کتاب احکام خانواده و آداب ازدواج

ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ وَأَن يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ)[1]

«وزنان سالخورده (كه از ولادت وعادت بازنشسته) واميد ازدواج ونكاح ندارند، بر آنان باكى نيست اگر زينت نمايى نكنند كه جامه‌هاى (چادرهاى) خود را از تن (نزد نامحرمان) برگيرند، واگر بازهم عفت وتقوى بيشتر گزينند (وجامه برنگيرند) بر آنان بهتر است وخدا (به سخنان خلق) شنوا وآگاه است.»

حديث شريف:

در صحيح بزنطى به نقل از امام رضا عليه السلام در (قرب الاسناد) آمده است كه از حضرت پرسيدم: آيا جايز است مرد به موى خواهر زن خود بنگرد؟ حضرت عليه السلام فرمود: «خير، مگر آنكه زن سالخورده‌اى باشد».

گفتم: «خواهر زنش وزن بيگانه يكسانند..؟»

حضرت فرمود: «آرى.»

عرض كردم: «اگر سالخورده بود به كجاى او مى توان نگريست»؟

حضرت عليه السلام فرمود: «موى ودو ساعد او.»[2]

تفصيل احكام:

تعريف: (وَالْقَوَاعِدُ)كه در آيه شريفه آمده است بر زنان سالخورده‌اى اطلاق مى شود كه نياز واميدى به ازدواج ندارند.

[1]- سوره نور، آيه 60.

[2]- وسائل الشيعه، ج 14، ص 144، باب 107، حديث 1.

شرع مقدس جايز دانسته به اين گروه از زنان نگريست البته به مقدار متعارف كه از مقدار مو وساعد ونظاير آن تجاوز نمى‌كند، امّا مانند سينه وشكم ونظاير آن كه معمولًا پوشيده داشته مى‌شود نبايد آشكار گردد، ومرد را شايسته نيست بدان نظر كند وزنان سالخورده نيز نبايد چندان آرايش وزينت را آشكار كنند، والبته آرايش وزينت بر حسب زمان ومكان فرق مى‌كند ومعيار آن هم عرف مى‌باشد.

د- احكام نگاه كردن به پسر بچه ودختر بچه‌

قرآن كريم:

خداوند در بيان افرادى كه زن مى‌تواند خود را از آنان نپوشاند مى‌فرمايد: (..أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى‌ عَوْرَاتِ النِّسَاءِ)[1]

«.. يا كودكانى كه از شرمگاه زنان بى خبرند.»

حديث شريف:

1- از امام رضا عليه السلام نقل است كه فرمود: «از پسر بچه در حالى كه هفت ساله است خواسته مى‌شود كم كم با نماز آشنا شود ولى زن موى خود را از او نمى پوشاند تا آن كه محتلم وبالغ گردد.»[2]

2- در حديثى از عبد الرحمان بن حجاج آمده است كه از امام كاظم عليه السلام پيرامون دختر بچه‌اى پرسيدم كه به سن بلوغ نرسيده كه‌

[1]- سوره نور، آيه 31.

[2]- وسائل الشيعه، ج 14، ص 169، باب 126، حديث 3.

چه هنگام بايد موى خود را بپوشاند از كسى كه با او محرميتى ندارد وچه وقت بايد به هنگام نماز مقنعه بپوشد؟

حضرت عليه السلام فرمود: «مويش را نمى‌پوشاند تا زمانيكه قاعده شود ونماز بر او حرام گردد.»[1]

تفصيل احكام:

واژه «مميز» به كودكانى اطلاق مى‌شود كه به سنى رسيده‌اند كه مى‌توانند درستى را از نادرستى تشخيص دهند گرچه به سن بلوغ نرسيده باشند ومقصود از «كودك مميز» كودكانى هستند كه مى‌توانند شرمگاه را از ديگر اعضاى جسم تشخيص دهند ومفهوم عورت را درك كنند، وكودك غير مميز خلاف آن است.

1- به كودكان دختر وپسر غير مميز مى‌توان نگاه ولمس‌شان كرد وپوشش شرعى در برابر آنها واجب نيست، بلكه ظاهر ادله شرعيه بر جواز نگاه كردن به ايشان تا قبل از بلوغ دلالت دارد، البته آنگونه كه نگاه كردن به آنها شهوت را بر نيانگيزد يا موجب فتنه وافتادن در عمل حرام نگردد.

2- باكى نيست اگر مردى دختر بچه‌اى را ببوسد كه محرم او نيست كما اينكه جايز است پيش از آنكه سن او به شش سال برسد وى را در دامن خود قرار دهد، البته مشروط بر آنكه اين بوسيدن ودر دامن گرفتن از روى شهوت نباشد.

[1]- همان، حديث 2.

ه- حدود رابطه ميان مرد وزن نامحرم‌

قرآن كريم:

1- (فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ)[1]

«پس زنهار، نازك ونرم (بامردان نامحرم) سخن نگوئيد، مبادا آن كه دلش بيمار (هوا وهوس) است به طمع افتد.»

2- (وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ)[2]

«به مؤمنان بگو چشمان خويش (از نگاه ناروا) فرو نهند.»

حديث شريف:

1- از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل است كه فرمود: «زنان ناتوان هستند وعورت، پس ناتوانى آنها را با سكوت بپوشانيد وعورتهاى آنها را در خانه پنهان كنيد.»[3]

2- از امير المؤمنين عليه السلام نقل است كه فرمود: «در سلام كردن بر زنان (نامحرم) پيشى نگيريد وآنها را به طعام دعوت نكنيد.»[4]

3- نيز امير المؤمنين عليه السلام مى فرمايد: «اى مردم عراق به من خبر رسيده كه‌زنان شما در راه مزاحم‌مردان مى‌شوند، آيا شرم‌نمى‌كنيد؟»[5]

4- ودر روايتى از امام جعفر صادق عليه السلام آمده است كه از ايشان‌

[1]- سوره احزاب، آيه 32.

[2]- سوره نور، آيه 31.

[3]- وسائل الشيعه، ج 14، ص 173، باب 131، حديث 1.

[4]- همان.

[5]- همان، ص 174، باب 132، حديث 1.

سؤال شد: آيا زنان مى‌توانند در نمازهاى عيد قربان، فطر وجمعه شركت نمايند؟» حضرت عليه السلام در پاسخ فرمود: «نه مگر زن سالخورده.»[1]

5- از ابو بصير به نقل از ابو عبد اللَّه عليه السلام آمده است كه گفت (به حضرت عرض كردم: آيا مرد مى‌تواند با زن غير محرم دست بدهد ومصافحه كند؟ حضرت عليه السلام فرمود: «خير، مگر از روى پوشش.»[2]

6- در موثق سماعه آمده است كه از ابو عبد اللَّه عليه السلام پرسيدم آيا مرد مى تواند با زن (نامحرم) مصافحه كند؟ حضرت عليه السلام فرمود:

«خير، مرد نمى‌تواند با زن مصافحه كند، مگر زنى كه ازدواج كردن با او حرام باشد؛ همچون: خواهر، دختر، عمه، خاله، دختر خواهر، ونظاير آن، ولى زنى كه جايز است مرد با او ازدواج كند نبايد به مصافحه با او بپردازد مگر از روى پوشش والبته نبايد دست او را فشار دهد.»[3]

تفصيل احكام:

تعريف: زن بيگانه يا اجنبى در اصطلاح فقه به هر زنى گفته مى‌شود كه مرد در اصل شرع بتواند با او ازدواج كند، يعنى هر زنى جز محارمى همچون خواهر، عمه، خاله.[4]

1- مرد مى‌تواند صداى زن بيگانه را- مشروط به اينكه همراه‌

[1]- همان، ص 177، باب 136، حديث 2.

[2]- همان، ص 151، باب 115، حديث 1.

[3]- همان، ج 14، ص 151، باب 115، حديث 2.

[4]- بنگريد به حديث قبلى امام صادق عليه السلام.

بالذت ويا ريبه نباشد- گوش كند اگر چه احتياط استحبابى در ترك آن است در غير موارد نياز وضرورت عرفى.

2- حرام است زنى صداى هيجان برانگيز خود را به گوش مردى بيگانه رساند.

3- مصافحه كردن با زنى بيگانه جز از روى پوشش جايز نيست، آنهم بى آنكه دست او را فشار دهد.

4- باكى نيست اگر شخص بدون شهوت يا ترس از افتادن در عمل حرام محارم خود را لمس كند.

5- مكروه است مردى در سلام بر زنان (نا محرم) پيشى گيرد وآنها را به طعام فرا خواند واين كراهت در زن جوان شديدتر است.

6- نشستن در جايگاه زن كه تازه از آن بلند شده است كراهت دارد، مگر پس از آنكه گرماى آن مكان به سردى مبدل شود.

7- احتياط در نگاه نكردن به عضو جداشده‌اى از بيگانه مثل دست، بينى، زبان ونظاير آن است. ولى دندان، ناخن وموى استثنا شده است، اگرچه اقوى جواز مى‌باشد.

8- زن مى‌تواند موى ديگرى را به موى خود پيوند زند وهمسرش مى‌تواند به اين موى بنگرد ولى ديگرى نمى‌تواند بدان نظر كند، زيرا اين موى، موى او به شمار مى آيد.

4- حكم نگاه كردن به منظور ازدواج‌

حديث شريف:

1- از محمد بن مسلم آمده است كه گفت از امام محمد باقر عليه السلام پيرامون مردى پرسيدم كه مى خواهد ازدواج كند آيا چنين مردى مى‌تواند به زن مورد نظر نگاه كند؟

حضرت عليه السلام فرمود: «آرى، او آن زن را به گرانترين بهاء مى‌خرد.»[1]

2- از حسن بن السرى آمده است كه به ابى عبد اللَّه عليه السلام عرض كردم: آيا مردى مى تواند به زنى كه قصد ازدواج با او را دارد نيك بنگرد وبه پشت وچهره او نگاه كند؟

حضرت عليه السلام فرمود: «آرى باكى نيست كه مرد به چهره وپشت زنى بنگرد كه مى خواهد با او ازدواج كند.»[2]

3- در حديثى از يونس به نقل از امام صادق عليه السلام آمده كه به ابى عبد اللَّه عليه السلام عرض كردم آيا جايز است مرد به زنى بنگرد كه‌

[1]- وسائل الشيعه، ج 14، ص 59، ابواب مقدّمات نكاح وآداب آن، باب 36، حديث 1.

[2]- همان، حديث 3.

مى‌خواهد با او ازدواج كند؟

حضرت عليه السلام فرمود: «آرى. وجامه‌اى نازك براى او بپوشد، زيرا او مى خواهد اين زن را به گرانترين قيمت بخرد.»[1]

4- در حديثى از عبد اللَّه بن الفضل به نقل از امام صادق عليه السلام آمده است كه آيا جايز است مرد به موى وزيبائى‌هاى زنى بنگرد كه مى‌خواهد با او ازدواج كند؟

حضرت عليه السلام فرمود: «اگر همراه با لذت جويى نباشد اشكالى ندارد.»[2]

تفصيل احكام:

مرد مى‌تواند به زنى كه از او خواستگارى مى‌كند بنگرد، زيرا مى‌خواهد او را شريك زندگى خويش قرار دهد وبا عقد ازدواج دائم با او پيوند بر قرار سازد ونيز اين حكم نسبت به زن جارى است، چه بعيد نيست كه او نيز بتواند در صورت نياز براى شناخت بيشتر به مردى بنگرد كه به خواستگارى او آمده است، چون علتى كه در روايات ذكر شده در هر دو طرف وجود دارد.

در اين زمينه تفصيلاتى است كه ذيلًا به آنهااشاره مى‌كنيم:

1- مرد مى‌تواند به چهره، دست، موى وزيبائيهاى زنى كه مى‌خواهد با او ازدواج كند، بنگرد، البته مشروط بر آن كه اين احتمال وجود داشته باشد كه او را به همسرى بر گزيند، ولى احتياط در اين‌

[1]- همان، ص 61، ابواب مقدمات نكاح وآداب آن، باب 36، حديث 11.

[2]- همان، ص 59، حديث 5.