فصل هشتم : آموزش پزشكي
مسائل آموزشي
(128)نگاه كردن به تصاوير عريان كتابهاي آموزش پزشكي، يا فيلمهايي كه بدين منظور به نمايش گذاشته ميشود، در صورتي كه صاحبان تصاوير ناشناخته باشند و مفسده اي هم بر آن مترتب نشود اشكال ندارد.(129)حضور مختلط دانشجويان دختر و پسر براي تشريح، يا پزشك زن و مرد در اتاق عمل و صحبت كردن آنها با يكديگر با رعايت مسايل حجاب و عفاف اشكال ندارد.(130)آموزش مسائل مربوط به زنان و زايمان كه دانشجويان پزشكي مجبور به گذراندن آن در طول دوره تحصيلي ميباشند اشكال ندارد; زيرا هر پزشكي مسئول حفظ جان مسلمانان است و اين مسئوليت ايجاب ميكند كه پزشكان با تمام مسائل پزشكي مربوط به رشته خود كه حفظ جان مسلمانان هرچند در آينده و در بعضي موارد متوقف بر آن است آشنايي داشته باشند تا در وقت لازم از آن استفاده كنند; البته لازم است به مقدار ضرورت اكتفا نمايند.(131)هنگام تشريح، نگاه دانشجويان و استاد به عورتين و بدن نامحرم به مقدار لازم و ضرورت اشكال ندارد.
معاينه بيماران
(132)معاينات پزشكي كه توسط دانشجويان براي آموزش انجام ميگيرد بايد با رضايت بيمار باشد; ولي اگر حفظ جان او يا بيماران ديگر وابسته به معاينه دانشجويان است، رضايت شرط نيست .(133) سؤال :براي آموزش باليني دانشجويان و انترنها و رزيدنتها آيا ميتوان
اسرار بيماران را در جمع پزشكان مطرح نمود؟جواب :در مواردي كه سلامتي و مداواي بيماران - هر چند در آينده - متوقف بر آن باشد و راه ديگري نباشد، اشكالي ندارد.(134) سؤال :تبعيت از دستور استادي كه به دستورات شرعي مقيد نيست و با وجود دانشجويان دختر به دانشجويان پسر دستور معاينه زنان را ميدهد چه حكمي دارد؟جواب :در مواردي كه تحصيل و به دست آوردن تخصص شرعا لازم باشد و راه ديگري هم نباشد، اشكال ندارد.(135) سؤال :با توجه به اينكه هر پزشكي در طول دوران دانشجويي خود بايد - هر چند مختصر - از انواع و اقسام اختلالات و بيماريها چه در مورد آقايان و چه خانمها آگاهي يافته و آموزش ببيند (اعم از انجام معاينات كامل، آگاهي از بيماريهاي زنان و چگونگي انجام زايمان سالم و...) و با توجه به اينكه اين گونه معاينات بيشتر آموزشي است نه درماني، يعني نجات جان بيمار در هر زمان موقوف به آن نيست اما نقش آن در مراحل آينده ميباشد و از اين رو هر دانشجويي ملزم به گذراندن واحدهاي درسي در تمامي بخشهاي بيمارستان اعم از زنان و مردان ميباشد تا بتواند در امتحان نهايي موفق باشد، حال آيا ميتواند به خاطر رعايت مسائل شرعي از فراگيري كامل بسياري مسائل بگذرد و قهرا در نهايت ناموفق باشد؟ و يا در هر شرايطي و با هر وسيله اي بايد به فراگيري صحيح كارش بپردازد؟ و به طور كلي چگونه ميتوان بين وظيفه پزشكي و دانشجويي و وظيفه شرعي و اسلامي جمع كرد؟جواب :فراگيري مسائل پزشكي به طوري كه مستلزم امور ذكر شده در سؤال ميباشد در حدي كه حفظ سلامتي و مداواي بيماران هر چند در آينده متوقف بر آنها باشد جايز است ; ولي نبايد از حد ضرورت تجاوز نمايد; و در اين جهت بين دختر و پسر و زن و مرد فرقي نيست .(136) سؤال :در صورتي كه دانشجويان براي فراگيري و آموزش ناچارند عورت مريض را معاينه كنند حكمش چيست ؟
جواب :در حدي كه حفظ سلامت بيماران در آينده توقف بر آن دارد اشكال ندارد، ولي تجاوز از حد ضرورت جايز نيست .(137) سؤال :در بيمارستانها و مراكز آموزشي، دانشجويان پسر و دختر جهت يادگيري و آموزش مبادرت به انجام زايمان، كورتاژ و... مينمايند، نظر مبارك در اين خصوص چيست ؟جواب :اگر زن به اندازه لازم براي تربيت وجود نداشته باشد و يا داوطلب نمي شوند، استفاده از مرد در حد ضرورت اشكال ندارد.
ضمانت در دوران دانشجويي
(138) سؤال :در مراكز آموزشي كه براي آينده پزشك متخصص تربيت مينمايند و به دليل كمي مهارت دستياران و دانشجويان عوارض و خطراتي متوجه جان بيمار ميگردد در صورت نقص عضو و فوت بيمار چه كسي ضامن است ؟ پزشك اصلي، دستيار يا...؟جواب :مباشر عمل ضامن است .(139) سؤال :در كليه درمانهاي دندانپزشكي كه توسط دانشجو انجام ميشود (وظايف آموزشي)، چون كار عملي است گاهي باعث خسارت و بعضي اوقات موجب از دست دادن دندان يا عوارض ديگر ميشود; در اين صورت چه كسي ضامن است ؟ دولت، پزشك مسئول، دانشجو يا...؟جواب :مباشر ضامن است .(140) سؤال :مشاهده شده كه برخي از دانشجويان و اساتيد پزشكي از امكانات دولتي و بيت المال مثل فرمهاي بيمارستاني و كاغذهاي مكاتبه اي استفاده شخصي ميكنند در حالي كه هزينه اين وسايل يا از بيت المال تأمين ميشود يا به هزينه بيماران اضافه شده و از آنان اخذ ميشود، آيا اين كار جايز است ؟جواب :جايز نيست و ضامن هستند.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
فصل نهم : تشريح
تشريح مرده مسلمان
(141)تشريح مرده مسلمان اگر وصيت كرده است و در وصيت اجازه داده است مطلقا جايز است ; و در اين صورت براي عمل به وصيت او اجازه اوليا و بستگان ميت شرط نيست و آنها حق ممانعت ندارند، و ديه نيز ندارد.(142)تشريح مرده مسلمان اگر وصيت نكرده باشد، با دو شرط جايز است :الف :حفظ جان مسلمان يا مسلمانان - هرچند در آينده - به آن بستگي داشته باشد.ب :تشريح غيرمسلمان امكان نداشته باشد.(143)مرده كسي كه مسلمان يا كافر بودنش مشكوك است، اگر در كشورهاي مسلمان باشد در حكم مرده مسلمان است ; و اگر در كشورهاي غيرمسلمان باشد در حكم مرده غيرمسلمان است .(144)تشريح جسد كودك مسلماني كه قبل از بالغ شدن از دنيا رفته است هرچند با اجازه ولي او محل اشكال است مگر اينكه حفظ جان مسلمان يا مسلمانان بر آن متوقف باشد و تشريح غيرمسلمان امكان نداشته باشد; همچنين است حكم مرده مسلماني كه سفيه و يا ديوانه بوده است .(145) سؤال :آيا ميتوان جسد افراد به ظاهر مسلمان - مسلمان شناسنامه اي - را كه به خاطر ارتداد، فساد اخلاقي، قاچاق مواد مخدر، مسايل سياسي و... اعدام شده اند، تشريح كرد؟جواب :جسد مسلماني كه به هر دليل - حق يا ناحق - اعدام شده است حكم جسد ساير مسلمانان را دارد; ولي در خصوص مرتد كه از اسلام خارج شده است در صورتي كه توبه نكرده باشد حكم مسلمانان بر او جاري نمي شود. البته بايد توجه
داشت در ثبوت ارتداد شرايطي معتبر است كه تا آن شرايط تحقق نيابد حكم ارتداد اجرا نمي شود، و به اندك شبهه اي بايد از اجراي احكام ارتداد خودداري كرد.(146) سؤال :آيا تفاوتي بين اهل تسنن و اهل تشيع در احترام جسد و عدم جواز تشريح آن وجود دارد؟جواب :تفاوت ندارد.
تشريح مرده غيرمسلمان
(147)تشريح مرده غيرمسلمان - اگر اهل ذمه نباشد - جايز است ; و در اهل ذمه احوط ترك آن است، مگر آنكه حفظ جان مسلمان يا اهل ذمه بر آن متوقف باشد.(148) سؤال :اگر دانشجو نداند جنازه مسلمان است كه تشريح ميكند يا كافر، تكليف چيست ؟جواب :در كشور اسلامي بايد تحقيق كند.
تهيه جسد و استخوان
(149)اگر تهيه جسد غيرمسلمان ممكن است بايد تهيه كنند تا از تشريح جسد مسلمان جلوگيري شود; هرچند مستلزم تعيين بودجه و خريداري از كشورهاي ديگر باشد.(150) سؤال :آيا انسان مالك بدن خود ميباشد يا نه ؟ و آيا ميتواند وصيت نمايد پس از فوت، بدن يا اجزايي از بدن خود را براي تشريح يا پيوند عضو در اختيار دانشكده هاي پزشكي و پزشكان قرار دهند؟جواب :انسان در غير مواردي كه شرعا ممنوع است، تسلط بر بدن خود دارد; و در خصوص وصيت مورد سؤال به لحاظ اينكه وصيت به امر حرام نافذ نيست نظر اينجانب سابقا اين بود كه در مواردي كه كاري بدون وصيت جايز نيست وصيت بي اثر ميباشد [يعني كار حرام را حلال نمي كند]; ولي ممكن است گفته شود كه منشاء حرمت تشريح [بدون وصيت ] دو چيز است : يكي تصرف در جسد انسان بدون اذن