کتاب احکام جوانان

نماز

نماز مهمترين دستور دينى است كه اگر قبول درگاه خداوند شود عبادتهاى ديگر هم قبول مى‌شود و اگر پذيرفته نشود اعمال ديگر هم قبول نمى‌شود حضرت صادق7فرمودند: محبوبترين اعمال در نزد خداوند نماز است و آن آخرين وصاياى پيغمبران خدا است و حضرت رسول اكرم6فرمودند هر چيزى را چهره‌اى است و چهره دين شما نماز است و سعى كنيد كمال و زيبايى اين چهره را حفظ كنيد

نمازهاى واجب‌

نمازهاى واجب شش است اول: نمازهاى يوميّه دوم: نماز آيات سوم: نماز ميّت چهارم: نماز طواف واجب خانه كعبه پنجم: نماز قضاى پدر و مادر كه بر پسر بزرگتر واجب است ششم: نمازى كه بواسطه اجاره و نذر و قسم و عهد واجب مى‌شود

نمازهاى واجب يوميه‌

نمازهاى واجب يوميه پنج است‌

نماز ظهر و عصر كه هر كدام چهار ركعت است‌

نماز مغرب سه ركعت است‌

نماز عشا چهار ركعت است‌

نماز صبح دو ركعت است‌

مسأله 1- در سفر بايد نمازهاى چهار ركعتى را با شرائطى كه گفته مى‌شود دو ركعت خواند.

وقت نمازهاى يوميّه‌

مسأله 2- وقت نماز صبح از طلوع فجر تا طلوع آفتاب است و وقت نماز ظهر و عصر از ظهر شرعى تا مغرب است و وقت نماز مغرب و عشا از مغرب تا نصف شب است‌

طلوع فجر

نزديك اذان صبح از طرف مشرق سفيده‌اى رو به بالا حركت مى‌كند كه آن را فجر اول گويند و هنگامى كه آن سفيده پهن شد فجر دوّم و ابتداى وقت نماز صبح است.

ظهر شرعى‌

اگر چوب يا چيزى مانند آن را عمود بر زمين قرار دهيم، صبح كه خورشيد طلوع مى‌كند سايه آن به طرف مغرب مى‌افتد و هرچه آفتاب بالا مى‌آيد سايه كم مى‌شود و وقتى كه سايه آن به كمترين مقدار رسيد و

رو به افزايش گذاشت ظهر شرعى است كه ابتداى وقت نماز ظهر است.

مغرب‌

مغرب موقعى است كه سرخى طرف مشرق كه بعد از غروب آفتاب پيدا مى‌شود از بالاى سر بگذرد.

نيمه شب‌

براى محاسبه نيمه شب كه پايان وقت نماز عشا است احتياط واجب آن است كه فاصله بين غروب تا اذان صبح را دو نيم كنيم.

احكام اوقات نماز

مسأله 1- نماز ظهر وعصر هر كدام وقت مخصوص و مشتركى دارند.

وقت مخصوص نماز ظهر از اوّل ظهر است تاوقتى كه از ظهر به اندازه خواندن نماز ظهر بگذرد، كه اگر كسى سهواً تمام نماز عصر را در اين وقت بخواند، نمازش صحيح است ولى احتياطاً يك نماز چهار ركعتى به قصد ما فى الذمّة بخواند وقصد ظهر وعصر را بالخصوص ننمايد ووقت مخصوص نماز عصر موقعى است كه به اندازه خواندن نماز عصر، وقت به مغرب مانده باشد، كه اگر كسى تا اين موقع نماز ظهر را نخواند، نماز ظهر او قضا شده و بايد نماز عصر رابخواند، ومابين وقت مخصوص نماز ظهر ووقت مخصوص نماز عصر، وقت‌

مشترك نماز ظهر ونماز عصر است، كه اگر كسى در اين وقت اشتباهاً تمام نماز عصر را پيش از نماز ظهر بخواند نمازش صحيح است و بايد نماز ظهر را بعد از آن بجا آورد.

مسأله 2- اگر پيش از خواندن نماز ظهر، سهواً مشغول نماز عصر شود و در بين نماز بفهمد اشتباه كرده است، چنانچه در وقت مشترك باشد بايد نيّت را به نماز ظهر برگرداند يعنى نيّت كند كه آنچه كه تا بحال خوانده‌ام و آنچه را مشغولم و آنچه بعد مى‌خوانم همه نماز ظهر باشد و بعد از آن كه نماز را تمام كرد، نماز عصر را بخواند، و اگر در وقت مخصوص به ظهر باشد والتفات هم در وقت مختص بوده نماز صحيح است و بعد عمل كند به آنچه در مسأله قبل گفته شد و اگر التفات در وقت مشترك بوده، اگرچه شروع در نماز، در وقت مختصّ به ظهر باشد عدول صحيح است.

مسأله 3- نماز مغرب وعشا هركدام وقت مخصوص ومشتركى دارند: وقت مخصوص نماز مغرب از اوّل مغرب است تا وقتى كه از مغرب به اندازه خواندن سه ركعت نماز بگذرد، كه اگر كسى مثلًا مسافر باشد وتمام نماز عشا را سهواً در اين وقت بخواند، نمازش صحيح است ولى احتياط نماز مغرب را بخواند و عشاء را به صورت شكسته بجا آورد، و وقت مخصوص نماز عشا موقعى است كه به اندازه خواندن نماز عشا به نصف شب مانده باشد، كه اگر كسى تا اين موقع نماز مغرب را نخواند، بايد اوّل نماز عشا و بعد از آن نماز مغرب را بخواند وبين وقت مخصوص نماز مغرب ووقت مخصوص نماز عشا،

وقت مشترك نماز مغرب و عشا است، كه اگر كسى در اين وقت اشتباهاً نماز عشا را پيش از نماز مغرب بخواند و بعد از نماز ملتفت شود، نمازش صحيح است و بايد نماز مغرب را بعد از آن بجا آورد.

مسأله 4- وقت مخصوص ومشترك كه معناى آن در مسأله پيش گفته شد، براى اشخاص فرق مى‌كند، مثلًا اگر به اندازه خواندن دو ركعت نماز از اوّل ظهر بگذرد، وقت مخصوص نماز ظهر كسى كه مسافر است تمام شده وداخل وقت مشترك مى‌شود و براى كسى كه مسافر نيست، بايد به اندازه خواندن چهار ركعت نماز بگذرد.

مسأله 5- اگر پيش از خواندن نماز مغرب سهواً مشغول نماز عشا شود و در بين نماز بفهمد كه اشتباه كرده، چنانچه تمام آنچه را خوانده يا مقدارى از آن را، در وقت مشترك خوانده و به ركوع ركعت چهارم نرفته است، بايد نيّت را به نماز مغرب برگرداند ونماز را تمام كند و بعد نماز عشا را بخواند و اگر به ركوع ركعت چهارم رفته بايد نماز را تمام كند، بعد نمازمغرب را بخواند وامّا اگر تمام آنچه را خوانده در وقت مخصوص نماز مغرب خوانده باشد و پيش از دخول در ركوع ركعت چهارم يادش بيايد، نمازش صحيح است ونيّت را به نماز مغرب برگرداند، گرچه دوباره خواندن موافق با احتياط است.

مسأله 6- موقعى انسان مى‌تواند مشغول نماز شود كه يقين كند وقت داخل شده است، يا دو مرد عادل به داخل شدن وقت خبر دهند.

مسأله 7- اگر يقين كند وقت داخل شده ومشغول نماز شود و در بين نماز شك كند كه وقت داخل شده يا نه، نماز او باطل است ولى اگر

در بين نماز يقين داشته باشد كه وقت شده، وشك كند كه آنچه از نماز خوانده در وقت بوده يا نه نمازش صحيح است.

مسأله 8- اگر وقت نماز به قدرى تنگ است كه به واسطه بجا آوردن بعضى از كارهاى مستحبّ نماز، مقدارى از آن بعد از وقت خوانده مى‌شود، بايد آن مستحبّ را بجا نياورد، مثلًا اگر به واسطه خواندن قنوت مقدارى از نماز بعد از وقت خوانده مى‌شود، بايد قنوت نخواند.

مسأله 9- كسى كه به اندازه خواندن يك ركعت نماز وقت دارد، بايد نماز را به نيّت ادا بخواند ولى نبايد عمداً نماز را تا اين وقت تأخير بيندازد.

مسأله 10- مستحبّ است انسان نماز را در اوّل وقت آن بخواند وراجع به آن خيلى سفارش شده است و هرچه به اوّل وقت نزديكتر باشد بهتر است، مگر آن كه تأخير آن از جهتى بهتر باشد مثلًا صبر كند كه نماز را به جماعت بخواند.

مسأله 11- هرگاه انسان عذرى دارد كه اگر بخواهد در اوّل وقت نماز بخواند، ناچار است مثلًا با تيمّم يا با لباس نجس نماز بخواند، چنانچه بداند عذر او تا آخر وقت باقى است مى‌تواند در اوّل وقت، نماز بخواند، ولى اگر احتمال دهد كه عذر او از بين مى‌رود لازم است صبر كند تا عذرش برطرف شود.

مسأله 12- كسى كه مسائل نماز وشكيّات وسهويّات را نمى‌داند واحتمال مى‌دهد كه يكى از اينها در نماز پيش آيد، بايد براى ياد گرفتن اينها نماز را از اوّل وقت تأخير بيندازد، ولى اگر اطمينان دارد كه نماز را

بطور صحيح تمام مى‌كند، مى‌تواند در اوّل وقت مشغول نماز شود، پس اگر در نماز مسأله‌اى كه حكم آن را نمى‌داند پيش نيايد، نماز او صحيح است و اگر مسأله‌اى كه حكم آن را نمى‌داند پيش آيد، جائز است به يكى از دو طرفى كه احتمال مى‌دهد عمل نمايد ونماز را تمام كند ولى بعد از نماز بايد مسأله را بپرسد كه اگر نمازش باطل بوده دوباره بخواند و اگر صحيح بوده اكتفاء به همان نماز بنمايد.

نمازهايى كه بايد به ترتيب خوانده شود

مسأله 1- انسان بايد نماز عصر را بعد از نماز ظهر، ونماز عشا را بعد از نماز مغرب بخواند و اگر عمداً نماز عصر را پيش از نماز ظهر ونماز عشا را پيش از نماز مغرب بخواند باطل است.

مسأله 2- اگر به نيّت نماز ظهر، مشغول نماز شود و در بين نماز يادش بيايد كه نماز ظهر را خوانده است، نمى‌تواند نيّت را به نماز عصر برگرداند، بلكه بايد نماز را بشكند ونماز عصر را بخواند وهمينطور است در نماز مغرب وعشا.

مسأله 3- برگرداندن نيّت از نماز قضا به نماز ادا و از مستحبّ به نماز واجب جائز نيست.

مسأله 4- اگر وقت نماز ادا وسعت داشته باشد، انسان مى‌تواند در بين نماز نيّت را به نماز قضا برگرداند، ولى بايد برگرداندن نيّت به نماز قضا ممكن باشد مثلًا اگر مشغول نماز ظهر است، در صورتى مى‌تواند نيّت را به قضاى صبح برگرداند كه داخل ركوع ركعت سوم نشده باشد.

احكام قبله‌

مسأله 1- خانه كعبه كه در مكّه معظّمه مى‌باشد قبله است، و بايد روبروى آن نماز خواند ولى كسى كه دور است اگر طورى بايستد كه بگويند رو به قبله نماز مى‌خواند كافيست، و همچنين است كارهاى ديگرى كه بايد رو به قبله انجام گيرد، مانند سر بريدن حيوانات.

مسأله 2- كسى كه نماز واجب را ايستاده مى‌خواند، بايد صورت وسينه وشكم وجلوى پاهاى او رو به قبله باشد ولازم نيست كه انگشتان پاى او هم رو به قبله باشد ولى مستحبّ است.

مسأله 3- نماز احتياط وسجده وتشهّد فراموش شده را بايد رو به قبله بجا آورد، و بنابر احتياط وجوبى سجده سهو را هم رو به قبله بجاآورد.

پوشانيدن بدن در نماز

مسأله 1- مرد بايد در حال نماز اگرچه كسى او را نمى‌بيند، عورتين خود را بپوشاند و بهتر است از ناف تا زانو را هم بپوشاند.

مسأله 2- زن بايد در موقع نماز تمام بدن حتّى سر و موى خود را بپوشاند؛ ولى پوشاندن صورت به مقدارى كه در وضو شسته مى‌شود ودستها تا مچ و پشت پاها تا مچ پا لازم نيست و احتياط واجب آنست كه كف پا را بپوشاند، امّا براى آن كه يقين كند كه مقدار واجب را پوشانده است، بايد مقدارى از اطراف صورت وقدرى پايين تر از مچ را هم بپوشاند.