گردى صورت و دستها تا مچ) بپوشانند؛ ولى بىشك پوشيدن چادر به عنوان حجاب برتر خصوصاً در اماكن مذهبى مطلوبتر است.
سؤال 59.آيا بر زنان و دختران لازم است پاهايشان تا مچ را نيز بپوشانند؟ يا آنچه اكنون در جامعه رواج پيدا كرده، كه با پاى بدون پوشش ظاهر مىشوند، اشكالى ندارد؟
جواب:پوشيدن روى پا و كف پا بهتر است.
سؤال 60.آيا پوشيدن جورابهاى نازك، در صورتى كه پا در آن پيدا باشد، براى زنان جايز است؟
جواب:اگر پا در آن پيدا باشد جايز نيست؛ ولى معلوم بودن حجم پاها ضررى ندارد.
سؤال 61.آيا پوشيدن جوراب ضخيم بدون شلوار، با اين كه حجم بدن مشخّص و در بعضى موارد مهيج است، يا پوشيدن كفشهايى كه در هنگام راه رفتن صداى مهيج دارد، جايز است؟
جواب:در صورتى كه منشأ مفسدهاى باشد، اشكال دارد.
سؤال 62.چنانچه نپوشاندن صورت و دستها تا مچ، براى برخى از زنان در جامعه فسادى را به دنبال داشته باشد، آيا پوشاندن آن واجب است؟
جواب:در اين صورت واجب مىشود؛ ولى تا يقين به چنين چيزى نداشته باشد پوشانيدن وجه و كفّين لازم نيست.
سؤال 63.آيا شوهر، يا پدر و مادر، مىتوانند همسر و يا دختران خود را مجبور كنند تا دستها و صورتشان را نيز به هنگام خروج از منزل بپوشانند؟
جواب:اجبار در اين امر جايز نيست؛ ولى هر گاه پدر و مادر يا شوهر حسّاسيت خاصّى داشته باشند رعايت آن خوب است.
سؤال 64.پوشانيدن چهره براى زنان خوش سيما، كه مىدانند در صورتى كه
صورتشان پوشيده نباشد باعث گناه و انحراف جوانان مىشوند، چه حكمى دارد؟
جواب:پوشانيدن صورت بر آنان واجب نيست؛ جوانان وظيفه دارند نگاه نكنند.
سؤال 65.اگر خانمى به خاطر اين كه مبادا نپوشانيدن وجه و كفّين موجب فسادى شود آن را بپوشاند، آيا كار مستحبّى را انجام داده است؟
جواب:عمل به احتياط كرده است.
سؤال 66.آيا پوشاندن صورت واجب است با توجّه به اين كه در محيط درسى كار مشكلى است؟
جواب:وجه و كفّين از حجاب مستثنا هستند و پوشاندن آنها واجب نيست.
سؤال 67.آيا حكومت مىتواند، يا بر او لازم است، از بدحجابى يا بىحجابى بعضى از خانمهايى كه در اين امر مهم كوتاهى مىكنند، جلوگيرى نمايد؟
توضيح اين كه: بنده دانشجو هستم. چندى قبل استاد در كلاس اين شُبهه را مطرح كرد، و مدّعى شد كه هيچ دليل فقهى وجود ندارد كه حكومت را ملزم كند تا مواظب حجاب خانمها باشد، همان طور كه وظيفه ندارد مواظب نماز صبح افراد باشد. علاوه بر اين گفتند: حضرت امير (عليه السلام) دستور داد حجاب را از سر كنيزانى كه خود را شبيه زنان آزاد كرده بودند، بردارند. نظر شما چيست؟
جواب:حكومت اسلامى و مسلمانان نسبت به گناهان پنهانى افراد وظيفهاى ندارند، ولى بدون شك نسبت به گناهانى كه به طور علنى و آشكار، در سطح جامعه انجام مىشود وظيفه نهى از منكر دارند، و الّا جايى براى انجام اين وظيفه مهم باقى نمىماند. البتّه با اين تفاوت كه مردم بايد به نهى از منكر زبانى اكتفا كنند. و ازهرگونه برخورد فيزيكى اجتناب ورزند، ولى حكومت مىتواند وارد اين مرحله نيز شود؛ و در مورد كنيزها اساساً ميزان پوشش آنها نسبت به زنان آزاد از نظر اسلام متفاوت بوده است.
سؤال 68.برخى از مادران، دختران نابالغ خود را، با سر و پاى برهنه در خيابانها و مجالس در حضور نامحرمان ظاهر مىكنند، وظيفه چنين مادرانى چيست؟
جواب:بر پدر و مادر لازم است فرزندان خود را از زمان طفوليت به مسائل اسلامى آشنا كنند.
سؤال 69.محدوده پوشش در مقابل پسر نا بالغ چه ميزان است؟
جواب:واجب است زن بدن و موى خود را از نامحرم بپوشاند و احتياط مستحب آن است كه از پسر نابالغ كه خوب و بد را مىفهمد و به حدّى رسيده كه مورد نظر شهوانى است مستور دارد، ولى پوشانيدن صورت و دستها تا مچ واجب نيست.
سؤال 70.گفته مىشود كه زن بايد خود را از پسر بچّه مميز بپوشاند، بفرماييد مميز بودن پسر بچّه از چه راهى شناخته مىشود؟
جواب:مستحبّ است خود را از چنين پسرى بپوشاند، و منظور از مميز اين است كه از مسائل جنسى آگاه باشد.
سؤال 71.مقدار پوشش زنان مسلمان، در برابر زنان غير مسلمان چيست؟
جواب:بهتر آن است كه بدن خود را در برابر زنان غير مسلمان برهنه نكنند؛ هر چند با پوشاندن عورت، ظاهر كردن بقيه حرام نيست.
سؤال 72.وظيفه خواهران مسلمان دانشجوى تركيه را نسبت به «رعايت حجاب» در فرضهاى ذيل بيان فرماييد:
الف) شرط طىّ كردن تمام ترمهاى دانشجويى در دانشگاههاى تحت مديريت لاييكها، رعايت نكردن حجاب شرعى است.
ب) شرط اتمام چند ترم باقى مانده از رشته خاصّى در دانشگاه، رعايت نكردن حجاب است.
جواب:با توجّه به اين كه اگر دختران مسلمان و متدين دروس عالى را نخوانند تنها افراد بىبند و بار و لامذهب پستهاى مهم را اشغال مىكنند، به افراد متدين اجازه داده مىشود كه مسأله حجاب را در خصوص مواردى كه ضرورت دارد رعايت نكنند، ولى در غير آن موارد حتماً رعايت نمايند.
3. استثنائات حجاب
سؤال 73.شنيده شده كه حجاب بر زنان بزرگسال، كه اميد ازدواج آنها نمىرود، لازم نيست، لطفاً در اين مورد به سؤالات زير پاسخ دهيد:
الف) چنين زنانى چه مقدار از بدنشان را مىتوانند در مقابل نامحرم نپوشانند؟
جواب:مىتوانند سر و گردن و مقدارى از دستها را نپوشانند؛ ولى پوشانيدن براى آنها نيز بهتر است.
ب) آيا اين حكم اختصاص به زنان بيوه دارد، يا شامل زنان شوهردار، كه در اين سنّ و سال هستند، نيز مىشود؟
جواب:اين حكم شامل همه زنان در اين سنّ و سال مىشود.
ج) حكم مذكور مختصّ پوشش و نظر است، يا شامل لمس هم مىشود؟
جواب:اين حكم شامل لمس نمىشود.
4. حجاب زن غير مسلمان
سؤال 74.همانطور كه مىدانيم خداوند متعال در سوره نور، حجاب را مختصّ مؤمنان، زنان پيامبر صلى الله عليه و آله و زنان مؤمن دانسته است. حال سؤال اين است كه:
الف) آيا حجاب براى غير مسلمانان در كشورهاى اسلامى واجب است؟
ب) اگر واجب است، همانطور كه در فرانسه و تركيه بر اعتقادات اسلامى ما
مىتازند، و ما آنها را ظالم و ضدّ اسلام مىدانيم، آيا ما هم با پوشاندن زنان خارجى كه به ايران مىآيند، يا پيروان ساير مذاهب داخل كشور، به آنها اجحاف ننمودهايم؟
ج) اگر حجاب اختيارى بود بهتر نبود، و معضلات اجتماعى حلّ نمىشود؟
جواب:يك اصل مسلّم در اسلام داريم كه هر حكمى براى مؤمنين و مسلمانان ثابت است، ديگران نيز مكلّف به آن هستند
(الكفار مكلّفون بالفروع كما انّهم مكلّفون بالاصول)
، بنابراين آنها هم موظّف به حكم حجاب و ترك شرابخوارى (حدّاقلّ آشكارا) و گناهان ديگر هستند، و نسبت به حجاب كه ما مىتوانيم اعمال كنيم كار صحيح و عادلانهاى است، و ما دوران قبل از انقلاب را فراموش نكردهايم كه وقتى اختيار و آزادى داده شد چه زنانى با چه وضعى بيرون آمدند، و اكثر جوانان را به فساد كشيدند؛ و نوشتهايد كه اگر ما به كشورهاى آنها برويم و ما را اجبار به بىحجابى كنند، چه مىشود؟ فراموش نكنيد كه آنها بىحجابى را واجب نمىداننددرحالى كه ما حجاب را واجب مىدانيم.
5. نوع پوشش
سؤال 75.در مورد پوشش لباس خاصى شرط است؟
جواب:لباس خاصّى شرط نيست ولى پوشيدن لباسهاى تنگ و چسبان و همچنين لباسهاى زينتى اشكال دارد.
سؤال 76.گفته مىشود كه «استفاده از چادر مشكى مناسب نيست، بلكه كراهت دارد. و خانمها بايد از پوشاك روشن و رنگهاى متنوّع استفاده نمايند.
و دليلى ندارد كه توصيه شود خانمها كفش و مانتوى تيره بپوشند». نظر شما در اين مورد چيست؟
جواب:انتخاب چادر مشكى براى زنان مكروه نيست. و استفاده از رنگهاى
ساده ديگر، مادام كه منشأ مفاسدى نشود، جايز است؛ البتّه رنگهاى سنگين بهتر است.
سؤال 77.آيا پوشيدن مانتو براى زنان، در صورتى كه حجاب اسلامى حفظ نشود و برجستگىهاى اندام مشخّص باشد، اشكال دارد؟
جواب:در صورتى كه لباس چسبان باشد حرام است؛ ولى اگر گشاد باشد اشكال ندارد.
سؤال 78.پوشيدن لباسهايى كه فقط تنه را مىپوشاند براى بانوان در مقابل بانوان ديگر در مكانهاى ورزشى مخصوص بانوان كه هيچ مردى حضور ندارد چه حكمى دارد؟
جواب:در فرض مسأله مانعى نيست، مگر در موارى كه مفاسد خاصّى ظاهر گردد.
سؤال 79.اگر مدرسهاى ابلاغ كند كه دختران به هنگام ورزش بايد لباس مخصوص ورزش بپوشند، چه حكمى دارد؟
جواب:پوشيدن لباس ورزشى براى دختران، در صورتى كه در محيط مخصوص خودشان باشند، مانعى ندارد.
6. پوشاندن زينت و آرايش
سؤال 80.لطفاً در مورد تزيين زنان به انگشتر و حلقه نامزدى به سؤالات زير پاسخ دهيد:
الف) در دست كردن حلقه نامزدى طلا در جلوى مرد نامحرم چه حكمى دارد؟
جواب:اشكال ندارد.
ب) اگر در مورد سؤال استعمال آن بى اشكال باشد، ولى همين عمل از نظر مرجع تقليد بنده (شوهر) جايز نباشد، آيا استفاده از آن براى همسرم منعى دارد؟
آيا لازم است از او بخواهم كه استفاده نكند؟
جواب:هركس بايد به فتواى مرجع تقليد خود عمل كند، و شما نمىتوانيد او را از اين كار نهى كنيد.
ج) زن از چه انگشترى مىتواند در جلوى نامحرم استفاده كند؟
جواب:هر نوع انگشترى كه منشأ مفسده خاصّى نگردد اشكالى ندارد.
سؤال 81.چنانچه زن با خود زينت داشته باشد (مانند حلقه ازدواج، يا انگشتر، يا آراستن چهره) آيا واجب است صورت و دستها را هم بپوشاند؟
جواب:در مورد حلقه و انگشتر مانعى ندارد؛ ولى در مورد آرايشهاى تند اشكال دارد.
سؤال 82.در عرف مرسوم است كه بانوان بعد از ازدواج، خود را به امورى از قبيل برداشتن زير ابرو و زائل كردن موهاى صورت و مانند آن زينت مىكنند، آيا پوشيدن صورت در اين حالت لازم است؟
جواب:اگر تنها كم كردن موهاى صورت و ابرو و مانند آن باشد اشكالى ندارد.
سؤال 83.آيا سرمه كشيدن، ابرو چيدن، استفاده از انگشتر عقيق، ساعت، عينك طبّى زيبا، براى زنان زينت به حساب مىآيد، كه پوشش آن لازم باشد؟
جواب:ظاهراً جزء زينت ممنوع نيست.
سؤال 84.آيا براى زن جايز است كه با آرايش و زينتى كه جلب نظر مىكند بدون نيت سوء از منزل خارج شود؟
جواب:جايز نيست.
7. لباس زينتى و مبتذل
سؤال 85.منظور از لباس زينتى، كه پوشيدن آن اشكال دارد، چيست؟
جواب:منظور لباسهايى است كه در عرف مردم آن را لباس زينت مىخوانند.
سؤال 86.آيا لباس زينتى صرفاً شامل زيورآلات مىشود، يا آنچه عرفاً لباس محسوب مىشود نيز مىتواند مصداق آن باشد؟
جواب:لباس زينتى چيزى است كه زنها براى زيبايى آن را مىپوشند، و شبيه آرايشى است كه در صورت خود انجام مىدهند.
سؤال 87.پوشيدن لباسهاى مبتذل، يا لباسهاى تنگ و مهيج، يا مدلهايى كه موجب ترويج فرهنگ غرب است، بويژه براى زنان، چه حكمى دارد؟
جواب:اينگونه لباسها اشكال دارد، و بر پسران و دختران و مردان و زنان مسلمان لازم است رعايت موازين عفّت اسلامى را، كه مايه سعادت دنيا و آخرت آنهاست، بنمايند.
8. پوشش مردان
سؤال 88.پوشيدن لباس آستين كوتاه براى مردان چه حكمى دارد؟ اگر حرام است آيا علّت تحريم احتمال معاونت بر اثم است؟ در اين صورت، چگونه حكم قطعى مىآورد و دوم اين كه با توجّه به كيفيت لباس احرام كه به مراتب بازتر از پيراهن آستين كوتاه است و استفاده از آن هنگام طواف براى مردان كه دوش به دوش زنان طواف مىكنند الزامى است آيا احتمال معاونت براثم در آن جا بيشتر نيست؟
جواب:استفاده از لباس آستين كوتاه براى مردان اشكالى ندارد مگر در مواردى كه بدانيم مفاسد خاصّى بر آن مترتّب مىشود.
سؤال 89.حجاب مرد را در برخورد با زن نامحرم بيان فرماييد.
جواب:نگاه كردن به بدن مرد نامحرم به آن مقدار كه معمولًا آن را نمىپوشانند مانند سر و صورت و گردن و مقدارى از پاها و دستها اشكال ندارد.