داوطلب كه بيمار هم باشند مشكل است . پس راه حل چيست ؟ آيا ميتوان بدون اطلاع بيمار به او دارونما داد؟جواب :آزمايشات در حدي كه خطر جاني و ضرر قابل توجه نداشته باشد با رضايت شخص اشكال ندارد.(333) سؤال :معمولا براي كسب اطلاعات بيشتر پزشكي در جهت تشخيص امراض و درمان آنها روي انسانها آزمايشهاي طبي گوناگون كه گاه خطرناك هم ميباشد انجام ميدهند، بفرماييد:الف :اگر بيمار قطع داشته باشد كه چنانچه خود را در معرض چنين آزمايشهايي قرار دهد به استقبال خطرات جاني براي خود رفته است ولي از طرفي به پيشرفت علم پزشكي و به معالجه و مداواي جامعه مسلمانان در آينده كمك نموده است . آيا خود را در معرض چنين آزمايشهايي قراردادن جايز است ؟ب :اگر ضرر جاني محتمل ولي كمك به علم پزشكي فوق الذكر قطعي باشد، آيا در اين صورت ميتواند خود را در معرض آزمايش قرار دهد؟ج :اگر هيچ گونه علمي به ضرر جاني براي خود نداشته باشد و فايده آزمايش هم براي كمك فوق الذكر محتمل باشد، چه حكمي دارد؟د:اگر فايده آزمايشهاي فوق الذكر به سود تمام افراد بشر تمام گردد بفرماييد حكم در معرض قراردادن خود، در صورت علم به ضرر و يا احتمال ضرر و يا عدم علم به ضرر چه خواهد بود؟ه :در صورتي كه آزمايشهاي فوق براي اهداف فوق الذكر هيچ گونه ضرري براي انسان بيمار نداشه باشد آيا طبيب بدون اطلاع دادن به بيمار و بدون كسب اجازه از او ميتواند چنين اقدامي نمايد؟و:اگر در صورت ضرورت انجام چنين آزمايشهايي جايز باشد، چگونه بودن آن ضرورت را بيان فرماييد.ز:اگر آزمايشهاي فوق روي حيوانات انجام شود كه در پايان آنها از بين خواهند رفت، بفرماييد صرف نظر از ضمان آيا چنين كاري براي پيشرفت كارهاي پزشكي جايز است ؟
جواب :الف و ب :اشكال دارد.ج و د:علاوه بر علم، احتمال راجح و قابل توجه نيز در وجود اشكال كافي است .ه :بدون اذن بيمار جايز نيست .و:ضرورت به معناي موقوف بودن حفظ جان يا سلامت فرد مسلمان است .ز:اشكال ندارد.
تغيير يا اصلاح ژن
(334)در عالم پزشكي متداول شده كه روي ژنهاي بدن انسان و غير انسان اقداماتي انجام ميدهند كه گفته ميشود موجب پيدايش تغييراتي در ساختمان رواني انسانها و يا تغييرات جسمي انسانها و غير انسانها ميگردد، بفرماييد:الف :آيا نفس اين عمل (دست كاري كردن ژنها) جايز است ؟ب :در صورتي كه اين اقدام به منظور درمان صورت نگيرد و لكن در جهت دستيابي به برتريهاي جسمي يا رواني و پيشرفت علم پزشكي بوده باشد، آيا جايز است چنين اقداماتي انجام گيرد؟ج :اگر اقدام فوق روي نطفه يا جنين انجام شود حكم آن چگونه است ؟جواب :اگر موجب كمال جسمي يا روحي در انسان شود و از روشهاي شرعي استفاده شود اشكالي ندارد، ولي اگر موجب تغييراتي بشود كه نتيجه آن معلوم نيست و شايد نقص ايجاد كند محل اشكال است .
ضمانت در آزمايشگاه
(335)اگر در اثناي انجام آزمايشهاي تشخيص طبي صدمه اي متوجه بيمار شود، چنانچه نمونه گيرنده كوتاهي كرده باشد ضامن خواهد بود; و اگر اقدامات انجام شده با اذن بيمار و در حد معمول بوده و تقصيري واقع نشده باشد ضامن نخواهد بود.(336) سؤال :آيا انجام آزمايشهاي تشخيصي (گرفتن خون، ادرار، مدفوع و...) نياز به اخذ برائت ذمه دارد؟ يا رضايت ظاهري بيمار كه مراجعه نموده كفايت ميكند؟
جواب :علم و عدم اعتراض بيمار كافي است . بلي اگر نمونه گيرنده خطا كند، در صورت عدم اخذ برائت ضامن است .(337) سؤال :انجام راديوگرافي (پرتونگاري) تشخيصي در مواردي كه نياز به تزريق ماده حاجب و يا سوزن زدن و نمونه برداري نسج از داخل بدن دارد، آيا نياز به اخذ برائت كتبي دارد تا در صورت بروز عوارض، پزشك ضامن نباشد; يا رضايت ظاهري و شفاهي كفايت ميكند؟جواب :اخذ برائت شفاهي كفايت ميكند; و برائت كتبي براي اثبات در مورد نزاع و اختلاف است .(338) سؤال :با توجه به اينكه تشخيص بسياري از بيماريها يا اختلالات به وسيله آزمايش امكان پذير است و از طرفي امكان اشتباه در آزمايشگاه و تفسير آزمايشها هميشه وجود دارد، در صورت اشتباه آزمايشگاه و در نتيجه معالجه اشتباه پزشك، مسئول خسارات و عوارض احتمالي كيست ؟جواب :اگر خسارات و عوارض مستند به آزمايشگاه و نقص و نارسايي آن باشد، آزمايشگاه مسئول است ; و اگر مستند به پزشك باشد پزشك مسئول است، مگر اينكه شرط عدم ضمان كرده باشد كه در اين فرض پزشك هم ضامن نيست .(339) سؤال :در بسياري از بيماريها پزشك دستور انجام راديوگرافي، سي تي اسكن و نظاير آن را ميدهد كه مطمئنا (بخصوص براي بعضي افراد) مضر ميباشد; ضمنا در خيلي از موارد گرچه گاهي ممكن است اين آزمايشها باعث تشخيص قطعي نشوند، اما ميتوانند هميشه كمك كننده باشند. به هر حال در فرض فوق مسئوليت پزشك در صورت ايجاد عوارض آزمايشها تا چه حدي است ؟ اگر پزشك جهت احتياط در تشخيص يا رد يك بيماري احتمالي در هر بيمار مشكوكي دستور راديوگرافي دهد، در صورت عدم هرگونه بيماري، آيا پزشك در ايجاد عوارض احتمالي و هزينه بيهوده درمان مسئول نيست ؟جواب :در صورتي كه پزشك بعد از دقت كامل تشخيص دهد كه آزمايش لازم و اهميت دارد و در عين حال بيمار يا ولي او را از عوارض احتمالي آن آگاه سازد و شرط عدم ضمان كند، پزشك هيچ مسئوليتي ندارد.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
فصل بيستم : خون و فرآورده هاي آن
طهارت و نجاست
(340)خون انسان و هرحيواني كه خون جهنده داشته باشد نجس است و به هرچيزي سرايت نمايد آن را نجس خواهد كرد; ولي بخار مايعي كه از خون نجس متصاعد شده، پاك ميباشد.(341)خوني كه به سبب دارو يا مواد شيميايي رنگ آن تغيير ميكند، نجس است .(342)سرمهايي كه از فراورده هاي خوني تهيه ميشود نجس است ; مگر اينكه استحاله شود و ديگر به آن خون نگويند.
انتقال خون
(343)نقل خون از بدن انسان به بدن شخص ديگر - با مراعات شرايط پزشكي - جايز است .(344) سؤال :تزريق خون بين زن و مرد يا بين مسلمان و غيرمسلمان، چه حكمي دارد؟جواب :اشكالي ندارد.
اهداء خون
(345)اگر خون دادن براي صاحب آن ضرر داشته باشد نبايد اقدام به آن نمايد، مگر در صورتي كه مصلحت اقوي و اهم در بين باشد.(346)خون گرفتن در حال روزه اگر موجب شود كه روزه دار نتواند به روزه
خود ادامه دهد و ضرورتي نيز در بين نباشد جايز نيست ; ولي اگر فقط موجب ضعف و سستي روزه دار شود مكروه است .(347) سؤال :آيا اهداي خون به بيمارستانهاي كشورهاي غيراسلامي جايز است ؟جواب :در صورت عدم نياز مسلمانان اشكال ندارد.
خريد و فروش خون
(348)خريد و فروش خون براي منافع حلال - مانند تزريق به بيمار - جايز است ; هرچند در صورتي كه اندازه پيمانه اي كه با آن معمولا خون را داد و ستد ميكنند معلوم نباشد بهتر است مصالحه نمايند.
ضمانت در خون گرفتن
(349)اگر خون گيرنده بيش از حد معمولي كه اجازه داشته خون بگيرد و ضرري متوجه دهنده خون شود ضامن است ; ولي اگر تعدي نكرده و ضرر مستند به خون گيرنده نباشد ضامن نيست .(350) سؤال :اگر گرفتن خون براي صاحب آن ضرر داشته باشد ولي وي نسبت به آن اصرار نمايد، آيا پزشك ميتواند اقدام نمايد؟جواب :اگر خطر جاني يا ضرر قابل توجه نداشته باشد اشكال ندارد; و در صورتي كه موجب نجات جان فرد ديگري ميشود، نه تنها اشكال ندارد بلكه گاه واجب است .