حديث شريف:
1- در صحيح فضيل آمده است كه از امام صادق عليه السلام پيرامون دو ساعد زن پرسيدم كه آيا آنها از زينت محسوب مى شوند كه در اين فرموده خداوند به آن اشاره شده است: (وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ)«زنان مؤمن زينت خود را آشكار نكنند مگر براى شوهران خود..؟»
حضرت عليه السلام فرمود: آرى.. وهر آنچه زير وپائينتر از مقنعه است زينت است، وهر آنچه جز مچ دست است كه دستبند بر آن مى بندند زينت است.[1]
2- در موثق زراره از ابو عبد اللَّه عليه السلام پيرامون اين سخن خداوند:
(إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا)جز آن مقدار «از زينت كه ظاهر است». آمده است كه فرموده: (مقصود از زينت ظاهر سرمه وانگشترى است).[2]
3- نيز حضرت عليه السلام مى فرمايد: (نگاه اول از تو، ونگاه دوم به زيان تو، ونگاه سوم نابودى تو در آن است).[3]
تفصيل احكام:
1- جايز نيست مردى در غير ضرورت به زنى بيگانه نگاه كند مگر در حد متعارف (صورت ودست) مشروط به اينكه توأم بالذت وريبه (يعنى ترس از افتادن در عمل حرام) نباشد.
[1]- وسائل الشيعه، ج 14، ص 145، ابواب مقدّمات نكاح وآداب آن، باب 109، حديث 1.
[2]- همان، حديث 3.
[3]- همان، ص 139، ابواب مقدّمات نكاح وآداب آن، باب 104، حديث 8.
2- جايز است به محرمهاى نسبى يا رضاعى ياسببى نگريست مشروط بر آن كه محرميت سببى بر اساس ازدواج شرعى باشد.
3- نگاه كردن به زنان اهل كتاب، بلكه مطلق زنان كافر جايز است، به شرط عدم لذت جويى وبا اطمينان از عدم افتادن در عمل حرام ولى احوط آن است كه در نگاه كردن به مقدارى بسنده شود كه معمولًا آنها را نمى پوشانند. وبه نظر مى رسد با اين كيفيت اشكالى ندارد به زنان باديه نشين وروستا نشين ونيز زنانى كه توجهى به نهى از منكر نمىكنند نگريست.
ب- موارد جواز نگاه ولمس كردن
حديث شريف:
1- از امام جعفر صادق عليه السلام در حديثى آمده است كه فرمود: بر چشم فرض است كه به آنچه خداوند برآن حرام كرده است ننگرد واز آنچه خدا باز داشته روى برتابد واين همان وظيفه ايمانى اوست.
خداوند مىفرمايد: (قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ)«به مردان مؤمن بگو كه چشمان خويش را (از نگاه ناروا) ببندند، وشرمگاه خود را محفوظ دارند». پس خداوند مؤمنان را بازداشته از اين كه به شرمگاه يكديگر نظر كنند يا مردى به شرمگاه برادر خويش بنگرد وبايد شرمگاه خويش را از اينكه برادرش بدان نظر كند حفظ كند ونيز فرموده: (وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ)«وبه زنان مؤمن بگو كه چشمان خويش را (از نگاه ناروا) ببندند، وشرمگاه خود را محفوظ دارند.»
پس نبايد زنى به شرمگاه خواهرش بنگرد وبايد شرمگاه خويش را از نگاه خواهرش بپوشاند، وحضرت عليه السلام فرمود: مقصود از هر چه در قرآن پيرامون حفظ فرج وشرمگاه آمده حفظ آن از زناست مگر اين آيه كه مقصود از آن حفظ از نگاه است.[1]
2- از ابو عبد اللَّه عليه السلام نقل است كه فرمود: (شايسته نيست زنى نزد زنى يهودى يا مسيحى خود را بنماياند، زيرا آنها زنان مسلمان را براى همسرانشان توصيف خواهند كرد.)[2]
3- از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله روايت شده است: (كسى كه زنى را براى مردى چنان توصيف كند كه او را به فتنه اندازد وبر اثر آن فحشايى بجاى آورد، از دنيا نمىرود مگر آن كه مورد خشم وغضب خداوند قرار گرفته شده باشد.)[3]
تفصيل احكام:
1- هر مرد وزنى مى تواند بدون ريبه وترس از افتادن در عمل حرام وبدور از انگيزش جنسى به همجنس خويش بنگرد، مگر به شرمگاه او كه جز براى زن وشوهر بر كسى روانيست وهر كس بايد شرمگاه خود را از ديگرى حفظ كند.
2- مكروه است زن مسلمان خود را در برابر زن يهودى يا مسيحى بنماياند، زيرا آنها اين را براى مردانشان توصيف خواهند كرد وشايد
[1]- تفسير الميزان، ج 15، ص 115، به نقل از كافى.
[2]- وسائل الشيعه، ج 14، ص 133، ابواب مقدّمات نكاح وآداب آن، باب 98، حديث 1.
[3]- همان، حديث 4.
اين حكم درباره همه زنانى كه چنين مى كنند جارى شود.
3- نگاه كردن ولمس نمودن زن اجنبى (وبرعكس) جايز است هرگاه ضرورت ايجاب كند واين ضرورت نزد شارع مقدس از حرام بودن نگاه ولمس كردن مهمتر باشد، پس نگاه ولمس كردن تنها در حدود ضرورت جايز است.
وبراى اين مسأله نمونه هايى وجود دارد كه ذكر مى شود:
الف- نگاه كردن ولمس نمودن به منظور درمان ومعالجه همچون گرفتن نبض ودرمان شكستگى وباند پيچى زخم جايز است، البته مشروط بر آن كه همجنس براى درمان كردن يافت نشود ونگاه كردن ولمس نمودن جايز نيست جز به مقدار ودر حدود ضرورت.
ب- هنگام نجات دادن كسى از غرق شدن يا آتش سوزى ونظاير آن نيز نگاه ولمس كردن جايز است واين البته هنگامى كه نجات دادن بر نگاه يا لمس كردن متوقف باشد.
ج- نگاه كردن براى شهادت دادن، يا شاهد شدن اگر ضرورت باشد جايز است، واقوى عدم جواز نگاه به زناكاران است براى شهادت دادن، مگر آنكه نگاه نكردن فسادى را انتشار دهد، وحدود خداوند را به تعطيلى كشاند ويا هرچيز ديگرى را سبب شود كه نزد شارع اهميتى بيش از نگاه كردن دارد.
ج- احكام نگاه كردن به زنان سالخورده
قرآن كريم:
(وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِي لَايَرْجُونَ نِكَاحاً فَلَيْسَ عَلَيْهِنَ جُنَاحٌ أَن يَضَعْنَ
ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ وَأَن يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ)[1]
«وزنان سالخورده (كه از ولادت وعادت بازنشسته) واميد ازدواج ونكاح ندارند، بر آنان باكى نيست اگر زينت نمايى نكنند كه جامههاى (چادرهاى) خود را از تن (نزد نامحرمان) برگيرند، واگر بازهم عفت وتقوى بيشتر گزينند (وجامه برنگيرند) بر آنان بهتر است وخدا (به سخنان خلق) شنوا وآگاه است.»
حديث شريف:
در صحيح بزنطى به نقل از امام رضا عليه السلام در (قرب الاسناد) آمده است كه از حضرت پرسيدم: آيا جايز است مرد به موى خواهر زن خود بنگرد؟ حضرت عليه السلام فرمود: «خير، مگر آنكه زن سالخوردهاى باشد».
گفتم: «خواهر زنش وزن بيگانه يكسانند..؟»
حضرت فرمود: «آرى.»
عرض كردم: «اگر سالخورده بود به كجاى او مى توان نگريست»؟
حضرت عليه السلام فرمود: «موى ودو ساعد او.»[2]
تفصيل احكام:
تعريف: (وَالْقَوَاعِدُ)كه در آيه شريفه آمده است بر زنان سالخوردهاى اطلاق مى شود كه نياز واميدى به ازدواج ندارند.
[1]- سوره نور، آيه 60.
[2]- وسائل الشيعه، ج 14، ص 144، باب 107، حديث 1.
شرع مقدس جايز دانسته به اين گروه از زنان نگريست البته به مقدار متعارف كه از مقدار مو وساعد ونظاير آن تجاوز نمىكند، امّا مانند سينه وشكم ونظاير آن كه معمولًا پوشيده داشته مىشود نبايد آشكار گردد، ومرد را شايسته نيست بدان نظر كند وزنان سالخورده نيز نبايد چندان آرايش وزينت را آشكار كنند، والبته آرايش وزينت بر حسب زمان ومكان فرق مىكند ومعيار آن هم عرف مىباشد.
د- احكام نگاه كردن به پسر بچه ودختر بچه
قرآن كريم:
خداوند در بيان افرادى كه زن مىتواند خود را از آنان نپوشاند مىفرمايد: (..أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ)[1]
«.. يا كودكانى كه از شرمگاه زنان بى خبرند.»
حديث شريف:
1- از امام رضا عليه السلام نقل است كه فرمود: «از پسر بچه در حالى كه هفت ساله است خواسته مىشود كم كم با نماز آشنا شود ولى زن موى خود را از او نمى پوشاند تا آن كه محتلم وبالغ گردد.»[2]
2- در حديثى از عبد الرحمان بن حجاج آمده است كه از امام كاظم عليه السلام پيرامون دختر بچهاى پرسيدم كه به سن بلوغ نرسيده كه
[1]- سوره نور، آيه 31.
[2]- وسائل الشيعه، ج 14، ص 169، باب 126، حديث 3.
چه هنگام بايد موى خود را بپوشاند از كسى كه با او محرميتى ندارد وچه وقت بايد به هنگام نماز مقنعه بپوشد؟
حضرت عليه السلام فرمود: «مويش را نمىپوشاند تا زمانيكه قاعده شود ونماز بر او حرام گردد.»[1]
تفصيل احكام:
واژه «مميز» به كودكانى اطلاق مىشود كه به سنى رسيدهاند كه مىتوانند درستى را از نادرستى تشخيص دهند گرچه به سن بلوغ نرسيده باشند ومقصود از «كودك مميز» كودكانى هستند كه مىتوانند شرمگاه را از ديگر اعضاى جسم تشخيص دهند ومفهوم عورت را درك كنند، وكودك غير مميز خلاف آن است.
1- به كودكان دختر وپسر غير مميز مىتوان نگاه ولمسشان كرد وپوشش شرعى در برابر آنها واجب نيست، بلكه ظاهر ادله شرعيه بر جواز نگاه كردن به ايشان تا قبل از بلوغ دلالت دارد، البته آنگونه كه نگاه كردن به آنها شهوت را بر نيانگيزد يا موجب فتنه وافتادن در عمل حرام نگردد.
2- باكى نيست اگر مردى دختر بچهاى را ببوسد كه محرم او نيست كما اينكه جايز است پيش از آنكه سن او به شش سال برسد وى را در دامن خود قرار دهد، البته مشروط بر آنكه اين بوسيدن ودر دامن گرفتن از روى شهوت نباشد.
[1]- همان، حديث 2.
ه- حدود رابطه ميان مرد وزن نامحرم
قرآن كريم:
1- (فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ)[1]
«پس زنهار، نازك ونرم (بامردان نامحرم) سخن نگوئيد، مبادا آن كه دلش بيمار (هوا وهوس) است به طمع افتد.»
2- (وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ)[2]
«به مؤمنان بگو چشمان خويش (از نگاه ناروا) فرو نهند.»
حديث شريف:
1- از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل است كه فرمود: «زنان ناتوان هستند وعورت، پس ناتوانى آنها را با سكوت بپوشانيد وعورتهاى آنها را در خانه پنهان كنيد.»[3]
2- از امير المؤمنين عليه السلام نقل است كه فرمود: «در سلام كردن بر زنان (نامحرم) پيشى نگيريد وآنها را به طعام دعوت نكنيد.»[4]
3- نيز امير المؤمنين عليه السلام مى فرمايد: «اى مردم عراق به من خبر رسيده كهزنان شما در راه مزاحممردان مىشوند، آيا شرمنمىكنيد؟»[5]
4- ودر روايتى از امام جعفر صادق عليه السلام آمده است كه از ايشان
[1]- سوره احزاب، آيه 32.
[2]- سوره نور، آيه 31.
[3]- وسائل الشيعه، ج 14، ص 173، باب 131، حديث 1.
[4]- همان.
[5]- همان، ص 174، باب 132، حديث 1.