کتاب احکام حج

واجب است از طلوع فجر تا طلوع خورشيد روز عيد در مشعر الحرام وقوف كند، ولى بهتر است از شب عيد قربان تا طلوع خورشيد به نيّت اطاعت از خدا در آنجا بيتوته كند.

مشعر الحرام داخل حدود حرم قرار دارد و مزدلفه نيز ناميده مى‌شود و حدود آن ثابت و شناخته شده است.

احكام وقوف در مشعر:

1- وقوف در مشعر الحرام در مدّت مذكور واجب است، ولى ركن اين واجب همان چيزى است كه وقوف ناميده مى‌شود ولو اندك. اگر يك حاجى تنها چند دقيقه در آنجا توقف كرد و سپس عمداً بسوى منى افاضه نمود حجّش صحيح است، گرچه با خروج از آنجا پيش از طلوع خورشيد مرتكب گناه شده است.

2- وقوف در مشعر الحرام سه وقت دارد:

الف- از اوّل شب عيد تا پيش از طلوع فجر كه ويژه اشخاص مضطرّ، مريض، پيرمرد، پيرزن، زنان و بطور كُلّى كسانى است كه نمى‌توانند در وقت مقرّر وقوف كنند.

ب- پس از طلوع فجر از روز عيد قربان و اين همان وقت مقرّر در حال اختيار است، ولى احوط آن است كه قبل از طلوع خورشيد از مشعر خارج نشود.

ج- از طلوع خورشيد تا زوال آن (يعنى ظهر شرعى) در روز عيد قربان كه همان وقت اضطرارى است، براى كسى كه در دو وقت مذكور وقوف در مشعر الحرام را درك نكرده و يا فراموش نموده است.

3- كسى كه دو وقوف يعنى وقوف عرفات و مشعر الحرام را درك نكند

حجّش باطل مى‌شود و بايد با احرامى كه دارد عمره مفرده بجاى آورد.

درك و يا عدم درك اين دو وقوف، اشكال گوناگونى دارد كه بايد به جدول رجوع شود.

4- مراد از وقوف همان اقامت و درنگ است و اشكالى ندارد كه شخص نشسته باشد يا راه برود، ولى بهتر آن است كه ايستاده باشد.

5- وقت نيّت هنگام طلوع فجر است و مقصود از نيّت اراده وقوف در مشعر الحرام است قُربةً إلى اللَّه تعالى، و جهت هم سويى با دستورات او.

بهتر آن است همچون ساير اعمال حجّ، نيّت تلفّظ شود.

6- افاضه از مشعر الحرام به منى پيش از طلوع فجر براى شخص مضطرّ، يا مريض، يا زنان و كسانى كه بايد همراه ايشان باشند جايز است.

عرض الصورة

مستحبّات وقوف در مزدلفه:

1- بسيار گفتن:

«اللَّهُمَّ أَعْتِقْ رَقَبَتِي مِنَ النَّارِ»[1]

. 2- اين كه حاجى با طهارت باشد (وضو يا غسل).

3- استغفار و پرداختن به ذكر خداوند سبحان، ستايش، يادآورى نعمتها، عظمت و آزمونهاى او.

4- گفتن شهادتين و درود بر پيامبر صلى الله عليه و آله و ذكر يك‌يك ائمّه و دعا كردن براى ايشان و براى حضرت حجّت عليه السلام و دعا براى تعجيل فرج حضرتش.

5- قرائت اين دعا:

اللَّهُمَّ رَبَّ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ فُكَّ رَقَبَتِي مِنَ النَّارِ، وَأَوْسِعْ عَلَيَّ مِنْ رِزْقِكَ الْحَلَالِ الطَّيِّبِ، وَادْرَأْ عَنِّي فَسَقَةَ الْجَنِّ وَالْإِنْسِ. اللَّهُمَّ أَنْتَ خَيْرُ مَطْلُوبٍ إِلَيْهِ وَخَيْرُ مَدْعُوٍّ وَخَيْرُ مَسْؤُولٍ، وَلِكُلِّ وَافِدٍ جَائِزَةٌ، فَاجْعَلْ جَائِزَتِي فِي مَوْطِنِي وَمَوْقِفِي هذَا أَنْ تُقِيلَنِي عَثْرَتِي وَتَقْبَلَ مَعْذِرَتِي وَتَتَجاوَزَ عَنْ خَطِيئَتِي، ثُمَّ اجْعَلِ التَّقْوى‌ مِنَ الدُّنْيا زَادِي، بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ»[2].

6- زارى كردن به درگاه خداوند و دعا براى خود، پدر، مادر، خويشان، برادران و همه مؤمنين و مؤمنات.

7- گفتن «اللَّهُ أَكْبَرُ»، «الْحَمْدُ للَّهِ»، «سُبْحَانَ اللَّهِ» و «لَاإِلهَ إِلَّا اللَّهُ» به‌

[1]- «خدايا! مرا از آتش برهان.»

[2]- «خدايا! خداوند مشعر الحرام مرا از آتش برهان، از رزق حلال و پاكت بر من بگستران، فاسقان جنّ و انس را از من دور كن. خدايا! تو بهترين مطلوب و بهترين فراخوانده و بهترين مسؤول هستى و براى هر ميهمانى جائزه‌اى است، پس جائزه مرا در اين سرزمين و اين وقوف آن قرار بده كه از لغزشم چشم پوشى و پوزشم را بپذيرى، از گناهم در گذرى و سپس تقوى‌ در دنيا را توشه من قرار ده به رحمتت اى ارحم الراحمين.»

شمار يكصدر بار.

8- برگرفتن ريگ از مشعر الحرام براى رمى جمرات سه‌گانه در منى ومستحب است بيش از هفتاد ريگ برگيرد. چگونگى ريگ بايد چنين باشد:

الف- به قدر سرانگشت باشد.

ب- اين كه ريگها بايد نه سياه، نه سفيد و نه قرمز باشند بلكه رنگى سُرمه‌اى باشند.

ج- مكروه است ريگ شكسته باشد.

د- سعى كردن (هروله) هرگاه به وادى محسّر رسيد، و آن واديى است در نزديكى منى، و مستحب است بگويد:

«اللَّهُمَّ سَلِّمْ عَهْدِي، وَاقْبَلْ تَوْبَتِي، وَأَجِبْ دَعْوَتِي، وَاخْلُفْنِي فِيمَنْ تَرَكْتُ بَعِدِي»[1]

.4- رمى جمره عقبه‌

حديث شريف:

1- از ابو عبداللَّه عليه السلام درباره رمى جمره آمده است كه فرمود:

«لَهُ بِكُلِّ حَصَاةٍ يَرْمِي بِهَا يَحُطُّ عَنْهُ كَبِيرَةٌ مُوبِقَةٌ»[2]

. «حاجى با هر ريگى كه پرتاب مى‌كند يك گناه كبيره و مهلك از خود وامى نهد.»

2- از پيامبر صلى الله عليه و آله و ائمّه عليهم السلام آمده است:

«إِنَّمَا امِرَ بِرَمْي الْجِمَارِ لِأَنَّ إِبْلِيسَ اللَّعِينَ كَانَ يَتَراءى‌ لإِبْرَاهِيمَ عليه السلام فِي مَوْضِعِ الْجِمَارِ فَيَرْجِمُهُ إِبْرَاهِيمَ عليه السلام فَجَرَتْ بِذ لِكَ السُّنَّةُ»[3].

[1]- «خدايا! روزگار مرا سالم گردان، توبه‌ام را بپذير، دعوتم‌را پاسخ گو ونگهدار خانواده‌ام باش.»

[2]- وسائل الشيعه، ج 10، ابواب رمي جمرة العقبة، ص 68، باب 1، حديث 3.

[3]- همان، حديث 5.

«به حاجى دستور داده شده است رمى جمرات كند، زيرا ابليس لعين خود را در موضع جمرات به ابراهيم عليه السلام نمود و ابراهيم او را سنگسار كرد پس اين سُنّت جارى گشت.»

3- از امام صادق عليه السلام درباره ريگهاى جمره آمده است كه فرمود:

«لَاتَأْخُذُهُ مِنْ مَوْضِعَيْنِ: مِنْ خَارِجِ الْحَرَمِ، وَمِنْ حَصَى الْجِمَارِ...»[1]

. «ريگها را از دو موضع: از خارج حرم و از ريگهاى جمرات... برنگير.»

4- از صفوان بن مهران نقل است كه گفت: از ابو عبداللَّه عليه السلام شنيدم كه مى‌فرمود:

«ارْمِ الْجِمَارَ مَا بَيْنَ طُلُوعِ الشَّمْسِ إِلى‌ غُرُوبِهَا»[2]

. «بين طلوع خورشيد و غروب آن رمى جمره كن.»

5- «از ابو بصير نقل است كه گفت: از ابو عبداللَّه عليه السلام پيرامون كسى سؤال كردم كه مى‌تواند در شب رمى كند كه اين افراد كيانند؟ حضرت عليه السلام فرمود:

«الْحَاطِبَةُ، وَالْمَمْلُوكُ الَّذِي لَايَمْلِكُ مِنْ أَمْرِهِ شَيْئاً، وَالْخَائِفُ، وَالْمَدِينُ، وَالْمَرِيضُ الَّذِي لَايَسْتَطِيعُ أَنْ يَرْمِي يُحْمَلُ إِلَى الْجِمَارِ، فَإِنْ قَدِرَ عَلى‌ أَنْ يَرْمِي وَإِلَّا فَارْمِ عَنْهُ وَهُوَ حَاضِرٌ»[3].

«هيزم فروش، و برده‌اى كه اختيار خويش ندارد و شخص هراسان و بدهكار ومريضى كه نمى‌تواند رمى كند بايد بدانجا حملش كرد اگر توانست رمى مى‌كند و اگر نتوانست به نيابت از او در حضور او رمى نمايد.»

[1]- وسائل الشيعه، ج 10، ابواب رمي جمرة العقبة، ص 72، باب 5، حديث 1.

[2]- همان، ص 79، باب 13، حديث 2.

[3]- همان، ص 81، باب 14، حديث 7.

6- از ابو عبداللَّه عليه السلام نقل است كه فرمود:

«الْمَرِيضُ الْمَغْلُوبُ وَالْمُغْمى‌ عَلَيْهِ يُرْمى‌ عَنْهُ وَيُطَافُ بِهِ»[1].

«بجاى شخص بيمار و بيهوش، رمى و طواف صورت مى‌گيرد.»

تفصيل احكام:

رمى جمره عقبه چهارمين واجب از واجبات حجّ تمتّع است. و جمره عقبه نخستين جمره از جمرات سه‌گانه‌اى است كه نزديك مكّه قرار دارد.

ولى جمرات چيست؟ جمرات سه‌گانه عبارت است از ستونهاى سنگى كه نزديك به هم در زمين استوار شده‌اند و اشاره بدين دارند كه ابليس ملعون كوشيد تا ابراهيم خليل اللَّه را در اين سه مكان بفريبد ولى ابراهيم نبى در هر بار با هفت ريگ او را راند كه به دور شدن او موجب گشت.

واجبات رمى:

1- نيّت، يعنى قصد قُربت كردن و گردن نهادن در برابر فرمانهاى الهى كه بهتر است با تلفّظ همراه باشد.

2- رمى جمره با هفت ريگ.

3- رمى كردن ريگ به جمره يعنى پرتاب كردن آن، پس قرار دادن ريگ در موضع جمره كافى نخواهد بود.

4- اصابت كردن ريگ به‌جمره پس صرف پرتاب كردن كافى نخواهد بود.

5- بايد ريگها را يك‌يك پرتاب كرد. پس پرتاب همگى آنها باهم كافى‌

[1]- وسائل الشيعه، ج 10، ابواب رمي جمرة العقبة، ص 84، باب 17، ح 9.

نخواهد بود.

6- رمى بايد در روز عيد بين طلوع و غروب باشد و جايز است كسى كه شبانگاه‌از مشعر افاضه كرده‌در همان شب رمى كند ومنتظر طلوع‌آفتاب‌نماند.

احكام رمى:

1- ريگها بايد برچيده شده از داخل حدود حرم باشند و بايد به گونه‌اى باشند كه بتوان آنها را «ريگ» ناميد پس صخره بزرگ، يا شن و يا معدن كفايت نمى‌كند.

2- نيز در ريگها شرط است كه قبلًا كسى آنها را پرتاب نكرده باشد. پس جايز نيست كسى ريگهاى جمع شده پيرامون جمرات را جمع كند و به پرتاب كردن آنها بپردازد.

3- لازم نيست ريگها طاهر باشند ولى مستحبّ‌است، ونيز واجب نيست كه شخص پرتاب كننده با طهارت (وضو و يا غسل) باشد، ولى بهتر است.

4- بر كسى كه نسبت به وجوب رمى جاهل باشد و يا آن را فراموش كرده باشد، واجب است كه هرگاه از آن آگاهى يافت يا به يادآورد و لو در روز سيزدهم ذى‌الحجّة رمى جمرات كند.

5- به هنگام شكّ در شمار ريگهاى پرتاب شده رمى بايد تا به دست آمدن يقين نسبت به پرتاب كردن هفت ريگ ادامه داد، امّا اگر شكّ پس از فراغت از پرتاب كردن و به هنگام پرداختن به واجب ديگرى از حجّ همچون ذبح پديد آيد اعتنايى بدان نمى‌شود.

6- كسانى همچون بيماران و كودكان كه توان پرتاب كردن ندارند بايد