خرما از خرماى مدينه، واگر آن هم نبود هفت خرما از سرزمين خودتان.»[1]
8- چنان كه پيامبر صلى الله عليه و آله دستور مىدهد كه به زن حامله كندر داده شود. حضرت صلى الله عليه و آله مىفرمايد: «به زنان حامله خود كندر بخورانيد، كه هرگاه جنين در شكم مادرش با كندر تغذيه شود عقلش استوار مىشود، واگر پسر باشد شجاع مىگردد، واگر دختر باشد با سنش سترگ گردد ونزد شوهرش كام مىگيرد.»[2]
9- در حديثى از امام صادق عليه السلام رسيده است كه مردى نزد حضرت عليه السلام شكوه برد كه فرزنددار نمىشود، حضرت عليه السلام به او فرمود: «هرگاه مجامعه كردى بگو خدايا اگر پسرى به من دادى محمد خواهم ناميدش» او مىگويد چنين كرد وخدا به او فرزندى داد.[3]
10- اسلام به تبريك گفتن به مناسبت تولد نوزاد تشويق كرده است، وبهتر آن است كه با دعايى كه در روايت رزام آمده تهنيت گفته شود. او مىگويد: مردى نزد ابو عبد اللَّه امام صادق عليه السلام آمد وعرض كرد: خداوند به من فرزندى داده است حضرت عليه السلام فرمود: «خداوند سپاس كسى را به تو ارزانى دارد كه اين فرزند را به تو بخشيده است، ودر اين بخشيده شده به تو بركت دهد، وبه بزرگى ورشد رسد، وخداوند نيكى او را به تو ارمغان كند.»[4]
[1]- همان، ص 134، باب 33، حديث 1.
[2]- همان، ص 136، باب 34، حديث 1.
[3]- همان، ص 113، باب 14، حديث 7.
[4]- همان، ج 15، ص 120، باب 20، حديث 1.
ج- آداب نامگذارى فرزند
1- دين دستور مىدهد كودك را پيش از تولد- حتىاگر سقط شود- بايد نامگذارى كرد. امير المؤمنين عليه السلام مىفرمايد: «پيش از آن كه فرزندتان به دنيا آيد او را نامگذارى كنيد، واگر نمىدانيد كه دختر است يا پسر او را به نامهايى بناميد كه هم براى پسر است وهم براى دختر. فرزند سقط شده شما هرگاه در روز قيامت شما را ديدار كند به پدرش مىگويد: تو بر من نامى ننهادى در حالى كه پيامبر صلى الله عليه و آله محسن را پيش از تولد نام نهاد.»[1]
2- مستحب است نام، نيكو باشد واين نخستين نيكى است از سوى پدر بر فرزند. در حديثى از ابو الحسن عليه السلام رسيده است:
«نخستين نيكى مرد به فرزندش آن است كه او را به نامى نيكو بنامد، پس هر يك از شما بايد نامى نيكو بر فرزندش نهد.»[2]
در جاهليت عربها فرزندان خود را با نامهاى زشتى مىناميدند، ودليل آن هم مطلبى است كه در روايت احمد بن اشيم به نقل از امام رضا عليه السلام آمده است. اشيم مىگويد: به حضرت عليه السلام عرض كردم: چرا عربها فرزندان خود را سگ ويوز پلنگ وپلنگ وامثال آن مىناميدند؟
حضرت فرمود: «عربها مردمان جنگجو بودند وبا اسامى فرزندان خود، دشمنان را مىترساندند، وبردگانشان را فرج، مبارك وخجسته ونظاير آن مىناميدند وبا اين اسامى تيمّن مىجستند.»[3]
[1]- همان، ص 121، باب 21، حديث 1.
[2]- همان، ص 122، باب 22، حديث 1.
[3]- همان، ج 15، ص 123، باب 22، حديث 5.
ولى چنان كه در روايت امام صادق عليه السلام آمده است: «پيامبر صلى الله عليه و آله نامهاى زشت مردان وشهرها را تغيير مىداد.»[1]
وروايت زير، راستترين وبهترين اسامى را از امام باقر عليه السلام بيان مىكند: «راستترين اسامى آن است كه با عبوديت همراه باشد.
وبهترين اسامى از آن پيامبران است.»[2]
براين اساس اسمهايى همچون عبد الرحمن، عبد الكريم، عبد اللَّه و... راستترين اسامى هستند، ومحمد، ابراهيم، نوح، عيسى وموسى بهترين نامها. پيامبر صلى الله عليه و آله مىفرمايد: «خاندانى نيست كه در ميان آنها نام پيامبرى باشد مگر آن كه خداوند عز وجل فرشتهاى را براى آنها گماشته كه بام وشام، آنها را تقديس مىكند.»[3]
3- مستحب است فرزند پسر- بر پايه سنت امامان- تا هفت روز (محمد) ناميده شود وسپس اگر خواستند نامش را آنچه خواستند بنهند، چه امام صادق عليه السلام مىفرمايد:
«ما پسرى نمىآوريم مگر آن كه او را محمد مىناميم، وپس از گذشت هفت روز اگر خواستيم همين نام را بر او مىنهيم واگر نخواستيم نامش را تغيير مىدهيم.»[4]
در حديث شريفى پيامبر صلى الله عليه و آله مىفرمايد: «هركه خداوند سه پسر به او بدهد ونام يكى از آن سه را (محمد) نگذارد، بامن بى مهرى
[1]- همان، ص 124، باب 22، حديث 6.
[2]- همان، ص 124، باب 23، حديث 1.
[3]- همان، ص 125، باب 23، حديث 3.
[4]- همان، ج 15، ص 125، باب 24، حديث 1.
كرده است.»[1]
در حديثى از ابو الحسن عليه السلام رسيده است كه: «فقر به خانهاى وارد نمىشود كه در آن نام محمد يا على يا حسن يا حسين يا جعفر يا طالب يا عبد اللَّه، يا فاطمه در ميان زنان يافت شود.»[2]
4- اسلام توصيه مىكند كه براى كودك پيش از آن كه او را با كنيه بدى بخوانند كنيهاى وضع كنند. امام باقر عليه السلام مىفرمايد: «ما بر فرزندان خود از كودكى كنيه مىنهيم تا مبادا با كنيه بدى ايشان را بخوانند.»[3]
5- اسلام توصيه مىكند بر حسب روايت سكونى از امام صادق عليه السلام كنيه مردان به نام پسرشان باشد.[4]
6- بر پايه روايت منقول از امام صادق عليه السلام اسلام خوش نمىدارد كسى با نام غير حقيقى همچون حكم، حكيم، خالد ومالك ناميده شود.[5]
د- آداب وسنن ولادت
1- از سنتها وآداب اسلام پيرامون نوزاد، گفتن اذان واقامه در دو گوش اوست. پيامبر صلى الله عليه و آله مىفرمايد: «كسى كه خداوند به او فرزندى داد، بايد در گوش راستش اذان ودر گوش چپش اقامه گويد،
[1]- همان، ص 127، باب 24، حديث 5.
[2]- همان، ص 128، باب 26، حديث 1.
[3]- همان، ص 129، باب 27، حديث 1.
[4]- همان، ص 129، باب 27، حديث 2.
[5]- همان، ج 15، ص 130، باب 28، حديث 1.
كه اين كار او را از شيطان رجيم محفوظ مىدارد.»[1]
2- پيش از اين مستحب است كام كودك را با خرما بگيرند، چنان كه پيامبر صلى الله عليه و آله با حسن وحسين چنين كرد.[2]
ودر روايت ديگرى، امام باقر عليه السلام مىفرمايد: «كام نوزاد با آب فرات گرفته مىشود، ودر گوش او اقامه مىگويند.»[3]
3- از سنتها وآداب ولادت، همان كارهايى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله به هنگام زاده شدن دو غنچه خود حسن وحسين انجام داد وتفصيل آن را امام رضا عليه السلام به نقل از اسماء دختر عميس روايت مىكند:
«هنگامى كه فاطمه، حسن را به دنيا آورد، پيامبر بيامد وفرمود:
اى اسماء! پسرم را بياور. پس او را پيچيده در پارچهاى زرد نزد پيامبر آوردم. پيامبر پارچه را به گوشهاى پرت كرد وفرمود: آيا به شما سفارش نكردم نوزاد را در پارچه زرد نپيچيد؟ ودستور داد پارچهاى سفيد آوردند وكودك را در آن پيچيد، سپس در گوش راستش اذان ودر گوش چپش اقامه گفت».
اسماء همين سخن را درباره حسين عليه السلام نيز بيان داشت تا جايى كه گفت: چون روز هفتم رسيد پيامبر نزد من آمد وفرمود: پسرم را نزد من بياور وبا او همان كرد كه با حسن كرده بود، وهمچون حسن براى او نيز قوچ سياه وسفيدى را عقيقه كرد، ويك پاى آن را به قابله داد، وسر حسين را تراشيد وبه وزن آن نقره داد و (خلوق) عطرى زعفران
[1]- همان، ص 136، باب 35، حديث 1.
[2]- همان، ص 137، باب 36، حديث 1.
[3]- همان، ص 138، باب 36، حديث 2.
آلود به سر او ماليد وفرمود: «ماليدن خون به سر كودك از كارهاى جاهليت است.»[1]
4- روايات بر عقيقه تأكيد كردهاند تا جايى كه در حديثى از امام صادق عليه السلام رسيده است: «هر كس در روز رستاخيز در گرو عقيقه خود است، عقيقه واجبتر از قربانى است.»[2]
بلكه نصوص دلالت بر آن دارند كه اگر كسى نداند براى او عقيقه شده است يانه بايد براى خود عقيقه كند واين همان كارى است كه پيامبر پس از نبوت كرد.[3]
وبراى دختر وپسر، گوسفند يا گاو يا شتر عقيقه مىشود[4]وبراى دو قلو دو گوسفند عقيقه مىشود[5]واگر تهيدست باشد منتظر مىماند در وضعش گشايشى پيش آيد تا عقيقه كند واگر نتوانست چيزى بر عهده او نيست.[6]
از امام صادق عليه السلام درباره عقيقه پرسيدند كه آيا استخوان قربانى شكسته مىشود فرمود: «آرى، استخوان آن شكسته مىشود وگوشتش تكه تكه مىگردد وپس از ذبح آنچه خواستيد با آن انجام دهيد.»[7]
[1]- وسائل الشيعه، ج 15، ص 142، باب 36، حديث 15.
[2]- همان، ص 143، باب 38، حديث 1.
[3]- همان، ص 145، باب 39، حديث 3.
[4]- همان، ص 146، باب 41، حديث 2.
[5]- همان، ص 146، باب 40، حديث 2.
[6]- همان، ص 148، باب 43، حديث 1.
[7]- همان، ص 152، باب 44، حديث 17.
رعايت شرايط قربانى در آن واجب نيست. امام صادق عليه السلام مىفرمايد: «عقيقه گوسفندى است براى گوشت، پس به منزله قربانى عيد قربان نيست، وهرچه باشد كفايت مىكند.»[1]
هنگام ذبح عقيقه مستحب است دعايى را كه از امام صادق عليه السلام نقل شده بخوانند: «بسم اللَّه وباللَّه اللهم عقيقة عن فلان، لحمها بلحمه ودمها بدمه وعظمها بعظمه، اللهم اجعله وقاء لآل محمد.»[2]
وبر اساس حديث رسيده از امام صادق عليه السلام مكروه است پدر ومادر فرزند، از گوشت عقيقه بخورند.[3]
واسلام باز داشته از اين كه سر كودك را با خون عقيقه بيالايند، زيرا اين كار از شرك دوران جاهليت است.[4]
5- اسلام دستور داده پسر را در روز هفتم ولادت ختنه كنند. در حديثى از پيامبر رسيده است كه فرمود: «روز هفتم، كودكتان را تطهير (يعنى ختنه) كنيد، كه اين كار پاكتر وپاكيزهتر وبراى روييدن گوشت سريعتر است، وزمين تا چهل روز از بول ختنه نكرده نجس مىشود.»[5]
اما فرزندى كه ختنه شده به دنيا آمده، مستحب است- طبق آنچه در سنت اسلام آمده- تيغ از موضع ختنه بگذرانند. در حديثى منقول از امام كاظم به هنگام تولد امام رضا عليه السلام آمده است كه فرمود: «اين
[1]- همان، ص 153، باب 45، حديث 1.
[2]- همان، ص 154، باب 46، حديث 1.
[3]- همان، ص 156، باب 47، حديث 1.
[4]- همان، ص 157، باب 48، حديث 1.
[5]- همان، ص 161، باب 52، حديث 4.
فرزند من ختنه شده وپاك ومطهر به دنيا آمد وامامان همه مختون وپاك ومطهر زاده شدند، ولى ما تيغ را بر آن مىگذرانيم تا به سنت عمل كرده باشيم واز دين حنيف پيروى كرده باشيم.»[1]
ودر روايتى از امام صادق عليه السلام آمده است: «ختنه كردن پسر از سنت است اما خفض دختر از سنت نيست.»[2]
آرى در برخىاحاديث آمده است كه خفض دختر، مكرمه است.[3]
وهنگام ختنه مستحب است اين دعاى مأثور را خواند: «اللّهمّ هذه سنّتك وسنّة نبيّك، واتّباع منّا لك ولدينك بمشيئتك وبإرادتك، لأمر أردته، وقضاء حتمته، وأمر أنفذته فأذقته حرّ الحديد في ختانه وحجامته لأمر أنت أعرف به منّي، اللّهمّ فطهّره من الذنوب، وزد في عمره، وادفع الآفات عن بدنه، والأوجاع عن جسمه، وزده من الغنى، وأدفع عنه الفقر فانّك تعلم ولا نعلم.»[4]
ه- آداب رفتار با نوزاد
1- اسلام به والدين توصيه مىكند كه گريه كودكانشان را تحمل كنند، ومانع از آن مىشود كه به خاطر گريه، كودكان خود را بزنند.
از پيامبر صلى الله عليه و آله روايت شده است كه فرمود: «به خاطر گريه، كودكان خود را نزنيد. گريه آنها در طول چهار ماه، شهادت است به يگانگى اللَّه، وچهار ماه درود بر پيامبر وخاندان او، وچهار ماه دعا براى
[1]- وسائل الشيعه، ج 15، ص 164، باب 53، حديث 1.
[2]- همان، ص 167، باب 56، حديث 2.
[3]- همان، ص 167، باب 56، حديث 3.
[4]- همان، ص 169، باب 59، حديث 1.