کتاب احکام خانواده

ج) آيا حكم مذكور اعم از دائم و موقّت است، يا فقط منظور ازدواج دائم است؟

جواب:فرق نمى كند.

سؤال 166.همان‌گونه كه مى‌دانيد روز به روز فاصله بين بلوغ جنسى و سنّ ازدواج، رو به افزايش است و اكنون به حدود 12 الى 13 سال رسيده است (چه در مورد دختران و چه در مورد پسران)؛ اين مسأله باعث شده كه روابط پنهانى و نامشروع دختران و پسران از اصلى‌ترين مشكلات جوانان به حساب آيد. در اين رابطه‌ها حرمت شرعى 100% است و گاهى آثار و تبعات اجتماعى و روانى نيز به دنبال دارد. حال سؤال اين است كه با توجّه به خوددارى جوانان از ازدواج (به دليل مشكلاتى مانند تحصيل، شغل و مسكن) و سود نبخشيدن تفريحاتى مانند ورزش، و غيره و همچنين نپذيرفتن رياضت و رهبانيت در طيّ اين دوران (و بلكه ناممكن بودن آن در بعضى اوقات) و از همه مهمتر روا نبودن سكوت در مقابل اين همه خلاف شرع و اثراتى كه از بُعد معنوى و عبودى بر روح و جان جوانان مى‌گذارد لطفاً بفرماييد: آيا دعوت عمومى دختران و پسرانى كه داراى روابط نامشروع هستند و به ادامه آن اصرار مى‌ورزند، با حفظ همان ميزان رابطه، به ازدواج غير دائم، با اذن ولى يا بدون اذن وليّ، صحيح است؟ آيا اين عمل اخراج از حرام به حلال نيست، كه در برخى روايات ابواب متعه به آن اشاره شده است؟

جواب:دعوت به سوى اين رابطه ظاهراً مشروع، مفاسد زيادى در بر دارد و تجربه نشان داده كه غريزه سركش جنسى هرگز آنها را در يك مرحله محدود نمى‌كند؛ بلكه غالباً به مراحل ديگر مى‌كشاند كه سبب مشكلات عظيم براى جامعه مى‌گردد. به‌علاوه چون اين‌گونه ارتباطها مسئوليت و تقيد خاصّى همراه ندارد، در يك نفر محدود نمى‌شود و ممكن است يك فرد با چند نفر نيز رابطه‌

برقرار كند كه مفاسد آن بر كسى مخفى نيست. بنابراين، از چنين روشى در شرايط فعلى جامعه ما بايد صرف‌نظر كرد و به طرق ديگر، از جمله تشويق به ازدواجهاى ساده، ازدواجهايى در حدّ عقد بدون عروسى و همچنين مبارزه با عوامل تحريك كننده اقدام شود، كه اگر اين عوامل كم شود مسأله بسيار محدودتر خواهد شد. تشويق به سرگرمى‌هاى سالم مانند ورزش و غير آن نيز سهمى در كنترل اين امر دارد، منتها بايد جوانان را تشويق كرد در ورزش از لباسهاى مناسب استفاده كنند، تا نتيجه معكوس ندهد.

2. سّن ازدواج‌

سؤال 167.آيا در شرع مقدّس اسلام تغيير سنّ شرعى و قانونى ازدواج دختران از 9 سال به 15 سال مجاز است؟

جواب:سنّ نُه سالگى سنّ تكليف است، و الزاماً سنّ ازدواج نيست. توضيح اين كه: ازدواج در صورتى جايز است كه دختر رشد جسمانى كافى براى ازدواج داشته باشد، و در صورتى كه كارشناسان بطور خاص يا بطور عام تأييد كنند كه فلان دختر يا عموم دختران در محيط ما، در فلان سن، رشد جسمانى كافى براى ازدواج ندارند، ازدواج در چنان سنّى حرام است. به تعبير ديگر، بلوغ به حسب ادّله شرع، چهار مرحله دارد:

الف) بلوغ به معناى سنّ تكليف و رعايت واجب و حرام و انجام نماز و مانند آن.

ب) بلوغ به معناى آمادگى براى روزه، بطورى كه مايه ضرر و زيان و بيمارى پسران و دختران نشود.

ج) بلوغ براى ازدواج، بطورى كه دختران از نظر جسمى آمادگى كافى داشته باشند، و خطر إفضاء و نقائص ديگرى در كار نباشد.

د) بلوغ و رشد براى مسائل اقتصادى و مالى، بطورى كه در معاملات مغبون نشوند. از آنچه در بالا گفته شد، جواب سؤال روشن شد.

سؤال 168.چهل وهفت سال سن دارم از نظر شرع اختلاف سن ازدواج چقدر بايد باشد؟

جواب:اختلاف سن در ازدواج حدّ معينى ندارد ولى بهتر اين است كه فاصله زيادى نباشد تا پيوند آنها دوام بيشترى داشته باشد.

سؤال 169.آيا دستورى در مورد تسريع در امر ازدواج داريم؟

جواب:مستحبّ است در شوهر دادن دخترى كه به حدّ بلوغ رسيده تعجيل كنند، همچنين در مورد زن دادن به پسرانى كه نياز به همسر دارند.

3. انتخاب همسر

سؤال 170.به نظر حضرتعالى در ازدواج دو جوان بهتر است چه چيزهايى معيار باشد؟

جواب:بالاترين معيار ايمان و تقوا و اطاعت فرمان خدا و صفاتى است كه موجب محبّت و سازش با يكديگر است.

سؤال 171.ازدواج مرد غير سيد با دختر سيده و بالعكس چه حكمى دارد؟ در صورتى كه اين كار باعث اختلافاتى شود وظيفه چيست؟

جواب:مسلّماً از نظر شرع اسلامى اشكال ندارد ولى اگر در مناطقى بر اثر تعصّب يا ناآگاهى مردم منشأ اختلافاتى مى‌شود از آن پرهيز نماييد.

سؤال 172.آيا ازدواج با بستگان نزديك مكروه است؟

جواب:طبق روايتى كه از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به اين مضمون رسيده است كه: «با نزديكان ازدواج نكنيد به علّت اين كه فرزند ضعيف و لاغر به دنيا مى‌آيد» ازدواج با نزديكان مكروه است.

سؤال 173.آيا پسر مجبور است با دخترى كه مادرش پسنديده، امّا مورد پسند خود نيست، ازدواج كند؟

جواب:پسر مجبور نيست با آن دختر ازدواج كند ولى در احترام مادر كوتاهى نكند.

4. نذر ازدواج‌

سؤال 174.بعضى از دختران كه در سنّ بالا (30 تا 35 سال) هستند، خود را از نظر ازدواج در محدوديت‌هايى قرار مى‌دهند، مثلًا مى‌گويند: «فقط با سادات ازدواج مى‌كنيم». آيا اين كار در اين شرايط سنّى جايز است؟

جواب:اين‌گونه محدوديت‌ها به مصلحت دختران نيست؛ حتّى اگر نذر كنند و آن نذر سبب مشكلاتى در زندگى آنها شود، آن نذر هم اعتبارى ندارد.

سؤال 175.بعضى از مؤمنين نذر مى‌كنند كه دختران خود را فقط به سادات بدهند، بدين جهت گاه برخى از اين دختران تا سنّ سى سالگى، بلكه بالاتر، موفّق به ازدواج نمى‌شوند، آيا چنين نذرى ظلم به دختران و خلاف شرع محسوب نمى‌شود؟ آيا از نظر شرعى پدر و مادر حق دارند چنين محدوديتى براى دختر خود ايجاد كنند؟

جواب:پدر و مادر حق ندارند درباره دختر يا پسر خود نذر كنند، يا محدوديتّى از اين نظر قائل شوند؛ حتّى اگر خود دختران هم نذر كنند و سبب بروز مشكلاتى شوند، نذرشان اعتبارى ندارد.

5. ازدواج دوقلوهاى به هم چسبيده‌

سؤال 176.ازدواج دو قلوهاى به هم چسبيده چه حكمى دارد؟

جواب:در صورتى كه بتوانند ترك ازدواج و عمل به احتياط كنند و به عسر

و حرج شديد گرفتار نشوند، احتياط آن است كه از ازدواج صرفِ‌نظر نمايند و اگر ناچار از ازدواجند، آن دو دختر مى‌توانند به نوبت به ازدواج مرد واحدى در آيند. به اين ترتيب كه يكى را به عقد خود در آورد و بعد از طلاق و گذشتن عدّه ديگرى را عقد كند (البتّه براى اين كه گرفتار مشكلات طلاق‌هاى متعدّد نشوند مى‌توانند از عقد موقّت استفاده كنند). در مورد دو پسر نيز احتياط آن است كه اگر ممكن است ازدواج نكنند و در صورت ضرورت انتخاب يك همسر در زمان واحد جايز نيست، ولى مى‌توانند به طريق بالا با يك زن ازدواج كنند و به هر حال با توجّه به اين‌كه وجود چنين افرادى بسيار كم است ذكر اين احكام شرعى نيز اگر عجيب به نظر برسد، جاى بحث و گفتگو نيست.

سؤال 177.طبق جواب حضرتعالى، در خصوص ازدواج دو قلوهاى به هم چسبيده، مسأله سه صورت خواهد داشت، كه شما حكم دو صورت آن را ذكر فرموديد. به اين نحو كه دو قلوها يا هر دو پسر هستند، يا هر دو دختر، كه حكم اين دو صورت در جلد اوّل استفتائات جديد، پاسخ سؤال 874 ذكر گرديده است. حال اگر يكى از دو قلوها پسر و ديگرى دختر باشد، و نياز شديد به ازدواج داشته باشند، ازدواج آنها به چه شكل خواهد بود؟

جواب:در صورتى كه ضرورتى نباشد بايد از ازدواج صرفِ نظر كنند، و اگر ضرورت قطعى و غير قابل اجتناب باشد، هر كدام مى‌توانند همسرى انتخاب كنند. ولى تا آن جا كه ممكن است بايد جهات مربوط به محرم و نامحرم را رعايت نمايند، و از آن جا كه اين‌گونه مسائل بسيار نادر است، طبعاً احكام آن هم عجيب به نظر مى‌رسد.

6. ديگر مسائل ازدواج‌

سؤال 178.با توجّه به اين كه در حال حاضر تعداد دختران و زنان آماده ازدواج‌

به مراتب بيشتر از پسران و مردان آماده ازدواج است و عدم توجّه به اين مسأله اساسى مشكلات عديده اخلاقى در جامعه اسلامى ايجاد مى‌نمايد، آيا مردانى كه شرايط لازم ازدواج مجدّد را دارند، اين ازدواج بر آنها واجب مى‌شود؟

جواب:ارقامى كه ذكر كرديد چندان مطابق واقع نيست و ازدواج مجدّد بر افرادى كه گفتيد واجب نمى‌باشد و اگر شرايط ازدواج براى افراد مجرّد آسان بشود ظاهراً مشكل حل مى‌شود.

سؤال 179.اگر زانى و زانيه با يكديگر ازدواج كنند فساد كمترى در محلّ آنها به وجود مى‌آيد و اصلاح مى‌شوند در اين صورت آيا مى‌توان آن دو را مجبور به ازدواج كرد؟

جواب:كسى را نمى‌توان مجبور به ازدواج كرد ولى توصيه و ارشاد آنها بلامانع است، همچنين در مواردى كه قاضى مى‌تواند عفو كند و از اجراى حدّ صرفِ‌نظر كند حق دارد عفو كردن را مشروط به ازدواج آنها نمايد.

سؤال 180.بين دو طايفه، در محلّى درگيرى واقع شده و چشم پسر بچه‌اى نابينا مى‌شود، به عنوان وجه‌المصالحه دختر ده ساله‌اى را با اجازه وليش براى برادر بچه 8 ساله‌اى كه چشمش از بين رفته عقد مى‌كنند. خود دختر ادّعا مى‌كند من راضى نبوده و نيستم. در قانون سنّ پسر و دخترى كه بتوانند مستقلًا در كارهاى خود مداخله كنند 18 سال است و كمتر از 18 سال بايد به دادگاه مراجعه و دادگاه به پزشك متخصص ارجاع مى‌دهد كه بالغ و رشيده باشند، چنانچه پزشك متخصص قانونى بر بلوغ و رشد گواهى كند، دادگاه قبل از سن 18 سالگى حكم رشد صادر مى‌كند. در اين مورد چنين اقدامى نشده ليكن در سن 18 سالگى صورت جلسه‌اى بين زوجين به اين كيفيت كه تا پايان تحصيلات متوسطه زوجين به تحصيل خود ادامه دهند، تنظيم شده است. در مورد همين صورت جلسه نيز دختر ادعا مى‌كند پدر و مادرم تهديدم كردند من امضا كردم.

اين ازدواج در بعضى از روستاها مرسوم بوده و هست. در ضمن در مسأله 4 تحريرالوسيله در فصل اولياى عقد آمده است كه «يشترط فى ... صحه تزويج الاب و الجد و نفوذه عدم المفسده» و در آخر مسأله ذكر شده «بل الاحوط مراعات المصلحة» آيا اين عدم مفسده و رعايت مصلحت مربوط به دختر مى‌باشد يا به پدر و فاميل دختر؟ آيا چنين عملى صحيح است؟

جواب:رعايت مصلحت و مفسده مربوط به دختر است يعنى مصالح دختر بايد در نظر گرفته شود و ارتباطى به پدر و مادر ندارد و ملاحظات فاميلى و جبران خسارت‌ها، نمى‌تواند مجوز باشد كه صغير مال‌المصالحه شود و امّا در مورد كبير شرعى واضح است كه بدون رضاى او عقد صحيح نيست.

سؤال 181.اگر مردى به هيچ وجه قادر به ازدواج نباشد يعنى هميشه در امور زندگيش با شكست مواجه بوده و حتّى قادر به سبك‌ترين نوع ازدواج هم نيست و ازدواج نكردن هم موجب اختلالاتى در بدنش مى‌شود، آيا مى‌تواند به وسيله خوردن دارو و يا عمل جراحى، مردى خود را از بين ببرد؟

جواب:جايز نيست و بايد صبر كند تا خداوند فرجى براى او فراهم سازد.

سؤال 182.استمنا كردن براى شخص جوانى كه 25 سال سن دارد و نمى تواند ازدواج كند، چه حكمى دارد؟

جواب:حرام است؛ بايد به فكر راه‌هاى مشروع باشد و چنانچه از عوامل تحريك نظير فيلم‌ها و كتاب ها و نشريات فاسد و مجالس آلوده، دوستان ناباب و حتّى مناظر تحريك كننده اجتناب كرده و اوقات فراغت را با مطالعه و كار و مانند آن پر كنيد و بر خداوند توكل نماييد و هر روز مقدارى ورزش كنيد، ان‌شاءاللَّه بر هواى نفس و وسوسه‌هاى شيطان غالب مى‌شويد. ما هم براى موفقيت شما دعا مى‌كنيم.

2

خواستگارى‌

1. نگاه‌

سؤال 183.نگاه كردن مرد به زنى كه مى‌خواهد با او ازدواج كند به منظور آگاه شدن از حسن و عيب او جايز است؟

جواب:آرى جايز است.

سؤال 184.اگر با يك بار نگاه كردن به زنى كه مى‌خواهد با او ازدواج كند به منظور آگاه شدن از حسن و عيب اين منظور حاصل نشود مى‌تواند چند بار در چند مجلس نگاه‌كند؟

جواب:آرى جايز است.

سؤال 185.در سؤالات بالا و مسأله 2091 رساله حضرتعالى آمده است كه:

«نگاه كردن مرد به زنى كه مى‌خواهد با او ازدواج كند، به منظور آگاه شدن از حُسن و عيب او جايز است». آيا براى زن نيز جايز است كه به همين منظور به بدن مردى كه به خواستگارى او آمده نگاه كند؟ محدوده اين نگاه و شرايط آن چيست؟

جواب:آرى براى زن هم جايز است، و محدوده آن قسمت‌هايى از بدن است كه مشاهده آن در انتخاب همسر تأثير دارد. و اين امور بايد در مواردى باشد كه بطور جدّى تصميم بر ازدواج در فرض پسنديدن وجود دارد.