این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
در آغاز.. چگونگى آماده شدن براى حجّ
اينك كه حجّ را در خاطر دارى و بر آن هستى تا فراخوان خدا را به سوى خانهاش پاسخ گويى بر توست كه اين امور را به جاى آرى:
1- دارايى خودت را از حقوق مردم بر تو، پاك گردانى و اگر كسى را مىشناسى كه حقّى بر گردن تو دارد آن حق را ادا كن، و اگر او را نمىشناسى به اندازهاى كه در عهده توست به نيابت از او صدقه بده.
2- سپس بنگر، آيا از حقوق خدا چيزى همچون زكات يا خمس يا نذر بر عهده ات هست، پس پيش از زيارت بيتاللَّه حقوق خدا را به مستحقّانش بپرداز، اگر خشنودى خدا را مىطلبى و از او مىخواهى كه توبه تو را بپذيرد.
3- در اين سفر در جستجوى بهترين دوستان باش و كسى را بگزين كه اخلاقى بهتر داشته باشد و آگاهى بيشتر به احكام، و پرهيزكارى فراگيرتر در عمل.
4- سپس در احكام حجّ و آنچه يك حاجى بايد پيرامون اين عبادت بداند، و نيز در اهداف والاى آن و دانستن فضيلت بيتاللَّه الحرام و مسجد نبوى
و آداب سفر به اين دو جا انديشه كن، تا نسبت به اين دو مكان مقدّس و باقيماندههاى آثار روحى و نشانههاى تاريخ امّت مسلمان بينش كامل يابى.
5- از چگونگى سلامتى خود در داشتن توانايى اداى مناسك حجّ و دارو و دستورات بهداشتى كه احتمالًا در آن سرزمين مقدّس بدان نياز خواهى يافت اطمينان حاصل كن، البتّه اين امر، با رايزنى پزشكان و متخصّصان صورت خواهد گرفت.
6- در صدد فراهم كردن لوازم شخصى بر بياكه بدان نياز خواهى يافت، كه اين كار وقت تو را ذخيره مىكند و مانع از آن مىشود كه به امورى جز مناسك و اعمال حجّ بپردازى.
7- وصيّتنامه خود را بنويس كه موجب طولانى شدن عمرت مىشود، وآن نشان تسليم تو در برابر اوامر الهى و تعهد به حدود خدايى است.
8- با خويشان و دوستان وداع كن و از آنها بخواه حقوقى را كه احتمالًا از آنها ناديده گرفتهاى بر تو ببخشند، كه به خواست خدا بدين ترتيب روانه خانه پاكى و رحمت خواهى شد.
9- بر آن شو تا خويش را اصلاح كنى و در ساختن زندگى نوينى پس از بازگشت از حجّ توكّل به خداى كن، تا زندگانى آكنده از ايمان و فعاليّت و سعادت را در پيش داشته باشى.
در مكتب حجّ
از هنگام خروج از منزل، به مكتب حجّ گام مىنهى، و هرچه همّت تو والاتر باشد بينش و آگاهى افزونترى خواهى يافت، زيرا در اين مكتب
بينشهاى بسيارى بر علوّ روح و زيادت عقل و قوّت اراده و رشد روحيّه تقوا وجود دارد.
خداوند در قرآن كريم مىفرمايد:... وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَى وَاتَّقُونِ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ[1]
«... و توشه برگيريد (و بدانيد) كه بهترين توشه تقوى است، و اى خردمندان از من پروا كنيد.»
بدين ترتيب تو از نخستين لحظه ترك خانواده و درآمدن به ميهمانى خدا از نردبان تقوى بالا مىروى و در مراتب دانش و اراده اوج مىگيرى، و اينك تو اى حاجى ارجمند برنامهاى را به كار بند كه تو را بدان سفارش مىكنيم:
1- تلاوت قرآن در سرزمينى كه در آن نازل شده است و تأمّل در آيات آن.
بدون ترديد صفاى روح حاجى، او را در درك عميق درسهاى قرآنى و دريافت بينشهاى آن يارى مىرساند، و اگر توانستى در ايام حجّ قرآن را ختم كنى چنين كن كه پاداشى سترگ درپى دارد و اگر با گروهى از برادرانت بودى با آنان پيرامون آيات قرآنى پس از تلاوت آن مباحثه كن كه اين، در شناخت حقايق قرآنى مؤثّر است.
2- يك حاجى بايد در فهم دين و شناخت اصول و فروع آئين خود و پايههاى ا خلاق اسلامى و شناخت امور مربوط به امّت بكوشد، در كاروانهاى حجّ شايسته است تا بيشترين حدّ ممكن از علما بهره بُرد، و مىتوان اين كار را با ترتيب دادن جلسات درس در زمينههاى مختلف انجام داد، چنان كه حاجيان در آگاهى داراى مراتب مختلفى هستند و بهتر است
[1]- سوره بقره، آيه 197.
در ميان خود به بحث پيرامون ويژگيهاى دين بپردازند، و عالم آنها نعمت خدايى خود را به جاهل بياموزد تا آنگاه كه حاجى به سرزمين خود باز گردد همچنانكه توشهاى از تقوى و صلاح با خود دارد، ثروت علمى عظيمى را نيز با خود به خانه برد.
3- دعاهاى منقول از پيامبر خدا و ائمّه معصومين زبان مخاطبه بنده است با خدايش در آستانه بيتاللَّه الحرام، و شايسته است در خواندن آنها و انديشيدن در واژههايش اهتمام جدّى به كار زده شود، و اگر نياز به تفسير يا ترجمه داشت بايد كه حاجى در راه دانستن آن خويش را به رنج افكند، بويژه دعاهاى ذىالحجّه و دعاى امام حسين عليه السلام در روز عرفه، و شايسته است به دعايى معيّن روى آورد تا بينشهاى حاجى با ژرفانديشى در آن رسوخ بيشترى پيدا كند و ما براى شما دعاى مكارم الاخلاق را برگزيديم.
4- ممكن است يك حاجى نمازهاى قضايى داشته باشد كه در طول زندگى فرصت به جاى آوردن آن را پيدا نكرده باشد، او بايد در آستانه خانه خدا به اقامه آن همّت گمارد و بداند كه يك ركعت در مسجد نبوى برابر است با هزار ركعت در مكان ديگر و يك ركعت در مسجدالحرام همسنگ صد هزار ركعت است در مكان ديگر. پس نبايد چنين پاداش عظيمى را از دست دهد.
5- در دو مسجد شريف (مسجدالحرام و مسجد نبوى) مدّتى طولانى درنگ كردن، و به ذكر خدا و تلاوت قرآن و دعا و اقامه نماز و همشناسى با ديگر مسلمانان پرداختن، از بزرگترين اعمالى هستند كه هرگز نبايد در آنها سُستى شود.
6- بزرگترين هدف تو در حجّ آن است كه خداوند به توبه موفقت گرداند،
و حقيقت توبه همان بازگشت به پاكى ايمانى است بدور از وسوسههاى ترديد و ريا و كبر و حسد، و آنگاه اصلاح نفس به گونهاى كه به حقيقت تقوى گرايش يابد، و نورش به كمال رسد، و پيوندش به خداوند بازگردد.
پس آنگاه كه حقيقتاً به درجه توبه رسيدى، در خويش شجاعت و قدرت و اعتماد كافى را براى قالب ريزى زندگى نوينت براساس شيوههاى زير مىيابى:
الف- در پيوند خود نسبت به همسر، كودكان، برادران، خواهران و فرزندانشان، و به طور كُلّى خويشان بنگر و ببين كه آيا اين پيوند، پيوند مشاركت و مشاوره و محبّت و احترام است، يا مىكوشى خويش را بر آنان تحميل كنى و حقشان را زير پا نهى؟ پس اگر پيوندت چنان باشد كه خداوند سبحان بدان امر كرده خداى را سپاسگزار، و در غير اين صورت، به خواست خدا خواهى توانست در اين سفر الهى اين پيوند را اصلاح كنى.
ب- بايد ببينى پيوند تو با مردم بر پايه دادگرى و نيكوكارى استوار است يا براساس حق خورى و اين كه حقّت را به كمال از ايشان مىستانى امّا در پرداختن حقوق آنها امروز و فردا مىكنى؟ پس اگر در پيوند با ديگران خطاكارى آهنگ اصلاح خويش كن كه ظلم گناهى است كه ناديده گرفته نمىشود.
ج- بنگر آيا منبع روزى تو كه در پرتو آن زندگى مىكنى حلال است يا حرام، و آيا در آن شبهه حرمت وجود دارد يا خير؟! از منبع روزى شُبههدار رهايى ياب، و بدان كه خداوند روزى دهنده است و آن كه خداى را بپرهيزد چنانش روزى رساند كه خود گمان نبرد.
د- بنگر فاصله شيوه زندگى تو با شيوههاى يك انسان با تقوى چقدر است. پس بر خداى تبارك و تعالى توكّل جو و اين فاصله را از ميان بر، اگرچه به گونهاى تدريجى، بويژه آن كه در قرآن كريم در پايان سوره فرقان شيوههاى عبادالرحمان را خواندهاى، و در آغاز سوره مؤمنون عوامل رستگارى مؤمنان، و در ابتداى سوره بقره ويژگيهاى پرهيزكاران را دانستهاى، پس در خود نگر كه به اذن خدا چگونه خواهى توانست به آنها عمل كنى.
ه- برنامهاى عبادى همچون شب زندهدارى، تلاوت قرآن، اقامه نوافل همراه با فرايض، كمك به تهيدستان و نظاير آن را براى خويش قرار ده.
رهآوردهاى حجّ
رهآوردهاى عملى كه از حجّ با خود مىآورى كدام است؟
1- پس از اصلاح نفس و تكامل روح، آنچه باقى مىماند اين است كه برادرى دينى براى خود برگزين كه اين بهترين چيزى است كه از حجّ به ارمغان مىآورى. تو در حجّ با برادران عزيزى از ديگر سرزمينها در خواهى آميخت، پس بنگر چگونه مىتوانى پيوند با آنها را استوار سازى تا در آينده از آنها سود برى. تو مىتوانى در كاروان خود كسى را بيابى كه برادر دينى تو باشد و با او در هيئتى دينى با طرحى نيكوكارانه و يا حتّى تلاشى اقتصادى شركت جويى، و از همين رو بايد از آغاز در انديشه يافتن برادرانى دينى باشى.
2- در اثناى سفر و پيش و پس از آن بايد به وضع مسلمانان جهان اهتمام داشته باشى. زيرا در اين سفر با صدها هزار برادر دينى و ايمانى برخورد
دارى، پس بايد زندگى آنها را بشناسى، و اگر مشكلى براى برخى از آنها وجود دارد دريابى، و در حل اين مشكل ياريشان رسانى، و براى اين كار هر راهى را كه مىتوانى برگزين، حتّى اگر اين راه با دعا و هميارى ايشان باشد به سخنى نيكو. پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىفرمايد: «كسى كه صبح كند و به امور مسلمانان نپردازد از آنها نيست»، و او شالوده و بنيان توحيد را براى امّت اسلامى در سرزمينى مبارك و بويژه در روزهاى حجّ ريخته است.
3- اگر از حجّ بازگردى در حاليكه ثروتى سترگ از اطلاعات پيرامون مسلمانان به كف آوردهاى، و اوضاع و تجربيات آنها را پژوهيدهاى، و با انديشههاى نوينى از حيات به همراه آگاهيهاى والا به خانهات گام نهادى، بدان كه به خواست خدا در زندگيت كاميابتر خواهى شد، و بدينسان حجّ وسيلهاى خواهد بود براى فزونى روزى و ابزارى براى سلامتى و بركت در نعمتهاى خدا بر تو.
آداب معاشرت در حجّ
بدان كه حجّ بزرگترين تجربه است براى اخلاق انسان و آداب معاشرت او با مردم. تو در كاروان خود با مردم گوناگونى روبرو هستى و اين سفر تو را با گروههايى گردآورده كه از جاى جاى كره زمين آمدهاند و در مسجدالحرام و مسجد نبوى و هنگام طواف و سعى و در عرفات و مزدلفه و منى با گونههايى از آدميان روبرو هستى كه آنها را نمىشناسى، و لذا بايد هنگام تماس با آنها در اوج اخلاق باشى، زيرا آنها همه ميهمانان خدايند، و روانيست تو بر آنها برترى جويى، و شايسته است در رفتار با آنها از نظر روانى خويش را تمرين دهى.