نذر
مسأله 1- احكام نذر آن است كه انسان بر خود واجب كند كه كار خيرى را براى خدا بجا آورد، يا كارى را كه نكردن آن بهتر است براى خدا ترك نمايد.
مسأله 2- در نذر بايد صيغه خوانده شود و لازم نيست آن را به عربى بخوانند، پس اگر بگويد چنانچه مريض من خوب شود، براى خدا ده تومان به فقير مىدهم بايد وفا به نذر خود بنمايد.
مسأله 3- اگر فرزند با اجازه پدر نذر كند، بايد به آن نذر عمل نمايد، بلكه اگر بدون اجازه او نذر كند، بنابر احتياط عمل كردن به آن نذر واجب است مگر آن كه او را منع كرده باشد كه نذرش در اينصورت صحيح نيست.
مسأله 4- انسان كارى را مىتواند نذر كند كه انجام آن برايش ممكن باشد، بنابراين كسى كه نمىتواند پياده كربلا برود، اگر نذر كند كه پياده برود، نذر او صحيح نيست.
مسأله 5- اگر نذر كند كه كار حرام يا مكروهى را انجام دهد، يا كار واجب يا مستحبّى را ترك كند، نذر او صحيح نيست.
مسأله 6- اگر انسان با اختيار به نذر خود عمل نكند گناه كرده و بايد كفاره بدهد و كفاره نذر همانند كفاره روزه است يعنى يا دو ماه روزه بگيرد و يا شصت فقير را سير كند يا يك بنده آزاد كند
مسأله 7- اگر نذر كند كه به زيارت يكى از امامان مثلًا به زيارت حضرت اباعبداللَّه7مشرّف شود، چنانچه به زيارت امام ديگر برود كافى نيست و اگر به واسطه عذرى نتواند آن امام را زيارت كند چيزى بر او واجب نيست.
قسم
مسأله 1- اگر قسم بخورد كه كارى را انجام دهد يا ترك كند مثلًا قسم بخورد كه روزه بگيرد، يا دود استعمال نكند، چنانچه عمداً مخالفت كند بايد كفّاره بدهد يعنى بنده آزاد كند يا ده فقير را سير كند يا ده فقير را بپوشاند و اگر اينها را نتواند، بايد سه روز روزه بگيرد.
مسأله 2- قسم چند شرط دارد:
اوّل- كسى كه قسم مىخورد بايد بالغ وعاقل باشد و از روى قصد واختيار قسم بخورد پس قسم خوردن بچه وديوانه ومست و كسى كه مجبورش كردهاند، درست نيست و همچنين است اگر در حال عصبانىبودن بىاختيار قسم بخورد.
دوّم- كارى را كه قسم مىخورد انجام دهد بايد حرام و مكروه نباشد و كارى را كه قسم مىخورد ترك كند، بايد واجب و مستحب نباشد و اگر قسم بخورد كه كار مباحى را بجا آورد بايد ترك آن در نظر مردم بهتر از انجامش نباشد و نيز اگر قسم بخورد كه كار مباهى را ترك كند بايد انجام آن در نظر مردم بهتر از تركش نباشد.
سوّم- به يكى از اسمهاى خداوند عالم قسم بخورد كه بغير ذات
مقدّس او گفته نمىشود مانند خداود و اللَّه يا به اسمى قسم بخورد كه غالباً در مورد خدا بكار رود بطوريكه هرگاه كسى آن را بگويد ذات مقدّس حق در نظر آيد مثل خالق و رازق بلكه اگر نيّت خدا را با اسمى بكند مثل بصير و سميع به احتياط واجب هم صحيح است.
چهارم- قسم را به زبان بياورد
پنجم- عمل كردن به قسم براى او ممكن باشد
مسأله 3- اگر فرزند بدون اجازه پدر قسم بخورد پدر مىتواند قسم او را بهم بزند
امر به معروف و نهى از منكر
يكى از واجبات دينى امر به معروف و نهى از منكر است و همه مسلمانان بايد خود را در مقابل ديگران مسئول بدانند
مسأله 1- «معروف» يعنى چيزى كه به حكم شرع يا عقل انجام آن واجب يا مستحب است، و «منكر» يعنى چيزى كه به حكم شرع يا عقل انجام آن قبيح وحرام يامكروه است؛ واز اين نظر فرقى ميان امور فردى واجتماعى نيست. بنابراين امر به معروف ونهى از منكر يك وظيفه عمومى است وحكومتها وافراد مردم همه در برابر يكديگر مسئوليت دارند وبايد به اين وظيفه عمل نمايند.
مسأله 2- امر به معروف ونهى از منكر واجب كفايى مىباشد؛ بنابراين اگر بعضى از مكلفين به آن اقدام كنند ومقصود حاصل شود، از ديگران ساقط مىشود. واگر اقامه معروف وجلوگيرى از منكر بر اجتماعِ جمعى از مكلفين متوقف باشد، واجب است اجتماع نمايند.
مسأله 3- اگر امر ونهى بعضى افراد مؤثر واقع نشود وبرخى ديگر احتمال دهند امر ونهى آنان اثربخش است، برآنها واجب مىشود.
مسأله 4- هنگام وجوب امر به معروف ونهى از منكر با زبان،
يادآورى مسائل شرعى كفايت نمىكند؛ بلكه انسان بايد امر ونهىنمايد.
شرائط امر به معروف و نهى از منكر
مسأله 5- در واجب بودن امر به معروف ونهى از منكر سه شرط لازم است:
1- احتمال دهد امر ونهى او اثربخش باشد؛ پس اگر بداند اثر نمىكند واجب نيست.
2- بداند يا مطمئن باشد كه گنهكار، قصد ادامه يا تكرار گناه را دارد؛ پس اگر بداند يا گمان كند كه تكرار نمىكند واجب نيست.
3- در امر ونهى مفسده مهمترى وجود نداشته باشد؛ پس اگر بداند يا گمان كند يا احتمال صحيح عقلايى دهد كه با امر ونهى او زيان جانى يا آبرويى يا مالى قابل توجهى به او يا خويشان يا نزديكان او ويا بهعدهاى از مؤمنين مىرسد، امر ونهى واجب نيست؛ بلكه در بسيارى موارد حرام مىباشد.
مراتب امر به معروف و نهى از منكر
مسأله 6- امر به معروف و نهى از منكر مراتبى دارد كه بايد مراعات شود
مرتبه اوّل: آنكه به گونهاى با گنهكار برخورد شود كه احساس كند ارتكاب گناه سبب اين برخورد با او شده مانند رو برگرداندن از او و چهره را خشمگين كردن
مرتبه دوم: آنكه با زبان امر به معروف و نهى از منكر كند
مرتبه سوم: استفاده از زور است مشروط بر اينكه از قدر لازم تجاوز نكند
+/ استفتائات امر به معروف و نهى از منكر
سئوال 1: آيا براى امر به معروف و نهى از منكر مىتوان آبروى افراد را ببريم و يا حيثيت شخصى آنها را كم كنيم؟
جواب: از بين بردن آبروى فردى در جامعه و خدشهدار كردن شخصيت او جايز نيست
سئوال 2: اگر بدانيم در صورت امر به معروف و نهى از منكر مورد توهين قرار مىگيريم آيا امر و نهى واجب است؟
جواب: با فرض مذكور امر به معروف و نهى از منكر لازم نيست
سئوال 3: وظيفه فرزند نسبت به والدينى كه اهتمام به تكاليف دينى ندارند چيست؟
جواب: سعى كنند از راههاى مختلف امر به معروف و نهى از منكر كنند و اگر اثر نمىكند وظيفهاى ندارند
+/ استفتائات متفرقه در مورد مسائل روز
1- شعبدهبازى
سئوال 1: آيا شعبدهبازى حرام است و نگاه كردن آن از تلويزيون
چه حكمى دارد؟
جواب: شعبدهبازى حرام است و نگاه كردن به آن در صورتى كه عرفاً نگويند پاى عمل حرام نشسته، اشكال ندارد
2- شطرنج و پاسور و بيليارد
سئوال 2: بازى با شطرنج و پاسور و بيليارد چه حكمى دارد؟
جواب: بنظر ما بازى با شطرنج و پاسور حرام است
سئوال 3: آيا كسب درآمد از طريق شطرنج مثل شركت در مسابقات و گرفتن جايزه حرام است و آيا مالك مىشوند
جواب: كسب درآمد از طريق شطرنج حرام است و مالك آن نمىشوند
3- تراشيدن ريش
سئوال 4: درآمد حاصله از تيغ انداختن چگونه است؟
جواب: درآمد حاصله از اصلاح صورت با تيغ، حرام است و آرايشگر مالك آن نمىشود
سئوال 5: آيا گذاشتن ريش پرفسورى جايز است؟
جواب: ريش بايد كامل گذاشته شود و گذاشتن ريش پرفسورى جايز نيست.
سئوال 6: چه مقدار از ريش را مىتوان تيغ زد؟ و آيا گذاشتن ريش بايك جايز است