رعايت آداب وشؤون اسلامى در لباس پوشيدن را در مىيابيم) خداوند مىفرمايد: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُم مِنْكُمْ ثَلاثَ مَرّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلاةِ الفَجْرِ وَحينَ تَضَعُونَ ثِيابَكُمْ مِن الظَّهِيرَةِ وَمِن بَعْدِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلَا عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُم بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ وَاللَّهُ عَليمٌ حَكِيمٌ)[1]
«اى كسانى كه ايمان آوردهايد. بايد بندگان ملكى شما وآنها كه هنوز به سن بلوغ نرسيدهاند در سه وقت از شما براى وارد شدن (به اطاق خواب واستراحت) رخصت طلبند. پيش از نماز صبح وهنگام ظهر كه لباس از تن بيرون مىكنيد وبعد از نماز عشاء، اين سه وقت، وقت خلوت شماست. در غير اين سه وقت بر شما وآنها باكى نيست اگر بر يكديگر بگذريد خدا آيات را اين چنين براى شما بيان مىكند وخدا دانا وحكيم است.»
خداوند ورود به اطاق خواب پدر ومادر را به هنگام خواب واستراحت براى كودكان مادامى كه به سن بلوغ نرسيدهاند استثنا كرده است، پس هر گاه آنها نيز به سن بلوغ رسيدند بايد براى ورود به اطاق اجازه بگيرند. خداوند مىفرمايد:
(وَإِذَا بَلَغَ الْأَطْفَالُ مِنكُمُ الْحُلُمَ فَلْيَسْتَأْذِنُوا كَمَا اسْتَأْذَنَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِه وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ)[2]
«وچون اطفال شما به حد بلوغ رسيدند بايد رخصت طلبند همانند
[1]- سوره نور، آيه 58.
[2]- سوره نور، آيه 59.
كسانى كه قبل از ايشان رخصت من طلبيدند. خدا آيات را اين چنين براى شما بيان مىكند وخدا دانا وحكيم است.»
چنانكه پير زنان را از قانون حجاب استثنا كرده است ومحور اين حكم اين است كه پير زنان شهوت را بر نمىانگيزند وازدواج با آنها اميد نمىرود، مشروط بر آن كه زينتى نداشته باشند وبه آنها اجازه داده شده است كه جامه از خويش برگيرند، ولى خداوند براى آنها نيز عفت را بهتر دانسته. خداوند مىفرمايد:
(وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحاً فَلَيْسَ عَلَيْهِنَ جُنَاحٌ أَن يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ وَأَن يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ)[1]
«وزنان سالخورده كه از ولادت وعادت باز نشسته واميد ازدواج ونكاح ندارند بر آنان باكى نيست اگر اظهار تجملات وزينت خود نكنند كه جامههاى خود را از تن (نزد نامحرمان) برگيرند، واگر بازهم عفت وتقوى بيشتر گزينند (وجامه برنگيرند) بر آنان بهتر است. وخدا (بسخنان خلق) شنوا وآگاه است.»
8- خداوند بر زنان پيامبر صلى الله عليه و آله حرام كرده كه در سخن گفتن آن گونه بگويند كه در دل بيماران هوا وهوس فتنه بر انگيزد وموجب طمع آنان در آنچه خطر ناكتر است گردد. خداوند مىفرمايد: (يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلَا مَعْرُوفاً)[2]
«اى زنان پيامبر شما همانند ديگر زنان نيستيد (بلكه مقامتان رفيعتر
[1]- سوره نور، آيه 60.
[2]- سوره احزاب، آيه 32.
است) اگر تقوا پيشه كنيد، پس به نرمى (با مردان نامحرم) سخن مگوئيد، مبادا آنكه دلش بيمار (هوا وهوس) است بطمع افتد، و به نيكى سخن گوئيد.»
شايد مقصود سخن گفتن همراه با عشوه است كه طمع كسانى را بر مىانگيزد كه دلى بيمار دارند ودر انجام كار زشت طمع مىكنند. به نظر مىرسد اين حكم همه زنان را در برمى گيرد.
9- خداوند بر زنان پيامبر صلى الله عليه و آله آشكار كردن زينت وزيبايىهاى خود را در برابر نامحرمان حرام كرده وآنها را ملزم به خانه نشينى نموده است. خداوند مىفرمايد:
(وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْاولَى...)[1]
«ودر خانههاى خود بمانيد ومانند زينت نمايى روزگار جاهليت پيشين، زينت نمايى نكنيد...»
10- خداوند وعده وقرار گذاشتن پنهانى با زنان را حرام گردانيده است، جز انكه سخنى نيكو ومشروع باشد (منظور خواستگارى براى ازدواج بر اساس روشهاى مشروع است).
خداوند مىفرمايد: (وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيَما عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاءِ أَوْ أَكْنَنْتُمْ فِي أَنْفُسِكُمْ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ وَلكِن لَاتُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلَّا أَن تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفاً)[2]
«واگر به كنايت از آن زنان خواستگارى كنيد يا انديشه خود را در دل نهان داريد باكى بر شما نيست، زيرا خدا مىداند كه از آنها بزودى ياد
[1]- سوره احزاب، آيه 33.
[2]- سوره بقره، آيه 235.
خواهيد كرد ولى در نهان با آنان قرار وپيمانى نگذاريد، مگر آن كه به وجهى نيكو ومشروع سخن گوييد.»
11- در پى آن به مردان مجرد دستور مىدهد پيوند زناشويى قرار سازند واز تهيدستى نهراسند: (وَأَنكِحُوا الْأَيَامَى مِنكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِن يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ)[1]
«بايد مردان بى زن وزنان بى شوهر وبندگان وكنيزان صالح وشايسته خود را همسر دهيد، اگر بينوا باشند خدا به كرم ولطف خود توانگرشان خواهد ساخت كه خدا رحمتش وسيع (ونامتناهى وبه احوال بندگان) آگاه است.»
12- خداوند از اين كه دختران جوان به فحشاء مجبور گردند نهى كرده است، (واين البته پس از زمانى است كه آنها را امر به ازدواج مىكند).
خداوند مىفرمايد: (...وَلَا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّناً لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَن يُكْرِههُّنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِن بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَّحِيمٌ)[2]
«ودختران خود را اگر خواهند كه پرهيزگار باشند به خاطر طمع مال دنيوى به زنا وادار نكنيد، هر كس كه آنان را به زنا وادارد خدا براى آنان كه به اكراه بدان كار وادار گشتهاند آمرزنده ومهربان است.»
از اين آيات شريفه، درمىيابيم كه مقصود قرآن ساختن خانه زناشويى است بدور از زنا، قذف، تهمت ودروغ بستن، ودژ بندى آن
[1]- سوره نور، آيه 32.
[2]- سوره نور، آيه 33.
در پرتو عفت وپاكى چشم وبازداشتن از «تَبَرُّج»،- زينت نمايى زن در برابر نامحرمان- وحرمت لحظات استراحت وموارد استثنا از تحريم نگاه وآرايش وآشكار كردن زينت در برابر ديگران كه همان در ميان نبودن حكمت اين حرمت است، همچون آرايش نزد خويشان ونزد كسانى كه به زن نياز ندارند نظير خدمتگزاران مرد وكودكان وكسانى همچون زنان كهنسال كه اميدى به نكاح آنها نمىرود.
با تأمل وانديشه دقيق در آيات مذكور وتدبر در تأكيد قرآن پيرامون تزكيه وپاكى در مىيابيم كه حكمت بسيارى از احكام مربوط به زن حفظ جامعه از زنااست. خداوند تبارك وتعالى بارها به صراحت حكمت تشريع وقانونگذارى را در اين موارد بيان فرموده، واين احكام را در پيوند با نياز جنسى واميد ازدواج ورسيدن به سن بلوغ معرفى مى كند.
بدين ترتيب فقهاى ما از مجموع احكام شريعت، نگاه كردن توأم با لذت و ريبه را حرام دانسته حتى در موارد استثنا شده، ومقصود از (لذت) آنچه غريزه وشهوت را بر مى انگيزد و (ريبه) يعنى ترس از افتادن در عمل حرام.
وقرآن كريم بيان داشته است كه از برجستهترين ويژگيهاى مؤمنان حفظ شرمگاه است. خداوند مىفرمايد: (وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ* إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ* فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاءَ ذ لِكَ فَأُولئِكَ هُمُ الْعَادُونَ)[1]
«وآنها كه دامان خود را (از آلوده شدن به بى عفتى) حفظ مىكنند
[1]- سوره مؤمنون، آيات 5- 7.
* وتنها آميزش جنسى به همسران وكنيزان ملكىشان دارند كه در بهرهگيرى از آنان ملامت نمىشوند* وكسانى كه غير از اين طريق را طلب كنند، تجاوزگرند.»
بدين ترتيب در مى يابيم كه حكمت احكام شريعت پيرامون رابطه مرد وزن همان پاكدامنى، عفت وحفظ جامعه از به بازى گرفتن كانون خانواده است. واللَّه العالم.
2- احكام اجازه خواهى
قرآن كريم مىفرمايد: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُم مِنْكُمْ ثَلَاثَ مَرّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ وَحينَ تَضَعُونَ ثِيابَكُمْ مِن الظَّهِيرَةِ وَمِن بَعْدِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلَا عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُم بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ كَذ لِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ وَاللَّهُ عَليمٌ حَكِيمٌ)[1]
«اى كسانى كه ايمان آوردهايد! بايد مملوكهاى شما (بردگانتان) وهمچنين كودكانتان كه به حد بلوغ نرسيدهاند در سه وقت از شما (براى ورود به خلوتگاه واطاق خوابتان) از شما اجازه بگيرند، قبل از نماز صبح، ونيم روز (ظهر) هنگامى كه لباسهاى (معمولى) خود را بيرون مىآوريد، وبعد از نماز عشا، (اين اوقات سه گانه) سه وقت خصوصى براى شماست، در غير اين سه وقت گناهى بر شما وبر آنان نيست (كه بدون اجازه وارد شوند) وبرگِرد يگديگر بگرديد، اين چنين خداوند آيات را براى شما تبيين مى كند وخداوند دانا وحكيم است.»
[1]- سوره نور، آيه 58.
خداوند مسلمانان را چنين تربيت كرده كه به بندگان وكنيزان ملكى وكودكان نابالغ خود دستور دهند كه به هنگام ورود به خلوتگاههاى ايشان (اطاق خواب واستراحت) اجازه بگيرند. اوقات اين خلوتگاهها عبارتند از پيش از پگاه وهنگام قيلوله (بعد از ظهر) وهنگام خواب شب پس از نماز عشاء.
از اين آيه الهام مىگيريم كه انسان دو گونه خلوتگاه دارد كه ورود در آن از سوى ديگران بدون اجازه گرفتن جايز نيست:
نخستين آن عمومى است، كه هيچ يك از مردم اجازه ندارد به خانه كسى در آيد مگر پس از اجازه خواستن.
دوم: خاص اهل خانواده وتوابع آنان بجز زن وشوهر است. كه هر انسانى بايد در اوقات استراحت اذن ورود بطلبد ودر زمانهايى كه احتمال مىرود آدمى برهنه يابه معاشرت زناشويى مشغول باشد.
از اين سخن پروردگار: (ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ)«سه وقت خلوتگاه شماست»، در مىيابيم كه اين حكم، همه خلوتگاهها را در برمى گيرد حتى اگر در غير اين اوقات باشد وآن به عرف هر گروهى بستگى دارد. پس اگر در ميان برخى از مردم هنگام استراحت، پس از نماز صبح باشد ونه پيش از آن- چنانكه امروزه بسيارى از خانوادهها چنين هستند- حكم اجازه خواهى ورخصت طلبيدن، آن وقت را نيز در بر مىگيرد.
ونيز از اين سخن پروردگار: (الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ)«بندگان ملكى شما». فهميده مى شود كه بنده ملكى خواه زن باشد يا مرد مىتواند در غير اوقات خلوتگاه براى ارائه خدمت به درون اطاقها رفت وآمد