جواب :در حال حيات اگر خطر جاني در كار نباشد اشكال ندارد، و نسبت به بعد از وفات در مفروض سؤال اشكال ندارد.(299)خريد و فروش موي انسان جايز است .
ديه در پيوند اعضاء
(300)در مواردي كه قطع و پيوند عضوي از اعضاي مسلمان (يا اهل ذمه) جايز باشد، بنابر احتياط ديه آن را بپردازند; و اينكه ديه بر قطع كننده باشد يا بيمار محل اشكال است ; ولي پزشك ميتواند با بيمار قرار بگذارد كه ديه را خود بيمار بپردازد; و اگر ميت در زمان حيات خود براي قطع عضوش اجازه مخصوص داده باشد، قطع آن عضو ديه ندارد; و اگر در زمان حيات با توافق صاحب عضو باشد در صورتي كه تبرعا اهدا كرده باشد ديه ندارد; و اگر مصالحه به مقدار ديه يا كمتر و يا بيشتر كرده باشد بايد طبق مصالحه عمل شود و اضافه بر آن ديه ندارد.(301)برداشتن عضو از شخص زنده بدون اجازه او علاوه بر اينكه معصيت است قصاص يا ديه نيز دارد.(302) سؤال :در مواردي كه نجات جان بيمار مسلماني وابسته به پيوند يك يا چند عضو از شخص ديگري باشد، اگر جسدي مجهول الهويه كه اعضاي قابل پيوندي دارد در دسترس باشد، آيا ميتوان اين اعضا را به بيماري كه محتاج است پيوند زد؟جواب :مجهول الهويه در كشورهاي اسلامي حكم مسلمان، و در كشورهاي غير اسلامي حكم غير مسلمان را دارد; و در فرض اول اگر نجات جان بيمار مسلماني متوقف بر آن باشد اشكال ندارد، ولي بنابر احتياط ديه عضو را بپردازند.(303) سؤال :طبق آمار سازمان بهشت زهرا به طور متوسط 3500 نفر در سال به علت سكته مغزي، خونريزي و يا ضربه مغزي فوت مينمايند; از نظر پزشكي كليه اين افراد قابل پيوند به بيماران دياليزي دردمند است، آيا قطع كليه اين افراد براي پيوند به بيماران دياليزي در صورت رضايت وابستگان يا وصيت ميت جايز است ؟ و در صورت قطع، ديه تعلق ميگيرد يا خير؟
جواب :پس از مرگ اگر حفظ جان مسلمان متوقف بر آن باشد مانع ندارد; و بنابر احتياط ديه آن را بپردازند كه به مصرف حج يا صدقه و خيرات براي خود ميت برسد، و نبايد در بين ورثه تقسيم شود.(304) سؤال :اگر از جسد مجهول الهويه اي عضو قابل پيوندش برداشته شد و به يك بيمار محتاج پيوند زده شد و بعد ولي آن جسد پيدا شود و از اين كار ناراضي باشد در اين صورت چه بايد كرد؟جواب :اگر معلوم شود مسلمان بوده بايد ديه آن را بدهند تا براي خود ميت در امور خيريه مصرف كنند; و ديه ميت مسلمان - چه مرد باشد و چه زن - ديه جنين كاملي است كه روح در آن دميده نشده باشد (صد دينار); پس اگر جنازه را سر ببرند يا كاري انجام دهند كه اگر زنده بود موجب قتل او ميشد، بايد ديه كامل را بپردازند; و ديه بريدن اعضاي او به نسبت ديه خود اوست ; و اگر ميت اهل ذمه بوده بنابر احتياط ديه او را بدهند.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
فصل هفدهم : جراحي
اقدام به جراحي
(305) سؤال :بيماري كه بنا به تشخيص اطباي حاذق در صورت ترك نمودن عمل جراحي به زودي خواهد مرد و در صورت اقدام به عمل جراحي احتمال قوي دارد كه زنده بماند ولكن تا پايان عمر دچار درد و رنج شديد توان فرساست و احتمال مرگ هم در كار ميباشد، بفرماييد تكليف اين بيمار چيست ؟جواب :حفظ جان به هر وسيله و در حد امكان براي همه كس واجب است .(306) سؤال :استخوان پاي شخصي شكسته است، چنانچه عمل جراحي روي پاي وي انجام ندهند تا پايان عمر زمين گير شده و با درد و رنج بايد بسر ببرد، و اگر عمل كند احتمال بهبودي داده ميشود; بفرماييد:الف :با چند درصد احتمال بهبودي، تكليف وي اقدام براي عمل ميباشد.ب :چنانچه عمل و شرايط به گونه اي است كه احتمال مرگ هم بعيد نباشد بفرماييد با چند درصد احتمال مرگ، وظيفه ترك عمل ميباشد.جواب :با احتمال عقلايي بهبودي عمل واجب، و با احتمال عقلايي خطر جاني اقدام مشكل است .(307) سؤال :بيماري كه به ناراحتيهاي رواني شديدي دچار است و جهت معالجه به پزشك مراجعه مينمايد، پزشك هم احتمال خوب شدن وي را منحصرا در اقدام به عمل جراحي ميداند و در صورت عمل كردن احتمال ميدهد حيات مغزي اين بيمار از بين برود و براي هميشه بيمار فلج شود، آيا در اين صورت طبيب ميتواند دست به عمل جراحي بزند.جواب :با احتمال عقلايي خطر، اقدام به عمل اشكال دارد.
جراحي پوست
(308)جراحي پوست به منظور تأمين زيبايي يا مقاصد عقلايي ديگر جايز ميباشد.(309)پوستي كه حيات دارد و براي جراحي ترميمي از جاهاي مختلف بدن برمي دارند نجس است ; ولي پس از پيوند جزو بدن ميشود و پاك است .(310) سؤال :حكم خال كوبي هايي كه بعضي ها بر روي بدن خود انجام ميدهند چيست ؟ آيا وضو و غسل اين گونه افراد صحيح ميباشد؟جواب :اگر ضرر نداشته باشد مانعي ندارد و مانع از وضو و غسل نمي باشد.
ضمانت در جراحي
(311) سؤال :سهل انگاري طبيب در عمل جراحي موجب آسيب ديدن بيمار گشته، بفرماييد:الف :آيا طبيب ضامن پرداخت ديه است ؟ب :اگر به واسطه سهل انگاري در عمل جراحي قلب، نياز به عمل جراحي و درمان بعدي براي بيمار پيدا شود آيا طبيب سهل انگار بايد هزينه آنها را بپردازد يا همان ديه كافي ميباشد؟ج :اگر سهل انگاري طبيب منجر به فوت بيمار شود، قتل چگونه قتلي خواهد بود؟جواب :الف :با فرض استناد به طبيب ضامن است .ب :بنابر احتياط واجب، مازاد مخارج را هم ضامن است .ج :شبه عمد است .(312) سؤال :براي جداكردن دو كودكي كه به هم چسبيده اند انجام عمل جراحي ضروري است ; چنانچه انجام اين عمل موجب خطر جاني براي يكي از آن دو باشد حكم آن چيست ؟ چنانچه يقين به مرگ حداقل يكي از آنها داشته باشيم چطور؟ در
فرض اخير اگر ادامه وضع موجود و عدم انجام عمل جراحي موجب شود تا آنان - هر دو - فوت كنند وظيفه چيست ؟جواب :جداكردن آنان اگر براي هيچ كدام خطر جاني ندارد مانعي ندارد بلكه به لحاظ زندگي آينده لازم است ; ولي اگر براي هر دو يا يكي از آنان خطر جاني داشته باشد جايز نيست، و احتياط يا گمان فوت طبيعي هر دو مجوز اتلاف عمدي يكي از آنان نيست .(313)اگر ختنه كننده قبل از انجام ختنه به ولي كودك بگويد نسبت به ضررهاي احتمالي مسئوليتي ندارد و در حين ختنه آسيبي به بچه برسد، چنانچه ختنه كننده تقصيري نداشته است ضامن نخواهد بود; ولي اگر شرط عدم ضمان نكرده يا در انجام ختنه كوتاهي كرده باشد، ضامن خواهد بود.