تيمّم
تيمّم بر دو قسم است 1- تيمّم بدل از وضو 2- تيمّم بدل از غسل
مسأله 1- در تيمّم بدل از وضو چهار چيز واجب است:
اوّل نيّت،
دوم زدن كف دو دست با هم بر چيزى كه تيمّم به آن صحيح است، سوم كشيدن تمام كف هر دو دست به تمام پيشانى و دو طرف آن، از جايى كه موى سر مىرويد تا ابروها وبالاى بينى و بنابر احتياط واجب بايد دستها روى ابروها هم كشيده شود،
چهارم كشيدن تمام كف دست چپ به تمام پشت دست راست و بعد از آن كشيدن تمام كف دست راست به تمام پشت دست چپ.
مسأله 2- در تيمّم بدل از غسل، بعد از آن كه نيّت كرد و به دستورى كه در مسأله پيش گفته شد، دستها را به زمين زد و به پيشانى وپشت دستها كشيد، به احتياط واجب بايد يك مرتبه ديگر دستها را به زمين بزند و به پشت دستها بكشد و احتياط آن است كه تيمّم را چه بدل از وضو باشد چه بدل از غسل، به اين ترتيب بجا آورد: يك مرتبه دستها را
به زمين بزند و به پيشانى وپشت دستها بكشد ويك مرتبه ديگر به زمين بزند وپشت دستها را مسح نمايد.
موارد لزوم تيمّم
در هفت مورد به جاى وضو و غسل بايد تيمّم كرد
اول: آنكه تهيه آب بقدر وضو يا غسل ممكن نباشد
مسأله 3- اگر وقت نمازتنگ باشد، يا از دزد ودرنده بترسد، يا جستجوى آب به قدرى سخت باشد كه نتواند تحمّل كند، جستجو لازم نيست.
مسأله 4- اگر در جستجوى آب نرود تا وقت نماز تنگ شود، معصيت كرده ولى نمازش با تيمّم صحيح است و احتياط مستحبّ آن است كه قضا نمايد خصوصاً اگر علم پيدا كند كه اگر جستجو مىكرد، آب پيدا مىنمود.
مسأله 5- كسى كه يقين دارد آب پيدا نمىكند، چنانچه دنبال آب نرود و با تيمّم نماز بخواند و بعد از نماز بفهمد كه اگر جستجو مىكرد آب پيدا مىشد، نمازش باطل است.
مسأله 6- اگر بعد از جستجو آب پيدا نكند و با تيمّم نماز بخواند و بعد از نماز بفهمد در جايى كه جستجو كرده آب بوده، اگر وقت باقى است به احتياط واجب بايد اعاده كند ولى اگر وقت تمام شده قضا واجب نيست.
مسأله 7- كسى كه يقين دارد وقت نماز تنگ است، اگر بدون
جستجو با تيمّم نماز بخواند، و بعد از نماز بفهمد كه براى جستجو وقت داشته، احتياط واجب آن است كه دوباره نمازش را بخواند.
مسأله 8- اگر پيش از وقت نماز، وضو داشته باشد وبداند كه اگر وضوى خود را باطل كند، تهيّه آب براى او ممكن نيست، چنانچه بتواند وضوى خود را نگهدارد، احتياط واجب آن است كه آن را باطل نكند.
مسأله 9- كسى كه فقط به مقدار وضو يا به مقدار غسل آب دارد وميداند كه اگر آن را بريزد آب پيدا نمىكند، چنانچه وقت نماز داخل شده باشد، ريختن آن حرام است و احتياط واجب آن است كه پيش از وقت نماز هم آن را نريزد.
دوّم: آنكه به واسطه پيرى يا ترس از دزد و جانور يا نداشتن وسيله براى آب كشيدن از چاه دسترسى به آب نداشته باشد.
سوّم: آنكه از استعمال آب بر جان خود بترسد يا بترسد كه مريض شود يا مرضش طولانى شود كه بايد تيمّم كند
مسأله 10- اگر آب گرم براى او ضرر ندارد بايد با آب گرم وضو يا غسل را بگيرد
مسأله 11- كسى كه مبتلا به درد چشم است وآب براى او ضرر دارد، بايد تيمّم نمايد.
مسأله 12- كسى كه مىداند آب برايش ضرر ندارد، چنانچه غسل كند يا وضو بگيرد و بعد بفهمد كه آب براى او ضرر داشته، وضو وغسل او صحيح است، ولكن بنابر احيتاط مستحبّ اعاده نمايد.
چهارم: آنكه بترسد كه اگر آب را به مصرف وضو يا غسل برساند خود يا خانواده او يا رفقاى او يا حتى مركب سوارى او تلف شوند و يا به مشقّت شديد بيفتند كه در اين صورت بايد تيمّم كند
پنجم: كسى كه بدن يا لباسش نجس است و كمى آب دارد كه اگر با آن وضو بگيرد يا غسل كند براى آب كشيدن بدن يا لباس او نمىماند بايد بدن يا لباس را آب بكشد و با تيمّم نماز بخواند
ششم: اگر غير از آب يا ظرفى كه استعمال آن حرام است مثل ظرف غصبى، آب يا ظرف ديگرى ندارد، بايد تيمّم كند
هفتم: اگر وقت تنگ باشد بطوريكه اگر وضو بگيرد يا غسل كند تمام يا مقدارى از نماز بعد از وقت خوانده مىشود بايد تيمم كند
مسأله 13- اگر عمداً نماز را به قدرى تأخير بيندازد كه وقت وضو يا غسل نداشته باشد، معصيت كرده ولى نماز او با تيمّم صحيح است، اگرچه احتياط اكيد آن است كه قضاى آن نماز را بخواند.
مسأله 14- اگر انسان به قدرى وقت دارد كه مىتواند وضو بگيرد، يا غسل كند و نماز را بدون كارهاى مستحبّى آن مثل اقامه وقنوت بخواند، بايد غسل يا وضو بگيرد ونماز را بدون كارهاى مستحبّى آن بجا آورد، بلكه اگر به اندازه سوره هم وقت ندارد، بايد غسل كند يا وضو بگيرد و نماز را بدون سوره بخواند.
چيزهائى كه تيمّم به آنها صحيح است
مسأله 15- تيمّم بخاك و ريگ و كلوخ و سنگ صحيح است، ولى
احتياط مستحبّ آن است كه اگر خاك ممكن باشد به چيز ديگرى تيمّم نكند.
مسأله 16- تيمّم بر سنگ گچ و سنگ آهك صحيح است ولى تيمّم به گچ و آهك پخته، بنابر احتياط، اشكال دارد، و در صورتى كه غير از آنها ندارد احتياط واجب اين است كه تيمّم به آنها بنمايد و نماز بخواند و بعد هم قضا نمايد، و تيمّم به سنگ معدن مثل سنگ عقيق باطل مىباشد.
مسأله 17- كسى كه آب ندارد اگر برف يا يخ داشته باشد، چنانچه ممكن است، بايد آن را آب كند و با آن وضو بگيرد يا غسل نمايد، و اگر چيزى كه تيمّم به آن صحيح است ندارد، احتياط واجب آن است كه با برف يا يخ اعضاء وضو يا غسل را نمناك كند، و اگر اين هم ممكن نيست به يخ يا برف تيمّم نمايد، ولى در دو صورت اخير نمازى را كه خوانده بايد قضا كند.
مسأله 18- اگر با خاك وريگ، چيزى مانند كاه كه تيمّم به آن باطل است مخلوط شود، نمىتواند به آن تيمّم كند ولى اگر آن چيز به قدرى كم باشد كهدر خاك يا ريگ، از بين رفته حساب شود، تيمّم به آن خاك و ريگ صحيحاست.
مسأله 19- چيزى كه بر آن تيمّم مىكند بايد پاك باشد و اگر چيز پاكى كه تيمّم به آن صحيح است ندارد، بنابر احتياط واجب نماز را بدون تيمّم بخواند و بعد هم قضاى آن را بجا آورد.
مسأله 20- اگر يقين داشته باشد كه تيمّم به چيزى صحيح است و با
آن تيمّم نمايد، بعد بفهمد تيمّم به آن باطل بوده، نمازهايى را كه با آن تيمّم خوانده بايد دوباره بخواند.
مسأله 21- چيزى كه بر آن تيمّم مىكند ومكان آن چيز، بايد غصبى نباشد، پس اگر بر خاك غصبى تيمّم كند، يا خاكى را كه مال خود اوست بىاجازه در ملك ديگرى بگذارد وبر آن تيمّم كند تيمّم او باطل مىباشد.
احكام تيمّم
مسأله 22- اگر مختصرى از پيشانى وپشت دستها را هم مسح نكند، تيمّم باطل است چه عمداً مسح نكند يا مسأله را نداند يا فراموش كرده باشد، ولى دقّت زياد هم لازم نيست وهمينقدر كه بگويند تمام پيشانى وپشت دست مسح شده كافىاست.
مسأله 23- براى آن كه يقين كند تمام پشت دست را مسح كرده، بايد مقدارى بالاتر از مچ را هم مسح نمايد، ولى مسح بين انگشتان لازم نيست.
مسأله 24- پيشانى وپشت دستها را بايد از بالا به پايين مسح نمايد و كارهاى آن را بايد پشت سر هم بجا آورد و اگر بين آنها به قدرى فاصله دهد، كه نگويند تيمّم مىكند باطل است.
مسأله 25- در تيمّم بايد پيشانى وكف دستها وپشت دستها پاك باشد و اگر كف دست نجس باشد ونتواند آن را آب بكشد، اگر نجاست او مسرى نباشد بنابر احتياط واجب تيمّم را با كف دست نجس و
همچنين با پشت دست مسح نمايد، و اگر مسرى باشد تيمّم به پشت دست كافى است.
مسأله 26- انسان بايد براى تيمّم انگشتر را از دست بيرون آورد و اگر در پيشانىيا پشت دستها يا در كف دستها مانعى باشد مثلًا چيزى به آنها چسبيده باشد، بايد برطرف نمايد.
مسأله 27- اگر پيشانى يا پشت دستها زخم است وپارچه يا چيز ديگرى را كه بر آن بسته نمىتواند باز كند، بايد دست را روى آن بكشد و نيز اگر كف دست زخم باشد و پارچه يا چيز ديگرى را كه بر آن بسته نتواند باز كند، بايد دست را با همان پارچه به چيزى كه تيمّم به آن صحيح است بزند و به پيشانى وپشت دستها بكشد.
مسأله 28- اگر بعد از مسح دست چپ شك كند كه درست تيمّم كرده يا نه، تيمّم او صحيح است.
مسأله 29- كسى كه وظيفهاش تيمّم است بنابر احتياط واجب نمىتواند پيش از وقت نماز براى نماز تيمّم كند، ولى اگر براى كار واجب ديگر يا مستحبّى تيمّم كند وتا وقت نماز عذر باقى باشد، اگر مأيوس از پيدا كردن آب باشد، مىتواند با همان تيمّم نماز بخواند.
مسأله 30- اگر به واسطه نداشتن آب يا عذر ديگرى تيمّم كند، بعد از برطرف شدن عذر تيمّم او باطل مىشود.
مسأله 31- چيزهائى كه وضو را باطل مىكند، تيمّم بدل از وضو را هم باطل مىكند وچيزهائى كه غسل را باطل مىنمايد، تيمّم بدل از غسل را هم باطل مىنمايد.
مسأله 32- اگر بدل از غسل جنابت تيمّم كند، لازم نيست براى نماز وضو بگيرد ولى اگر بدل از غسلهاى ديگر تيمّم كند بايد وضو بگيرد و اگر نتواند وضو بگيرد، بايد تيمّم ديگرى هم بدل از وضو بنمايد.
+/ استفتائات تيمّم
سئوال 1: شخصى كه چشمش را عمل كرده كه هم آب براى آن ضرر دارد و هم تيمّم مضرّ است چه وظيفهاى دارد؟
جواب: اگر نمىتواند وضو و حتى تيمّم كند بايد نماز را بخواند و بعد هم قضا نمايد
سئوال 2: آيا با تيمّم بدل از غسل مىشود قرآن را لمس كرد و وارد مسجد شد؟
جواب: اگر عذر او فقط براى يك روز باقى است احتياطاً از مسّ كتاب و دخول در مسجد اجتناب نمايد و اگر عذر او ادامهدار باشد اشكال ندارد.
سئوال 3: در ماه رمضان فردى عمداً غسل نمىكند تا وقت تنگ شود سپس تيمّم مىكند و تا طلوع آفتاب كارى كه مبطل طهارت باشد انجام نمىدهد آيا با تنگى وقت مىشود با همين تيمم نماز خواند يا خير؟
جواب: با آن تيمّم نمىتواند نماز بخواند و بايد غسل كند و اگر از غسل كردن هم معذور است بايد مجدّداً تيمّم كند مگر آنكه عذرش از اول كه تيمم كرده تا وقت تنگى نماز باقى بوده باشد