بايد نماز را تمام بخواند.
شرط پنجم:آنكه براى كار حرام همانند دزدى سفر نكند
مسأله 5- سفرى كه اسباب اذيّت پدر ومادر باشد حرام است وانسان بايد در آن سفر نماز را تمام بخواند وروزه هم بگيرد.
مسأله 6- كسى كه سفر او حرام نيست وبراى كار حرام هم سفر