کتاب احکام خانواده و آداب ازدواج

اگر توبه نكردند ازدواج آنها از هنگام ارتداد باطل مى گردد واگر توبه كردند بر ازدواج نخستين‌شان باقى مى مانند، اما اگر عده زن از آن مرد سپرى شد ازدواجشان فسخ مى‌گردد، واگر پس از آن توبه كردند، وخواستند به يكديگر رجوع كنند بايد از نو عقد كنند.

4- اگر مسلمان فطرى (كسى كه از پدر ومادر مسلمان زاده شده است) مرتد شود ازدواج از لحظه ارتداد باطل مى گردد، چون توبه‌اى براى او نيست.

5- روا نيست با زن يا مردى ناصبى ازدواج كرد، ولى ازدواج با زنى كه بر مذهب غير شيعه است اشكال ندارد.

ونيز زن شيعه مى تواند با مردى غير شيعه ازدواج كند با احتياطى كه در شرايط عادى نبايد ناديده گرفته شود، زيرا زن دين خود را از همسرش مى گيرد.

2- محارم نسبى‌

قرآن كريم مى فرمايد: (حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالَاتُكُمْ وَبَنَاتُ الْأَخِ وَبَنَاتُ الْأُخْتِ)[1]

«حرام شد براى شما (ازدواج با) مادرانتان ودخترانتان وخواهرانتان وعمه‌هايتان وخاله‌هايتان ودختران برادران ودختران خواهرانتان...»

تفصيل احكام:

محرمهاى نسبى كه ازدواج با آنان حرام است به شرح زير مى باشند:

1- مادر ومادر بزرگ وهرچه بالاتر رود، چه مادر بزرگ از سوى پدر باشد يا از مادر.

2- دختر ونوه‌هاى دختران نوه هرچه پايين آيند.

واگر مردى بداند كه دخترى از او زاده شده است نبايد با او ازدواج كند حتى اگر شرعاً نسبش با او منتفى شده باشد، چنانكه زائيده زنا

[1]- سوره نساء، آيه 23.

باشد، يا مادر او را لعان كرده باشد.

3- دختران پسر هرچه پايين آيند.

4- خواهران، خواه از پدر يا از مادر يا از هر دوى آنها باشند.

5- دختران خواهر ودختران فرزندان ايشان.

6- عمه، چه خواهر تنى پدر باشد يا خواهر ناتنى او، ونيز عمه‌هاى پدر وعمه‌هاى مادر.

7- خاله، چه خواهر تنى مادر باشد يا خواهر ناتنى، وخاله مادر وخاله پدر وبه همين ترتيب هرچه بالاتر رويم.

8- دختران برادر (خواه برادر تنى باشد يا ناتنى) ونيز نوه دختر برادر ودختر نوه پسرى او يا نوه دخترى او.

9- دختران خواهر (خواه تنى باشد يا ناتنى) ودختران ايشان. به همين ترتيب همچون زنان، مردان بر زنان نيز محرم مى شوند پس پدر، عمو ودايى هرچه بالا روند، پسر وهرچه پايين آيد، وبرادر وپسران او، وپسران خواهر.

3- محارم رضاعى‌

قرآن كريم مى فرمايد: (حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالَاتُكُمْ وَبَنَاتُ الْأَخِ وَبَنَاتُ الْأُخْتِ وَأُمَّهَاتُكُمُ الَّلاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُم مِنَ الرَّضَاعَةِ وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُم مِن نِسَائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُم بِهِنَّ فَإِن لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُم بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَحَلَائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلَابِكُمْ وَأَن تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُوراً رَحِيماً)[1]

«حرام شد بر شما (ازدواج با) مادرانتان، ودخترانتان، وخواهرانتان، وعمه‌هايتان، وخاله‌هايتان، ودختران برادر، ودختران خواهر، ومادران رضاعى، وخواهران رضاعى، ومادران زنانتان، ودختران زنانتان كه در دامن شما تربيت شده‌اند، اگر با آن زنان همبستر شده‌ايد، ولى اگر با آنان همبستر نشده‌ايد (وطلاق دهيد) باكى نيست بر شما (كه با دختران آنان ازدواج كنيد) ونيز (حرام شد بر شما ازدواج با) زن فرزندان صلبى (نه زن پسر خوانده) شما ونيز حرام شد جمع ميان دو خواهر (يعنى كه در

[1]- سوره نساء، آيه 23.

يك وقت هر دو را به زنى گيرند) مگر آنچه پيش از نزول اين حكم (در عصر جاهليت) اتفاق افتاده است، كه خدا از آن درگذشت، زيرا خداوند در حق بندگان بخشنده ومهربان است.»

بينشهاى وحى‌

الف- شريعت اسلام گروهى از زنان را بر مردان حرام گردانيده كه از آن جمله است مادر رضاعى وخواهر رضاعى. اين تحريم در سياق بيان محارم نسبى همچون مادر وخواهر آمده است كه دلالت بر آن دارد كه خويشاوندى رضاع وشير دادن همچون خويشاوندى نسب است، بنابر اين آنچه به وسيله خويشاوندى نسبى حرام مى‌شود، به واسطه خويشاوندى رضاعى نيز حرام مى‌گردد.

ب- اين بيان قرآنى كه مى‌فرمايد: (وَأُمَّهَاتُكُمُ الَّلاتِي أَرْضَعْنَكُمْ)«مادران رضاعى شما» و (وَأَخَوَاتُكُم مِنَ الرَّضَاعَةِ)«وخواهران رضاعى شما»، گواه عدم انتشار حرمت است مگر پس از آن كه زن شيرده مادر گردد ودختر او خواهر كودك شير خوار، وچنين نمى‌شود مگر پس از آن كه جسم او از شير اين زن رشد كند، وچنان كه در حديث شريف آمده است استخوان او محكم وگوشت او برويد واين، پس از ده بار شير دادن يا بيشتر يا پس از يك شبانه روز شير خوارگى تحقق مى‌يابد.

ج- هرگاه زن شيرده مادر گردد، مادر بزرگ فرزند شير خواره، وعمه برادر زاده او، وخاله خواهر زاده او نيز مى‌گردد، چنانكه شوهر او نيز براى اين طفل پدر رضاعى مى شود ودليل اين فراگيرى اين سخن خداوند است كه (وَأَخَوَاتُكُم مِنَ الرَّضَاعَةِ)وخواهران رضاعى‌

شما. پس خواهر نسبت به شير خوار، بدو نسبت مى يابد به سبب مادر واين خود دليل آن است كه انتساب وخويشاوندى با كودك شير خوار مى تواند از طريق انتساب به مادر باشد.

حديث شريف:

1- در حديثى منقول از امام باقر عليه السلام آمده است كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود: «به سبب رضاع همان حرام شود كه به سبب نسب.»[1]

2- از زياد بن سوقه روايت است كه گفت: به امام باقر عليه السلام عرض كردم: آيا رضاع حد خاصى دارد كه آن را معتبر بشماريم؟

حضرت عليه السلام فرمود: «شيرخوارگى در كمتراز يك‌شبانه‌روز يا پانزده بار شير دادن متوالى از يك زن واز شير يك مرد، بدون آنكه شير دادن زنى ديگر ميان آن فاصله بيندازد، موجب محرميت نمى‌شود.»[2]

3- امام صادق عليه السلام در پى پرسش از چگونگى محرم شدن به سبب رضاع فرمود: «آن رضاعى كه گوشت را بروياند، واستخوان را محكم سازد.»

راوى مى‌گويد: عرض كردم آيا كودك با ده بار شير خوارگى محرم مى‌شود؟

حضرت عليه السلام فرمود: «نه، زيرا با ده بار شير خوارگى نه گوشتى مى‌رويد ونه استخوانى محكم مى شود.»[3]

[1]- وسائل الشيعه، ج 14، ص 80، ابواب ما يحرم بالرضاع، باب 1، حديث 1.

[2]- همان، ص 282، باب 2، حديث 1.

[3]- همان، ص 283، حديث 2.

شرايط رضاع‌

1- در حديثى منقول از امام صادق عليه السلام آمده كه از ايشان پرسيده شد از زنى كه بدون زايش شير دارد ودختر وپسرى را از اين شير تغذيه مى كند آيا همين شير، همچون رضاع، آن دو را با هم محرم مى‌سازد؟ حضرت عليه السلام فرمود: «خير.»[1]

2- در خبرى به نقل از امام على عليه السلام آمده است كه فرمود: «شير حرام، حلال را حرام نمى كند، مانند زنى كه با شير همسرش كودكى را شير دهد، سپس با شيرى كه از زنا به وجود آمده است ديگرى راشير دهد.»[2]

تفصيل احكام:

فقها براى رضاعى كه محرميت به دنبال دارد شروطى را به شرح زير نهاده‌اند:

شرط اول- اين كه شير، پس از ازدواج باشد

اين شرط فروعى دارد كه آنها را بيان مى كنيم:

الف- اين كه شير زن در پى ازدواج پديد آمده باشد، پس اگر دوشيزه‌اى شير در سينه او روان شود وكودكى را با آن شير تغذيه كند،

[1]- وسائل الشيعه، ج 14، ص 302، ابواب آنچه با رضاع حرام مى شود، باب 9، حديث 1.

[2]- مستدرك الوسائل، ج 2، ص 574، كتاب النكاح، ابواب مايحرم بالرضاع، باب 11، حديث 1.

اين شير موجب محرميت او نمى‌شود وبر پايه احاديث رسيده پيوندى را به وجود نمى‌آورد، ولى احتياط آن است كه از ازدواج با آن كه اصطلاحاً مادر رضاعى يا خواهر رضاعى ناميده مى‌شود پرهيز گردد.

ب- اگر زنى- والعياذ باللَّه- زنا داد وحامله شد ووضع حمل كرد وسپس كودكى را با شير خود تغذيه كرد، اين شير موجب محرميت او نمى‌گردد وبر حسب نظر مشهور فقهاء، واحتياط آن است كه مانند مسأله پيشين پرهيز شود.

ج- اگر مردى با زنى به گمان اين كه همسر اوست نزديكى كند- كه در اصطلاح فقهى شبهه ناميده مى‌شود- وآن زن حامله شود وطفلى به دنيا آورد، فراگيرى محرميت با اين شير، موافق احتياط است.

د- اگر زن حامله‌اى طلاق داده شود وسپس وضع حمل كند وكودكى را شير دهد موجب محرميت مى‌شود، زيرا اين شير به واسطه ازدواج صحيح پديد آمده است.

ه- اگر زن حامله‌اى طلاق داده شود وسپس وضع حمل كند ودوباره به عقد مرد ديگرى در آيد وكودكى را شير دهد، محرميت پديد مى‌آيد، ولى صاحب شير همسر اول اوست، بنابراين همسر اول پدر رضاعى آن كودك به شمار مى‌آيد نه همسر دوم زن، مگر آن كه از نو حامله شود وشير اول قطع گردد ودوباره شير در سينه او پديد آيد كه فقها گفته‌اند: اين شير از آن شوهر دوم است واو پدر رضاعى كودك است نه شوهر اول.

اگر ما از نظر علمى امكان يافتيم منشأ شير را شناسايى كنيم ودريابيم كه آيا اين شير از حاملگى اول است يا دوم بايد به علم عمل‌