(169)هرگاه مادر بميرد و جنين در رحم او زنده باشد - گرچه اميد به زنده ماندن جنين نداشته باشند - بايد جنين را از هر طرفي كه احتمال سالم ماندن او بيشتر است بيرون آورند; و اگر فرقي نمي كند احتياط واجب آن است كه او را از طرف چپ بيرون آورند.(170) سؤال :اگر در اثر تأخير سزارين، جنين بميرد يا آسيبي به مادر وارد شود يا در اثر سزارين نقصي بر يكي از آنها وارد گردد، چه كسي مسئول است ؟جواب :اگر مرگ و آسيب به كسي مستند نباشد هيچ كس ضامن نيست ; و اگر مستند به كسي باشد او ضامن است، مگر اينكه شرط عدم ضمان كرده باشد و تقصير و كوتاهي هم در عمل مربوط به او نكرده باشد.
استفاده از باقيمانده هاي زايمان
(171)استفاده از باقيمانده هاي زايماني - از قبيل جفت - متعلق به زائوست ; ولي اگر او از آنها اعراض نمايد، يا به صورت مجاني يا در مقابل دريافت عوض آنها را واگذار نمايد، استفاده از آنها براي مصارف پزشكي جايز است .
تجويز دارو در زمان بارداري و شيردهي
(172)تجويز داروهايي كه براي جنين خانمهاي باردار يا نوزاد خانمهاي شيرده ضرر دارد، جايز نيست ; مگر اينكه جان خود مادر در خطر باشد.(173) سؤال :اگر پزشك به خاطر گستردگي موضوع نداند و يا فراموش كرده باشد كه دارو يا روش تشخيص وي براي خانمهاي باردار يا شيرده مضر است، مسئوليت پزشك در صورت ايجاد عارضه در جنين يا مادر در چه حد است ؟جواب :اگر پزشك توجه به جهل خود داشته باشد حق مداوا ندارد; و اگر جهل مركب داشته باشد يا اينكه فراموشي عارض شده باشد با شرط عدم ضمان مسئول نيست ; و در هرحال بايد در معاينه و معالجه، مسامحه و سهل انگاري نداشته باشد.(174) سؤال :با توجه به اينكه بارداري در هفته هاي اول از روي ظواهر و گاه با
روشهاي ساده چندان قابل تشخيص نيست و از طرفي بيشترين عوارض خطرناك روشهاي درماني - تشخيصي مضر در همين زمان رخ ميدهد و بدين ترتيب چون پزشك به دلايل مختلف نمي تواند تشخيص دهد و يا نمي داند كه بيمار باردار است روشهاي تشخيصي - درماني مختلف را براي وي به كار ميگيرد، حال در صورت ايجاد عارضه در مادر يا جنين آيا پزشك معالج مسئوليت دارد؟جواب :در صورت عدم امكان تشخيص، اگر فرصت تأخير و ارجاع به پزشك ديگر ممكن نباشد و پزشك معالج معاينه لازم را انجام دهد و در عين حال شرط عدم ضمان كند، عوارض بر جنين را نيز ضامن نمي باشد; ولي اگر احتمال بارداري بيمار را ميداده و شرط عدم ضمان با پدر جنين نكرده باشد، احوط اين است كه با پدر و مادر تصالح كنند.(175) سؤال :به طور كلي آيا جواب منفي خانم بيمار در مورد پرسش پزشك از حاملگي وي (چه خود بداند باردار است و به هرعلتي نگويد و چه نداند كه باردار است) از پزشك معالج در قبال عوارض احتمالي رفع مسئوليت ميكند؟جواب :اگر از گفته خانم اطمينان حاصل كرده و دقت لازم را نموده و شرط عدم ضمان كرده باشد ضامن نيست ; و اگر عوارض مربوط به جنين باشد احوط تصالح با پدر و مادر جنين است .(176) سؤال :اگر پزشك از بارداري بيمار سؤال نكند و وي هم متذكر نشود، مسئوليت عوارض احتمالي به عهده كيست ؟جواب :اگر منشاء سؤال نكردن پزشك كوتاهي و مسامحه او باشد، پزشك مسئول است، و شايد شرط عدم ضمان هم رفع مسئوليت نكند; براي اينكه روايات مربوطه از مورد تسامح پزشك انصراف دارند.(177) سؤال :اگر پزشك دارو يا روش تشخيصي را كه در حال حاضر كاملا غيرمضر شناخته شده به خانم بارداري توصيه كند، اما بعدا مشخص گردد اين اعمال براي مادر يا جنين كاملا مضر بوده است (همان گونه كه اين موارد در تاريخ پزشكي رخ داده است) آيا پزشك در قبال عوارض حاصله از اين موارد مسئوليتي به عهده خواهد داشت ؟
جواب :اگر پزشك در معاينه و معالجه مسامحه نكند و با داروهايي كه غيرمضر شناخته شده اقدام به معالجه نمايد، در صورت شرط عدم ضمان - اگرچه كشف خلاف شود - ضامن نيست .
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
فصل يازدهم : تلقيح و انتقال جنين
تلقيح (بارداري به روش مصنوعي)
موارد مشروع :
(178)مرد ميتواند مني خود را وارد رحم همسر خود نمايد، هرچند با وسايل مصنوعي باشد; ولي بايد از مقدمات حرام پرهيز نمايد. بنابراين اگر مرد با رضايت همسر اين كار را خود انجام دهد و مني خود را به شكل حلال به دست آورد و در رحم او تزريق نمايد مانعي ندارد و نوزاد حلال زاده و متعلق به همان زن و مرد ميباشد.(179)گرفتن نطفه مرد و زن از راه مشروع نه استمناء، تركيب نمودن آنها در خارج از رحم، گذاشتن آن در درون دستگاه و پرورش جنين در آن جايز است و بچه اي كه از اين راه به دست ميآيد به صاحبان نطفه تعلق دارد.(180)گرفتن نطفه زن و شوهر از راه مشروع، بارور نمودن آنها در خارج از رحم و باز گرداندن آن به رحم زن اگر ملازم با عمل حرامي نباشد و يا ضرورت عرفي در ميان باشد جايز است .(181)اگر مادري قادر به نگهداري جنين تا هنگام زايمان باشد و از وضعيت كامل جسماني برخوردار است ولي به دلايل ديگري مايل باشد كه جنين از ابتدا كه به صورت نطفه است يا در مراحل ديگر در دستگاه مصنوعي پرورش يابد و شوهر او هم راضي به اين عمل باشد، ظاهرا اشكالي ندارد.(182) سؤال :بر طبق تشخيص پزشكان جنيني هست كه اگر در شكم مادر بماند خواهد مرد ولي اگر آن را از شكم مادر خارج نمايند و در دستگاه مخصوص (انكوباتور) بگذارند زنده ميماند و به رشد و حيات خود ادامه ميدهد، بفرماييد:الف :تكليف در اين مورد چيست ؟ آيا ميتوان جنين را از شكم مادر خارج نمود؟
ب :آيا قبل از دميده شدن روح و يا بعد از آن حكم فرق ميكند؟جواب :الف :اشكال ندارد; بلكه اگر روح دميده شده باشد به هر وسيله ممكن حفظ او واجب است .ب :خارج كردن و حفظ او قبل از دميده شدن روح جايز است ; و اگر روح در او دميده باشد واجب است در حد امكان به هر وسيله او را حفظ كرد.
موارد نامشروع :
(183)وارد نمودن مني مرد اجنبي به رحم زن اجنبي جايز نيست، چه با اجازه زن باشد يا بدون اجازه، و چه شوهر داشته باشد يا نداشته باشد، و چه با اجازه شوهر باشد يا بدون اجازه .(184) سؤال :استفاده از تخمك زن اجنبي و بارور نمودن آن با اسپرم شوهر در خارج به وسيله دستگاه و گذاشتن آن در رحم همسر چه حكمي دارد؟ همچنين استفاده از اسپرم مرد اجنبي و بارور نمودن آن با تخمك همسر و گذاشتن آن در رحم همسر چه حكمي دارد؟ حكم بچه متولد شده چيست ؟جواب :عملهاي مورد سؤال محل اشكال است ; و بر فرض وقوع اگر صاحب نطفه و تخمك معلوم باشند بچه به آنها ملحق ميشود، وگرنه مجهول النسب ميباشد و در محرميت صاحب رحم بايد احتياط شود.(185) سؤال :تلقيح به شكل عاريه گرفتن تخمك زن چه حكمي دارد؟ تخمك زن همان ماده اي است كه به آن "اوول" گفته ميشود و در اثر جفت شدن با "اسپرم" جنين درست ميشود; آيا اين كار جايز است ؟ و بر فرض جايز بودن آيا بچه متولد از آن حكم بچه از زنا يا وطي به شبهه را دارد؟ و تكليف ارث و محرميت و... چه ميشود؟جواب :اگر مستلزم ارتكاب خلاف شرع ديگري باشد قطعا جايز نيست ; و در غير اين صورت نيز محل اشكال است ; و در صورت وقوع بايد در تمام احكام مادري و فرزندي بين زني كه صاحب تخمك نيست و بچه احتياط شود.(186) سؤال :بعد از انتقال تخم لقاح يافته، تعدادي از آنها در آزمايشگاه باقي
ميماند. حكم استفاده از آنها براي زن و شوهر نازاي ديگر و يا دور ريختن و يا كارهاي آزمايشگاهي مانند مطالعات ژنتيكي چيست ؟جواب :استفاده از آنها براي زن و شوهر ديگر اشكال دارد; ولي استفاده از آنها براي كارهاي آزمايشگاهي اشكال ندارد.(187) سؤال :نطفه مرد تا 72 ساعت پس از مرگ از نظر علمي داراي حيات است ; اگر زوجه درخواست تلقيح مصنوعي از شوهر متوفاي خود كند آيا اطبا مجاز به اين كار هستند، و حكم بچه چيست ؟ لازم به ذكر است كه اين عمل بعضا در خارج از كشور اعمال ميگردد و عمدتا در مواردي است كه زن از همسر خود فرزندي نداشته باشد و در همان اوايل ازدواج به هر دليلي متوفي گردد.جواب :بقاي علقه زوجيت بعد از مرگ تا اين حد مورد اشكال است ; بنابراين عمل مذكور خالي از اشكال نيست ولي اگر انجام شد بچه ملحق به آنان خواهد بود.(188) سؤال :اگر از روي اشتباه مني مردي را داخل رحم زن اجنبي قرار دادند، تكليف چيست و آيا ميتوان آن را سقط نمود؟ و در هر صورت حكم بچه تولديافته از آن چه ميباشد؟جواب :سقط آن جايز نيست و بچه ملحق به آنان ميباشد.
بانك اسپرم
(189)استفاده از اسپرمهايي كه در بانك اسپرم نگهداري ميشود و مربوط به مرد اجنبي است جايز نيست ; ولي نگهداري اسپرم شوهر در بانك اسپرم و استفاده از آن در موقع لزوم براي همسر جايز است .(190)تقويت اسپرم شوهر با استفاده از اسپرم مرد ديگر - شناخته شده باشد يا نباشد- و تلقيح اين اسپرم تقويت شده به رحم زن، حرام است .(191) سؤال :اگر مردي كه اسپرم او در بانك اسپرم نگهداري ميشود از دنيا برود آيا همسر او ميتواند اسپرم او را در رحم خود قرار دهد، در صورتي كه با مرد ديگري ازدواج نموده باشد چطور؟ حكم بچه اي كه متولد ميشود چيست ؟