کتاب احکام پزشکی

(120)برائت را بايد از خود بيمار اخذ نمود; مگر آنكه بيمار به حد بلوغ نرسيده باشد و يا در وضعيتي باشد كه نتوان از او اخذ برائت نمود، مثل آنكه بيهوش باشد و يا به دليل روحي و رواني در حالي باشد كه قدرت تمييز نداشته باشد، كه در اين موارد بايد از ولي او اجازه و برائت گرفت .(121)مقصود از "ولي" در اخذ برائت به ترتيب اولويت عبارتند از: پدر، جد پدري، حاكم شرع و مؤمنان عادل ; بنابراين بجز موارد ذكرشده فرد ديگري - همچون بستگان بيمار - بر بيمار ولايت ندارد و نمي تواند اجازه دهد، مگر اينكه از راه چهارم (مؤمنان عادل) باشد كه در اين صورت فرقي بين بستگان و غير بستگان نيست . آري، اگر كسي - هرچند از غير خويشاوندان - در ضمن عقد لازم ملتزم شود كه خسارت عوارض احتمالي را از مال خود جبران نمايد، لازم الوفاء مي‌باشد; بلكه در صورت تعهد ابتدايي نيز بنابر احتياط بايد به تعهد خود وفا كند.(122)اگر موقعيتي پيش آيد كه تسريع در معالجه لازم باشد و شرط عدم ضمان يا اجازه از بيمار يا ولي او ميسر نباشد، چنانچه پزشك با احتياط لازم اقدام به معالجه نمايد ضامن نيست ; ولي اگر در اين فرض از معالجه خودداري ورزد و صدمه اي به بيمار برسد گناهكار و ضامن است .(123)اگر بيمار حاضر نشود شرط عدم ضمان را بپذيرد دو صورت دارد:الف :جان بيمار در خطر نباشد يا مراجعه به پزشك ديگر ممكن باشد، كه در اين صورت پزشك مي‌تواند از معالجه خودداري نمايد.ب :جان بيمار در خطر باشد و مراجعه به پزشك ديگر نيز امكان نداشته باشد; در اين صورت واجب است با احتياط و دقت لازم معالجه كند و نسبت به عوارض احتمالي مسئوليتي ندارد، بويژه اگر بدون قصد اجرت معالجه كند.(124)اگر بيمار از روي اضطرار و ناچاري مجبور به امضا شود، تا وقتي كه به اجبار و اكراه نرسد پذيرفته مي‌شود; ولي اگر به حد اجبار و اكراه برسد امضايش اثري ندارد و رفع مسئوليت نمي كند.(125)بيماراني كه بالغ و عاقل هستند ولي به رشد و كمال عقلي نرسيده اند - مانند برخي از نوجوانان - بهتر است هم از خود آنها و هم از ولي آنها اجازه و برائت

گرفته شود; ولي در هر حالت اجازه گرفتن از خود آنها لازم است و اجازه از ولي آنها به تنهايي كفايت نمي كند.(126) سؤال :اگر بيمار كاملا بيهوش باشد و در حال حاضر هيچ شخص بالغ يا نابالغ كه خويشاوند وي باشد در دسترس نباشد و از طرفي جان بيمار در خطر فوري باشد جهت اجازه و شرط چه بايد كرد؟ آيا مي‌توان طبق وظيفه پزشكي هرگونه اقدام ممكن را بدون اجازه انجام داد؟ اگر سهوا با اقدامات غيرمؤثر به مرگ بيمار تسريع بخشيده شود، مسئوليتي به عهده پزشك معالج خواهد بود؟ و اگر به خاطر خوف از عدم تأثير درمان و كمك به تسريع مرگ و مديون شدن، پزشك هيچ كاري انجام ندهد آيا در اين صورت پزشك مسئول خواهد بود؟جواب :در فرض سؤال، پزشك بايد با دقت لازم اقدام به معالجه كند و در صورت امكان از حاكم شرع و در رتبه بعد از عدول مؤمنين استجازه نمايد و جهت رفع ضمان به آنان شرط عدم ضمان كند; وگرنه هر خسارتي كه مستند به او باشد آن را ضامن خواهد شد; و در صورت عدم امكان مراجعه به آنان اگر پزشك با رعايت احتياط لازم تبرعا اقدام به معالجه كند به مقتضاي آيه شريفه : (ما علي المحسنين من سبيل)[1]"بر احسان كنندگان راه مؤاخذه نيست" مي‌توان حكم به عدم ضمان نمود.(127) سؤال :آيا طبيب مي‌تواند از حاكم شرع براي كل موارد مشابه فوق قبلا اذن كلي بگيرد؟جواب :حاكم شرع مي‌تواند با شرايط معين اجازه دهد.
[1]توبه (9): 91نام کتاب :احكام پزشكينویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :64

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة

این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة

فصل هشتم : آموزش پزشكي

مسائل آموزشي

(128)نگاه كردن به تصاوير عريان كتابهاي آموزش پزشكي، يا فيلمهايي كه بدين منظور به نمايش گذاشته مي‌شود، در صورتي كه صاحبان تصاوير ناشناخته باشند و مفسده اي هم بر آن مترتب نشود اشكال ندارد.(129)حضور مختلط دانشجويان دختر و پسر براي تشريح، يا پزشك زن و مرد در اتاق عمل و صحبت كردن آنها با يكديگر با رعايت مسايل حجاب و عفاف اشكال ندارد.(130)آموزش مسائل مربوط به زنان و زايمان كه دانشجويان پزشكي مجبور به گذراندن آن در طول دوره تحصيلي مي‌باشند اشكال ندارد; زيرا هر پزشكي مسئول حفظ جان مسلمانان است و اين مسئوليت ايجاب مي‌كند كه پزشكان با تمام مسائل پزشكي مربوط به رشته خود كه حفظ جان مسلمانان هرچند در آينده و در بعضي موارد متوقف بر آن است آشنايي داشته باشند تا در وقت لازم از آن استفاده كنند; البته لازم است به مقدار ضرورت اكتفا نمايند.(131)هنگام تشريح، نگاه دانشجويان و استاد به عورتين و بدن نامحرم به مقدار لازم و ضرورت اشكال ندارد.

معاينه بيماران

(132)معاينات پزشكي كه توسط دانشجويان براي آموزش انجام مي‌گيرد بايد با رضايت بيمار باشد; ولي اگر حفظ جان او يا بيماران ديگر وابسته به معاينه دانشجويان است، رضايت شرط نيست .(133) سؤال :براي آموزش باليني دانشجويان و انترنها و رزيدنتها آيا مي‌توان

اسرار بيماران را در جمع پزشكان مطرح نمود؟جواب :در مواردي كه سلامتي و مداواي بيماران - هر چند در آينده - متوقف بر آن باشد و راه ديگري نباشد، اشكالي ندارد.(134) سؤال :تبعيت از دستور استادي كه به دستورات شرعي مقيد نيست و با وجود دانشجويان دختر به دانشجويان پسر دستور معاينه زنان را مي‌دهد چه حكمي دارد؟جواب :در مواردي كه تحصيل و به دست آوردن تخصص شرعا لازم باشد و راه ديگري هم نباشد، اشكال ندارد.(135) سؤال :با توجه به اينكه هر پزشكي در طول دوران دانشجويي خود بايد - هر چند مختصر - از انواع و اقسام اختلالات و بيماريها چه در مورد آقايان و چه خانمها آگاهي يافته و آموزش ببيند (اعم از انجام معاينات كامل، آگاهي از بيماريهاي زنان و چگونگي انجام زايمان سالم و...) و با توجه به اينكه اين گونه معاينات بيشتر آموزشي است نه درماني، يعني نجات جان بيمار در هر زمان موقوف به آن نيست اما نقش آن در مراحل آينده مي‌باشد و از اين رو هر دانشجويي ملزم به گذراندن واحدهاي درسي در تمامي بخشهاي بيمارستان اعم از زنان و مردان مي‌باشد تا بتواند در امتحان نهايي موفق باشد، حال آيا مي‌تواند به خاطر رعايت مسائل شرعي از فراگيري كامل بسياري مسائل بگذرد و قهرا در نهايت ناموفق باشد؟ و يا در هر شرايطي و با هر وسيله اي بايد به فراگيري صحيح كارش بپردازد؟ و به طور كلي چگونه مي‌توان بين وظيفه پزشكي و دانشجويي و وظيفه شرعي و اسلامي جمع كرد؟جواب :فراگيري مسائل پزشكي به طوري كه مستلزم امور ذكر شده در سؤال مي‌باشد در حدي كه حفظ سلامتي و مداواي بيماران هر چند در آينده متوقف بر آنها باشد جايز است ; ولي نبايد از حد ضرورت تجاوز نمايد; و در اين جهت بين دختر و پسر و زن و مرد فرقي نيست .(136) سؤال :در صورتي كه دانشجويان براي فراگيري و آموزش ناچارند عورت مريض را معاينه كنند حكمش چيست ؟

جواب :در حدي كه حفظ سلامت بيماران در آينده توقف بر آن دارد اشكال ندارد، ولي تجاوز از حد ضرورت جايز نيست .(137) سؤال :در بيمارستانها و مراكز آموزشي، دانشجويان پسر و دختر جهت يادگيري و آموزش مبادرت به انجام زايمان، كورتاژ و... مي‌نمايند، نظر مبارك در اين خصوص چيست ؟جواب :اگر زن به اندازه لازم براي تربيت وجود نداشته باشد و يا داوطلب نمي شوند، استفاده از مرد در حد ضرورت اشكال ندارد.

ضمانت در دوران دانشجويي

(138) سؤال :در مراكز آموزشي كه براي آينده پزشك متخصص تربيت مي‌نمايند و به دليل كمي مهارت دستياران و دانشجويان عوارض و خطراتي متوجه جان بيمار مي‌گردد در صورت نقص عضو و فوت بيمار چه كسي ضامن است ؟ پزشك اصلي، دستيار يا...؟جواب :مباشر عمل ضامن است .(139) سؤال :در كليه درمانهاي دندانپزشكي كه توسط دانشجو انجام مي‌شود (وظايف آموزشي)، چون كار عملي است گاهي باعث خسارت و بعضي اوقات موجب از دست دادن دندان يا عوارض ديگر مي‌شود; در اين صورت چه كسي ضامن است ؟ دولت، پزشك مسئول، دانشجو يا...؟جواب :مباشر ضامن است .(140) سؤال :مشاهده شده كه برخي از دانشجويان و اساتيد پزشكي از امكانات دولتي و بيت المال مثل فرمهاي بيمارستاني و كاغذهاي مكاتبه اي استفاده شخصي مي‌كنند در حالي كه هزينه اين وسايل يا از بيت المال تأمين مي‌شود يا به هزينه بيماران اضافه شده و از آنان اخذ مي‌شود، آيا اين كار جايز است ؟جواب :جايز نيست و ضامن هستند.

این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة