بخش اوّل: روابط مرد و زن
1
احكام نگاه
1. نگاه به محارم
سؤال 1.محارم تا چه مقدار مجاز هستند به بدن يكديگر نگاه كنند؟
جواب:مرد و زنى كه باهم محرمند (مانند خواهر و برادر) مىتوانند به بدن يكديگر به آن مقدار كه در ميان محارم معمول است نگاه كنند و در غير آن احتياط آن است كه نگاه نكنند.
سؤال 2.نگاه به بدن همجنس با قصد لذت چه حكمى دارد؟
جواب:نگاه كردن به بدن همجنس با قصد لذّت حرام است.
سؤال 3.آيا خواهر و برادر، يا پسر و مادر، يا دختر و پدر، يا عمو و دختر برادر، و مانند آن، مىتوانند با همديگر به حمام بروند (با توجّه به اين كه در حمام معمولًا تمام بدن به جز عورتين برهنه است). مخصوصاً در مواردى كه افراد مسنّ نياز به همراه و مراقبت دارند؟
جواب:تا ضرورتى نباشد اقدام به اين كار نكنند.
2. نگاه به نامحرم
سؤال 4.نگاه به نامحرم چه حكمى دارد؟
جواب:نگاه كردن مرد به بدن زن نامحرم، خواه با قصد لذّت باشد يا بدون آن
حرام است و همچنين نگاه كردن زن به بدن مرد نامحرم، ولى نگاه كردن به صورت و دستهاى زن نامحرم تا مچ اگر به قصد لذّت نباشد و مايه فساد و گناه نگردد اشكال ندارد، همچنين نگاه كردن به بدن مرد نامحرم به آن مقدار كه معمولًا آن را نمىپوشانند مانند سر و صورت و گردن و مقدارى از پا و دست.
سؤال 5.نگاه به دختر نابالغ چه حكمى دارد؟
جواب:نگاه كردن به دختر نابالغ اگر به قصد لذّت نباشد و به واسطه نگاه كردن ترس از افتادن در حرام نداشته باشد جايز است، ولى بنابر احتياط واجب بايد به جاهايى مثل ران و شكم كه معمولًا مىپوشانند نگاه نكند.
سؤال 6.نگاه كردن به زن نامحرم براى شناختن او به منظور شهادت دادن در دادگاه چه حكمى دارد؟
جواب:نگاه كردن به زن نامحرم براى شناختن او به منظور شهادت دادن در دادگاه و امور مهم و لازمى از اين قبيل جايز است.
سؤال 7.در مسأله 2093 توضيحالمسائل جنابعالى، چاپ بيست و هشتم (كه در سؤال بالا هم آمده)، چنين مىخوانيم: «نگاه كردن به زن نامحرم براى شناختن او به منظور شهادت دادن در دادگاه و امور مهم و لازمى از اين قبيل جايز است». آيا حكم فوق اختصاص به مردان دارد؟
جواب:در اينگونه مسائل فرقى ميان زنان و مردان نيست.
سؤال 8.نگريستن به مرد نامحرم چه حكمى دارد؟ آيا مىتوان به مردانى كه پيراهن آستين كوتاه مىپوشند، نگاه كرد؟
جواب:هر گاه نظر از روى شهوت نباشد، اشكالى ندارد.
سؤال 9.نگاه كردن به صورت زنان چادرنشين كه معمولًا قسمتى از موى سر آنها نيز ديده مى شود براى مرد نامحرم چه حكمى دارد؟ توضيح اين كه آنان
به اين نوع پوشش عادت كردهاند و اگر تذكر داده شود نمى پذيرند.
جواب:اگر قصد تلذّذ و ريبه نباشد اشكالى ندارد.
سؤال 10.بيرون بودن مقدارى از موى سر، امروزه در شهرهاى بزرگ امرى عادى شده است، آيا مىتوان از اين جهت كه اين مقدار از موى سر بيرون است به آن نگاه كرد؟ (همانند برخى قبايل كه معمولًا مقدارى از موى سر آنها در معرض ديد است).
جواب:اگر با نهى از منكر رعايت نمى كنند مصداق
«اذا نُهينَ لا ينْتَهينْ»[1]
هستند و نگاه كردن بدون تلذّذ و ريبه اشكالى ندارد.
سؤال 11.اگر انسان بداند وقتى به خيابان و بازار مىرود نگاهش به نامحرم مىافتد، وظيفهاش چيست؟
جواب:نظر و نگاه اتّفاقى حرام نيست؛ لكن عمداً نگاه نكند.
سؤال 12.نگاه كردن به زنهايى كه رعايت حجاب شرعى نكرده و بى مبالات هستند، در گذرها، يا به هنگام گفتگو، يا در وسايل نقليه، كه طبعاً نگاه انسان به آنها مىافتد، چه حكمى دارد؟
جواب:نگاه قهرى و بدون قصد اشكالى ندارد.
سؤال 13.نگاه كردن به اعضاى جدا شده از بدن نامحرم چه حكمى دارد؟
جواب:اشكالى ندارد.
سؤال 14.اگر انسان همانطور كه از ديدن يك باغ و گلستان لذّت مىبرد از نگاه كردن به صورت انسان ديگر (مرد يا زن) لذّت ببرد، آيا اين كار حرام است و مصداق قصد ريبه و لذّت به حساب مىآيد؟
جواب:غالباً اينگونه نگاهها جنبه لذّت جنسى دارد لذا اشكال دارد.
[1]. من لايحضره الفقيه، ج 3، ص 470
3. نگاه به عورت
سؤال 15.نگاه به عورت ديگران چه حكمى دارد؟
جواب:نگاه كردن به عورت ديگرى حرام است هر چند در آيينه يا آب صاف و مانند آن باشد خواه محرم باشد يا نامحرم، مرد باشد يا زن و احتياط واجب آن است كه به عورت بچّه مميز نيز نگاه نكند، ولى زن و شوهر مىتوانند به تمام بدن يكديگر نگاه كنند.
سؤال 16.هنگامى كه با مادرم به حمام مىرويم هيچ كدام شورت نمىپوشيم، آيا اين كار براى ما اشكال دارد؟
جواب:جايز نيست.
سؤال 17.زنان تا چند سالگى مىتوانند به بدن پسر بچّهها نگاه كنند؟ نگاه به عورت بچههاى كوچك تا چند سالگى براى مادران آنها، مخصوصاً در موارد ناچارى، مثلًا هنگامى كه مىخواهند آنها را شستشو بدهند يا تطهير كنند جايز است؟
جواب:آنها مىتوانند به قسمتهايى از بدن بچّههاى غير بالغ كه معمولًا پوشانيده نمىشود نگاه كنند. و نگاه به عورت بچّه غير مميز اشكالى ندارد، و مادران در موارد ضرورت مىتوانند آن را جهت شستشو يا غير آن لمس كنند.
سؤال 18.در سازمانهاى نظامى كشور، اعمّ از ارتش، سپاه پاسداران، نيروى انتظامى و برخى ديگر از سازمانهاى دولتى از اين قبيل، براى استخدام نيروى جديد، ابتدا بايستى شخص را از هر جهت معاينه كامل بدنى نمايند، تا از سلامت جسمى شخص اطمينان حاصل گردد. در اين آزمايشات تمامى اعضاى بدن، از جمله دستگاه تناسلى، مورد معاينه قرار مىگيرد. آيا پزشك همجنس اجازه ديدن و لمس آن قسمت از بدن را جهت معاينه و احراز سلامتى دارد؟
جواب:در مواردى كه ضرورت دارد مجاز است. و منظور از ضرورت اين
است كه معاينه بدنى براى آن كار لازم است، و بدون معاينه بدنى استخدام نمىكنند، و شخص هم نياز به استخدام دارد.
سؤال 19.در بعضى از حمّامهاى داخل شهر يك نفر كيسه مىكشد، و موهاى زائد بدن را زايل مىكند. با توجّه به اين كه نگاه به عورت جايز نيست، آيا اين كار جايز است؟
جواب:نگاه به عورت ديگرى، خواه براى زائل كردن مو باشد، يا چيز ديگر، جايز نيست. ولى زايل كردن موهاى زير بغل و مانند آن، به وسيله همجنس مانعى ندارد.
سؤال 20.گذراندن واحدهاى زنان و زايمان براى دانشجويان پزشكى و پرستارى الزامى است آيا اين الزام، نگاه كردن به عورت زن را براى آموزش تجويز مىكند؟
جواب:تنها در صورت ضرورت چنين آموزشى، جايز است.
4. نگاه و مشاغل خاص
سؤال 21.نگاه كردن طبيب به زن نامحرم جهت معالجه چه حكمى دارد؟
جواب:نگاه كردن طبيب مرد به زن نامحرم براى معالجه در صورتى كه ضرورت داشته باشد جايز است.
سؤال 22.با توجه به اينكه به هنگام تدريس معلم و شاگرد به يكديگر نگاه ميكنند، تدريس معلمان، دبيران و اساتيد مرد براى دختران و بالعكس چه حكمى دارد؟
جواب:چنانچه تمام موازين شرعى مراعات شود و مفاسدى بر آن مترتّب نشود اشكالى ندارد، ولى به يقين استفاده از دبيران همجنس به احتياط نزديكتر است.
5. نگاه در دانشگاه
سؤال 23.در كلاسهاى دانشگاه، هم اساتيد مرد و هم اساتيد زن، تدريس مىكنند، نگاه كردن دانشجويان مرد به استاد زن و بالعكس چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه نگاه هوس آلود نباشد، در مورد وجه و كفّين اشكالى ندارد.
سؤال 24.حكم مشاهده دستها و موهاى سر و صورت زن، بيش از مقدار شرعى كه در هنگام نوشتن روى تخته سياه ظاهر مىگردد چگونه است؟ (البتّه به منظور تفهيم استاد و دريافت و درك دانشجويان).
جواب:بايد حجاب را طورى مراعات كنند كه زايد بر وجه كفّين ظاهر نشود.
سؤال 25.آيا خواهران دانشجو مىتوانند در مورد امور كلاس يا مسائل علمى در ميان برادران دانشجو كنفرانس ارائه نمايند؟
جواب:هرگاه موازين شرعى در آن رعايت گردد و مفسده خاصّى نداشته باشد مانعى ندارد.
6. نگاه به چهره آرايش شده
سؤال 26.اخيراً برخى از بانوان نسبت به ابرو يا دور لب، عمليات تاتو انجام مىدهند، (پررنگ كردن دور ابرو و لب با خال كوبى) كه طبعاً زينت تلقّى مىشود. و گاه پوشاندن آن نيز مقدور نمىباشد. لطفاً بفرماييد كه اين عمل مشمول آيه شريفه«وَلَا يبْدِينَ زِينَتَهُنَّ»[1]مىباشد، يا نه؟ نگاه به صورت چنين زنانى چه حكمى دارد؟
جواب:آيه«وَلَا يبْدِينَ زِينَتَهُنَّ»با توجه به جمله«الَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا»[2]زينتهاى
[1]. سوره نور، آيه 31
[2]. سوره نور، آيه 31
موجود در صورت و دستها تا مچ را شامل نمىشود. ولى اگر اين زينت تند و زننده باشد، و منشأ مفاسدى شود، جايز نيست.
سؤال 27.در كتاب تفسير نمونه در شرح آيه 31 سوره نور آوردهايد كه: «از آيه استفاده مىشود زينتهايى كه در صورت و دست باشد تابع صورت و دست مىباشد و پوشاندن آنها لازم نيست» آيا فتواى اجتهادى شما نيز چنين است؟ آيا اصلاح صورت و ابرو زينت است؟
جواب:فتواى اجتهادى ما هم همين است و اصلاح صورت و ابرو اشكالى ندارد.
سؤال 28.امروزه زنهاى آرايش كرده در جامعه زياد ظاهر مىشوند، آيا نگاه كردن به آنها بدون قصد شهوت جايز است؟ و اگر جايز نيست حكم نگاه غير عمدى چيست؟
جواب:نگاه غير عمدى اشكال ندارد و رفت و آمد چنين زنهايى در كوچه و خيابان نمىتواند مانع رفت و آمد مردان مسلمان گردد اگر چه بدانند بدون قصد، نگاهشان به آنها مىافتد.
سؤال 29.معمولًا خانمها در مجالس جشن و عروسى لباسهاى زيبا پوشيده، و خود را آرايش مىكنند، گاه آرايش آنها بقدرى غليظ است كه ما زنها هم از نگاه به آنان لذّت مىبريم، آيا نگاه كردن در اين صورت جايز است؟
جواب:در صورتى كه نگاه هوس آلود بوده باشد جايز نيست.
7. نگاه به فيلم و عكس
سؤال 30.در صورتى كه زنى مقيد به حفظ حجاب شرعى است نگاه كردن به عكس بدون حجاب او اشكال دارد؟
جواب:اشكال دارد؛ مگر اينكه او را نشناسد و مفسده ديگرى از نگاه كردن حاصل نشود.