زحمتى نكشيدهايد مانند زراعت و شير حيوانات و زاد و ولد آنها، از هر كدام باشد اشكال ندارد، مهم اين است كه براى خداوند، بهترين مال موجود خود را برگزينيد و به سراغ اموال ناپاك خود براى انفاق نرويد و بينديشيد كه اگر كار بر عكس شود يعنى شما خودتان اگر فقير باشيد آيا اين اموال ناپاك و پليد را مىپذيريد؟
3- آثار انفاق
قرآن به ما هشدار مىدهد كه به وسوسههاى شيطان توجّه نكنيد؛ وسوسههايى كه از درون خود ما برمىخيزد و مىگويد انفاق نكنيد زيرا اگر مال خود را به ديگران بدهيد، فقير مىشويد.
(الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُم بِالْفَحْشَاءِ وَاللَّهُ يَعِدُكُم مَّغْفِرَةً مِنْهُ وَفَضْلًا وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ* يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَن يَشَاءُ وَمَن يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُوْلُوا الْأَلْبَابِ)[1].
«شيطان شما را (به هنگام انفاق) وعده فقر و تهيدستى مىدهد و به فحشا (و زشتىها) امر مىكند ولى خداوند وعده آمرزش و فزونى به شما مىدهد و خداوند قدرتش وسيع و (به هر چيز) داناست* (خدا) دانش و حكمت را به هر كس بخواهد مىدهد و به هر كس دانش داده شود، خير فراوانى داده شده است و جز خردمندان متذكّر نمىگردند.»
انفاق، ثروت را در بين مردم به چرخش درمىآورد و باعث شكوفائى اقتصاد مىشود كه نتيجه آن بهرهمند شدن همگان است.
[1]- سوره بقره، آيات 268 و 269.
از سوى ديگر شيطان شما را از فقير شدن مىترساند و شما هم دست نگهميداريد و مردم از شما نفرت پيدا مىكنند و در ميان مردم دشمنى پديد مىآيد و بر اثر آن فحشا و زشتىها رواج مىيابد. آيا واقعاً انفاق بهتر نيست تا بجاى كينه و نفرت و خصومت، محبّت وهمدلى حاكم شود؟
تأثير بخشش و انفاق در رفاه و آسايش اقتصادى، يك تأثير فطرى است كه سنّت خدا در زندگى آن را خواسته است چه مردم از بخشش و انفاق آگاهى داشته باشند يا نه زيرا آگاهى يا ناآگاهى مردم در تأثير انفاق در رشد اقتصاد، هيچ اثرى ندارد.
4- كتمان و پنهان داشتن انفاق:
امّا اين كافى است كه خداوند اثر انفاق را بداند زيرا اوست كه با انفاق، ثروت را دو چندان مىگرداند نه مردم.
اوند مىفرمايد:
(وَمَا أَنفَقْتُم مِن نَّفَقَةٍ أَوْ نَذَرْتُم مِن نَّذْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنصَارٍ)[1].
«و هر چيز را كه انفاق مىكنيد يا (اموالى كه) نذر كردهايد (در راه خدا انفاق كنيد)، خداوند آنها را مىداند و ستمگران ياورى ندارند.»
بدين ترتيب اين آيه زمينه سخن گفتن درباره كتمان و پنهان داشتن انفاق را فراهم مىسازد زيرا تا زمانى كه انفاق در راه خدا باشد
[1]- سوره بقره، آيه 270.
و نه براى برترى جوئى بر مردم، يك عمل صالح خواهد بود كه دانستن يا ندانستن مردم هيچ ضرر و زيانى به آن نمىرساند، ولى بهتر است مخفى و بدور از چشم وعلم مردم انجام شود زيرا دراين صورت از انگيزههاى نفسانى ووسوسههاى شيطانى دور خواهد بود.
خداوند مىفرمايد:
(إِن تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَإِن تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ وَيُكَفِّرُ عَنكُم مِن سَيِّآتِكُم وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ)[1].
«اگر انفاقها را آشكار كنيد خوب است و اگر آنها را مخفى ساخته و به نيازمندان بدهيد براى شما بهتر است و قسمتى از گناهان شما را مىپوشاند و خداوند به آنچه انجام مىدهيد آگاه است.»
و چون شايسته است انفاق در راه خدا باشد، پس رهبرى اسلامى تنها، كانالى است كه مال انفاق شده را به مستحقّان آن مىرساند و در قبال انفاق ثروتمندان، بيش از اين مسؤوليّتى ندارد ومسؤول اوّل از اعمال شخص، خود اوست زيرا سود و زيانش هم به طور مستقيم به خود او مىرسد.
خداوند مىفرمايد:
(لَيْسَ عَلَيْكَ هُدَاهُمْ وَلكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَن يَشَاءُ وَمَا تُنفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنفُسُكُمْ وَمَا تُنفِقُونَ إلَّاابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ وَمَا تُنفِقُوا مِن خَيْرٍ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنتُمْ لَاتُظْلَمُونَ)[2].
[1]- سوره بقره، آيه 271.
[2]- سوره بقره، آيه 272.
«هدايت آنها (به طور اجبار) بر تو نيست ولى خداوند هر كه را بخواهد هدايت مىكند و آنچه را از خوبيها و اموال انفاق مىكنيد، براى خودتان است (ولى) جز براى رضاى خدا انفاق نكنيد و آنچه از خوبيها، انفاق مىكنيد، (پاداش آن) به طور كامل به شما داده مىشود و به شما ستم نخواهد شد.»
5- مصرف انفاق
اين سؤال باقى مىماند كه در كجا و براى چه كسى انفاق كنيم؟
آيه شريفه پاسخ مىدهد:
(لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَايَسْتَطِيعُونَ ضَرْباً فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُم بِسِيمَاهُمْ لَا يَسْأَ لُونَ النَّاسَ إِلْحَافاً وَمَا تُنفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ)[1].
« (انفاق شما بايد) براى نيازمندانى باشد كه در راه خدا در تنگنا قرار گرفتهاند و نمىتوانند مسافرتى كنند (و سرمايهاى بدست آورند) و از شدّت خويشتن دارى، افراد ناآگاه آنها را بىنياز مىپندارند امّا آنها را از چهرههايشان مىشناسى و هرگز با اصرار چيزى از مردم نمىخواهند و هر چيز خوبى در راه خدا انفاق كنيد، خداوند از آن آگاه است.»
سخن آخر اينكه انسان نبايد براى انفاق خود در راه خدا حدّ و مرزى قايل شود بلكه بايد هر زمان و هر جا كه شكافى و خلائى در
[1]- سوره بقره، آيه 273.
جامعه احساس مىكند دست انفاق و كمك به سوى محرومان و فقرا دراز كند و از كسانى باشد كه خداوند درباره آنها مىگويد:
(الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُم بِاللَّيلِ وَالنَّهَارِ سِرّاً وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ)[1].
«آنها كه اموال خود را شب و روز، پنهان و آشكار، انفاق مىكنند، مزدشان نزد پروردگارشان است نه ترسى بر آنهاست و نه غمگين مىشوند.»
[1]- سوره بقره، آيه 274.
انفاق و صدقات در روايات شريف
پيامبر بزرگ اسلام صلى الله عليه و آله و ائمّه معصومين عليهم السلام بعداز او، به ترغيب و تشويق مسلمانان به انفاق و صدقه دادن پرداختند و مجموعه عظيمى از روايات دراين زمينه نقل شده است كه پارهاى از آنها را خوشه چين مىكنيم و براى تبيين خطوط كلّى انفاق و صدقات دراينجا نقل مىنمائيم:
آثار صدقه:
1- پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود:
«الصدقة تدفع ميتة السوء»[1].
«صدقه دادن، مرگ بد را دفع مىكند.»
2- بازهم پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود:
«تصدّقوا فإنّ الصدقة تزيد في المال كثرة، فتصدّقوا رحمكم اللَّه»[2].
«صدقه بدهيد زيرا صدقه مال را زياد مىكند. پس صدقه بدهيد
[1]- وسائل الشيعه، ج 6، كتاب الزكاة، باب 1، ابواب الصدقه، ص 255، حديث 2.
[2]- همان، ص 257، حديث 8.
خداوند شما را رحمت كند.»
3- زراره از امام صادق عليه السلام روايت مىكنند:
«استنزلوا الرزق بالصدقة، من أيقن بالخلف جاد بالعطيّة، إنّ اللَّه ينزل المعونة على قدر المؤونة»[1].
«رزق و روزى را با صدقه براى خود فرود آوريد. كسى كه به روز قيامت و پاداش يقين داشته باشد، نيكو بخشش خواهد كرد. خداوند كمك خود را به قدرى نازل مىكند كه شما هزينه گذاشتهايد.»
4- امام صادق عليه السلام فرمود:
«داووا مرضاكم بالصدقة، وادفعوا البلاء بالدعاء، واستنزلوا الرزق بالصدقة، فإنّها تفكّ من بين لحى سبعمأة شيطان»[2].
«بيماران خود را با صدقه معالجه كنيد، بلا را با دعا رفع نماييد و روزى را با صدقه فرودآوريد زيرا صدقه دادن، انسان را از بند هفتصد شيطان نجات مىبخشد.»
5- پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود:
«خير مال المرء وذخائره الصدقة»[3].
«بهترين مال انسان و بهترين پسانداز او صدقه است.»
6- پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود:
«باكروا بالصدقة، فمن باكر بها لم يتخطّاها البلاء»[4].
[1]- وسائل الشيعه، ج 6، كتاب الزكاة، باب 1، ابواب الصدقه، ص 257، حديث 11.
[2]- همان، باب 3، ص 260، حديث 1.
[3]- همان، ص 257، حديث 14.
[4]- همان، حديث 15.
«صبح خود را با صدقه آغاز كنيد زيرا كسى كه چنين كند، بلا به او نرسد.»
كمال ايمان:
7- مفضّل بن عمر مىگويد: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مىفرمود:
«لا يكمل إيمان العبد حتّى يكون فيه أربع خصال: يُحسّن خلقه، وتسخو نفسه، ويمسك الفضل من قوله، ويخرج الفضل من ماله»[1].
«ايمان بنده كامل نمىشود مگر اينكه چهار خصلت و صفت در او باشد: اخلاقش را نيكو گرداند، نفسش سخاوتمند شود، از پرحرفى بپرهيزد و زيادى مالش را (صدقه) بدهد.»
دست خدا:
8- پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود:
«الأيدي ثلاثة فيد اللَّه العليا، ويد المُعطي التي تليها، ويد السائل السفلى، فأعط الفضل ولا تعجز نفسك»[2].
«دستها سه دست است: دست خدا كه بالاترين دستهاست، دست دهنده كه بعداز دست خداست و دست طلب كننده كه پائينترين دستهاست. پس زيادى مالت را بده و خويشتن را عاجز نگردان.»
[1]- وسائل الشيعه، ج 6، كتاب الزكاة، باب 1، ابواب الصدقه، ص 259، حديث 21.
[2]- همان، باب 5، ص 263، حديث 4.