این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
بخش سوّم: تفصيل اعمال عمره و حجّ
پيرامون ميقاتها
حديث شريف:
1- امام صادق عليه السلام مىفرمايد:
«الْإِحْرَامُ مِنْ مَواقِيت خَمْسَةٍ وَقَّتَها رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله و سلم، لَايَنْبَغِي لِحَاجٍّ وَلَا لِمُعْتَمِرٍ أَنْ يُحْرِمَ قَبْلَهَا وَلَا بَعْدَهَا، وَقَّتَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحليفَةِ وَهُوُ مَسْجِدُ الشَّجَرَةِ يُصَلّى فِيهِ وَيُفرَضُ الْحَجُّ، وَوَقَّتَ لِأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ، وَوَقَّتَ لِأَهْلِ النَّجْدِ الْعَقِيقَ، وَوَقَّتَ لِأَهْلِ الطَّائِفِ قَرْنَ الْمَنَازِلِ، وَوَقَّتَ لِأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمْ، وَلَا يَنْبَغِي لِاحَدٍ أَنْ يَرْغَبَ عَنْ مَواقِيت رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله و سلم»[1].
«احرام از ميقاتهاى پنجگانه است كه پيامبر صلى الله عليه و آله آنها را مشخّص كرده، و حاجى و عمرهگزار را شايسته نيست كه پيش يا پس از آن احرام كنند. پيامبر براى اهل مدينه ذوالحليفه، همان مسجد الشّجره را ميقات قرار داده كه در آن نماز گزارند و با احرام حجّ را آغاز كنند، و براى مردم شام جحفه را ميقات قرار داد، و براى اهل نجد عقيق را، و براى اهل طائف قرن المنازل را، و براى اهل يمن يلملم را، و هيچكس را روا نيست كه از ميقاتهاى رسول اكرم روى برتابد.»
2- و همچنين فرمود:
«مَنْ أَقَامَ بِالْمَدِينَةِ شَهْراً وَهُوَ يُرِيدُ الْحَجَّ ثُمَّ بَدا لَهُ أَنْ يَخْرُجَ فِي غَيْرِ طَرِيقِ أَهْلِ الْمَدِينَةِ الَّذِي يَأْخُذُونَهُ، فَلْيَكُنْ إِحْرامُهُ مِنْ مَسِيرَةِ سِتَّةِ
[1]- وسائل الشّيعه، ج 8، كتاب حجّ، ابواب مواقيت، باب 1، ص 222، حديث 3.
أَمْيالٍ، فَيَكُونُ حَذاءَ الشَّجَرَةِ مِنَ الْبَيْداءِ»[1].
«هركه يكماه در مدينه اقامت كند و آهنگ حجّ كند، ولى تصميم بگيرد كه از غير راهى خارج گردد كه اهل مدينه از آن خارج مىگردند. پس احرامش بايد از شش مايلى صورت پذيرد، يعنى جايى در صحرا كه موازى مسجد الشجره مىباشد.»
3- از اسحاق بن عمّار نقل است كه گفت: امام موسى بن جعفر عليه السلام پيرامون مردى سؤال كردم كه براى عمره مىآيد و قصد عمره در رجب را دارد ولى پيش از رسيدن به عقيق، هلال بر او هويدامى گردد (يعنى ماه شعبان فرا مىرسد) آيا پيش از ميقات احرام بندد و عمره را براى رجب قرار دهد، يا اينكه احرام را تا عقيق به تأخير اندازد و به شعبان واگزارش كند؟
حضرت عليه السلام فرمود:
«يُحْرِمُ قَبْلَ الْوَقْتِ لِرَجَبٍ فَإِنَّ لِرَجَبٍ فَضْلًا وَهُوَ الَّذِي نَوى»[2].
«پيش از ميقات براى رجب احرام مىكند كه رجب را فضيلتى است، و اين همان است كه نيّت كرده بود.»
4- از على بن حمزه نقل است كه گفت: به حضرت صادق عليه السلام نوشتم و از او درباره مردى پرسش كردم كه- توسط نذر يا قسم- بر خود واجب كرده بود كه از كوفه احرام كند. حضرت عليه السلام فرمود:
«يُحْرِمُ مِنَ الْكُوفَةِ»[3].
«از كوفه احرام كند.»
5- از ابو عبداللَّه عليه السلام در حديثى نقل است كه فرمود:
[1]- وسائل الشّيعه، ج 8، كتاب حجّ، ابواب مواقيت، ص 230، باب 7، حديث 1.
[2]- همان، ص 236، باب 12، حديث 2.
[3]- همان، ص 237، باب 13، حديث 2.
«وَمَنْ كَانَ مَنْزِلُهُ خَلْفَ هذِهِ المْوَاقِيت مِمَّا يَلِي مَكَّةَ فَمِيقَاتُهُ مَنْزِلُهُ»[1].
«كسى كه منزلش بعداز اين ميقاتها و قبل از مكّه است پس ميقات او همان منزل اوست.»
6- از ايّوب برادر اديم آمده است: از ابو عبداللَّه عليه السلام پرسيده شد: در كجا جامه از كودكان بگيرند؟ حضرت عليه السلام فرمود:
«كَانَ أَبِي يُجَرِّدُهُمْ مِنْ فَخٍّ»[2].
«پدرم از فخّ جامه از ايشان مىگرفت.»
7- از ابى عبداللَّه عليه السلام نقل است كه فرمود:
«مَنْ أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ مِنْ مَكَّةِ لِيَعْتَمِرَ، أَحْرَمَ مِنَ الْجَعْرانَةِ أَوِ الْحُدَيبِيَةِ أَوْ مَا أَشْبَهَها»[3].
«كسى كه مىخواهد از مكّه براى احرام عمره خارج شود، از جعرانه يا حديبيه يا نظاير آن احرام مىكند.»
تفصيل احكام:
ميقات به موضعى گفته مىشود كه شارع مقدّس آن را مشخّص كرده تا محلّ احرام حاجيان باشد كه همگى ده موضع مىباشند كه حاجى بايد در يكى از آنها احرام بندد و حق ندارد از روى اختيار و پيش از احرام بستن از آنها بگذرد. شرح آن چنين است:
اوّل- ذوالحليفه: كه مسجد شجره در آن قرار دارد. آن دورترين ميقات از
[1]- وسائل الشّيعه، ج 8، كتاب حجّ، ابواب مواقيت، ص 243، باب 17، حديث 8.
[2]- همان، ص 243، باب 18، حديث 1.
[3]- همان، ص 247، باب 22، حديث 1.
مكّه مكرّمه است و تقريباً چهارصد و هشتاد و شش كيلومتر دورتر از مكّه است و فقط هفت كيلومتر از مدينه منوّره فاصله دارد، اين ميقات اهل مدينه يا كسانى است كه از راه مدينه حجّ مىكنند.
دو مسأله:
1- بهتر است كه حاجى داخل مسجد شجره احرام كند، اگرچه مىتواند در اين منطقه به احرام بپردازد، و بهتر آن است كه موازى مسجد و در روبروى قبله قرار گيرد به نحوى كه مسجد در كنار او قرار گيرد.
2- احوط عدم تأخير احرام است از مسجد شجره به جحفه براى كسى كه از آن مىگذرد، مگر به سبب ضرورتى همچون بيمارى يا ضعف شديد.
دوّم- وادى العقيق: و آن موضعى است كه با مكّه مكرّمه حدود يكصد كيلومتر فاصله دارد، كه شامل سه موضع مىشود: از سوى عراق از مسلخ آغاز مىگردد و غمره در ميانه قرار مىگيرد و به ذات عرق منتهى مىشود و آن ميقات مردم نجد و عراق و كسانى است كه از اين راه به حجّ مىروند.
بهتر آن است كه براى احرام، نخست مسلخ، سپس غمره برگزيده شود، و احوط آن است كه احرام به ذات عرق از روى اختيار به تأخير نيفتد.
سوم- جحفه: و آن موضعىدر حدود يكصد و ينچاه و شش كيلومترى مكّه مكرّمه است و آن ميقات اهل شام و مصر و كسانى است كه از اين دو سرزمين مىآيند و در راه به ميقات ديگرى برنمىخورند.
چهارم- قرن المنازل: كه تقريباً در نود و چهار كيلومترى مكّه قرار دارد و آن ميقات اهل طائف و كسانى است كه از اين راه به حجّ مىروند.
پنجم- يلملم: كوهى است از كوههاى تهامه، تقريباً در هشتاد و چهار كيلومترى مكّه كه ميقات مردم يمن و كسانى است كه از اين راه به مكّه مىروند.
ششم- دويرة الاهل: كه مقصود از آن منزل حاجى است كه بعداز ميقات قرار دارد، كه حاجى مىتواند از منزل خود احرام كند چنانچه مىتواند از ميقاتهاى ديگر نيز احرام كند كه اين بهتر است.
هفتم- مكّه مكرّمه: و آن ميقات است براى احرام حجّ تمتّع كه مىتوان از هر نقطه آن احرام بست. ولى بهتر آن است كه احرام از مسجد الحرام و دقيقاً از مقام ابراهيم عليه السلام يا حجر اسماعيل عليه السلام صورت پذيرد.
هشتم- ادنى الحل: يعنى از حدود منطقه حرم كه مكّه مكرّمه را در برمىگيرد، و آن ميقات احرام عمره مفرده است براى كسى كه عمره مفرده را قصد كند و حال آنكه در داخل حدود حرم قرار دارد، و بهتر آن است كه احرام در يكى از مواضع زير صورت پذيرد:
1- حديبيه.
2- جعرانه.
3- تنعيم.
نهم- فخّ: موضعى است در كنار مكّه مكرّمه كه ميقات كودكان است كه مىتوان احرام آنها را تا اين نقطه به تأخير انداخت.
دهم- محاذات: يعنى موازى يكى از ميقاتهاى پنجگانهاى كه بيان آن گذشت:
1- ذوالحليفه يا مسجد شجره.
2- وادى العقيق.
3- جحفه.
4- يلملم.
5- قرن المنازل.
محاذات هنگامى حاصل مىشود كه قبله در برابر قرار گيرد، و يكى از
ميقاتهاى پنجگانه در طرف راست يا چپ او قرار گرفته باشد، در محاذات به شرط است كه ميقات آن قدر دور نباشد كه عرفاً محاذات گفته نشود.
محاذات، ميقات كسى به شمار مىآيد كه از يكى از ميقاتهاى پنجگانه گذر نكرده باشد.
احكام ميقات
: 1- حاجى نبايد احرامش را بر ميقات مقدّم دارد و اگر چنين كرد بايد هنگام گذر از يكى از ميقاتها يا آنچه محاذى آن قرار دارد نيّت كرده، و تلبيه (لبّيك گفتن) را از سر گيرد.
دو مورد از اين حكم استثناست:
الف- اگر يك حاجى نذر كند كه احرام خود را پيش از ميقات در جايى مخصوص مثل مسجد النبى در مدينه منوّره، ببندد، بايد به نذر خود وفاكند و احرامش نيز صحيح خواهد بود، و رفتن به ميقات براى او ضرورى نيست چنان كه اگر هم به ميقات گذر كرد تجديد احرام بر او واجب نمىگردد.
ب- هنگام تنگى وقت براى كسى كه در ماه رجب آهنگ عمره مفرده كرده است و هراس آن دارد كه مبادا پيش از پايان ماه رجب نتواند ميقات را درك كند. چنين كسى مىتواند پيش از ميقات احرام بندد و عمره رجب براى او حساب مىشود حتّى اگر ساير اعمال عمره در ماهى جز رجب صورت پذيرد.
2- كسى كه آهنگ حجّ يا عمره مىكند بايد در نخستين ميقاتى كه از آن مىگذرد احرام بندد و نبايد از روى اختيار از اين ميقات در گذرد مگر آن كه محرم باشد اگرچه در برابرش ميقات ديگرى نيز باشد. بدين ترتيب براى كسى كه از مدينه گذر مىكند احوط آن است كه احرامش را از مسجد الشجره
به جحفه به تأخير نياندازد.
و اگر چنين كند گناه كرده است و بنا به قول اقوى احرامش صحيح است، و اگر بدون احرام از ميقات بگذرد بايد بدان ميقات باز گردد و احرام بندد.
3- جايز نيست كسى بدون احرام به مكّه مكرّمه وارد شود، حتّى براى كسى كه از آغاز قصد آن را نداشته باشد و سپس تصميم گيرد به مكّه در آيد.
بنابه احوط حكم ورود به حرم نيز چنين است.
4- كسى كه با احرام صحيح به مكّه وارد شده و از آن خارج گشته مىتواند پيش از پايان يافتن يكماه از وارد شدنش، بار ديگر بدون احرام به مكّه در آيد.
5- كسى كه همچون رانندگان به اقتضاى شغلش پياپى به مكّه آمد و شد مىكند مىتواند بدون احرام به مكّه درآيد و «بيمار» به همين صورت است.