ب :آيا قبل از دميده شدن روح و يا بعد از آن حكم فرق ميكند؟جواب :الف :اشكال ندارد; بلكه اگر روح دميده شده باشد به هر وسيله ممكن حفظ او واجب است .ب :خارج كردن و حفظ او قبل از دميده شدن روح جايز است ; و اگر روح در او دميده باشد واجب است در حد امكان به هر وسيله او را حفظ كرد.
موارد نامشروع :
(183)وارد نمودن مني مرد اجنبي به رحم زن اجنبي جايز نيست، چه با اجازه زن باشد يا بدون اجازه، و چه شوهر داشته باشد يا نداشته باشد، و چه با اجازه شوهر باشد يا بدون اجازه .(184) سؤال :استفاده از تخمك زن اجنبي و بارور نمودن آن با اسپرم شوهر در خارج به وسيله دستگاه و گذاشتن آن در رحم همسر چه حكمي دارد؟ همچنين استفاده از اسپرم مرد اجنبي و بارور نمودن آن با تخمك همسر و گذاشتن آن در رحم همسر چه حكمي دارد؟ حكم بچه متولد شده چيست ؟جواب :عملهاي مورد سؤال محل اشكال است ; و بر فرض وقوع اگر صاحب نطفه و تخمك معلوم باشند بچه به آنها ملحق ميشود، وگرنه مجهول النسب ميباشد و در محرميت صاحب رحم بايد احتياط شود.(185) سؤال :تلقيح به شكل عاريه گرفتن تخمك زن چه حكمي دارد؟ تخمك زن همان ماده اي است كه به آن "اوول" گفته ميشود و در اثر جفت شدن با "اسپرم" جنين درست ميشود; آيا اين كار جايز است ؟ و بر فرض جايز بودن آيا بچه متولد از آن حكم بچه از زنا يا وطي به شبهه را دارد؟ و تكليف ارث و محرميت و... چه ميشود؟جواب :اگر مستلزم ارتكاب خلاف شرع ديگري باشد قطعا جايز نيست ; و در غير اين صورت نيز محل اشكال است ; و در صورت وقوع بايد در تمام احكام مادري و فرزندي بين زني كه صاحب تخمك نيست و بچه احتياط شود.(186) سؤال :بعد از انتقال تخم لقاح يافته، تعدادي از آنها در آزمايشگاه باقي
ميماند. حكم استفاده از آنها براي زن و شوهر نازاي ديگر و يا دور ريختن و يا كارهاي آزمايشگاهي مانند مطالعات ژنتيكي چيست ؟جواب :استفاده از آنها براي زن و شوهر ديگر اشكال دارد; ولي استفاده از آنها براي كارهاي آزمايشگاهي اشكال ندارد.(187) سؤال :نطفه مرد تا 72 ساعت پس از مرگ از نظر علمي داراي حيات است ; اگر زوجه درخواست تلقيح مصنوعي از شوهر متوفاي خود كند آيا اطبا مجاز به اين كار هستند، و حكم بچه چيست ؟ لازم به ذكر است كه اين عمل بعضا در خارج از كشور اعمال ميگردد و عمدتا در مواردي است كه زن از همسر خود فرزندي نداشته باشد و در همان اوايل ازدواج به هر دليلي متوفي گردد.جواب :بقاي علقه زوجيت بعد از مرگ تا اين حد مورد اشكال است ; بنابراين عمل مذكور خالي از اشكال نيست ولي اگر انجام شد بچه ملحق به آنان خواهد بود.(188) سؤال :اگر از روي اشتباه مني مردي را داخل رحم زن اجنبي قرار دادند، تكليف چيست و آيا ميتوان آن را سقط نمود؟ و در هر صورت حكم بچه تولديافته از آن چه ميباشد؟جواب :سقط آن جايز نيست و بچه ملحق به آنان ميباشد.
بانك اسپرم
(189)استفاده از اسپرمهايي كه در بانك اسپرم نگهداري ميشود و مربوط به مرد اجنبي است جايز نيست ; ولي نگهداري اسپرم شوهر در بانك اسپرم و استفاده از آن در موقع لزوم براي همسر جايز است .(190)تقويت اسپرم شوهر با استفاده از اسپرم مرد ديگر - شناخته شده باشد يا نباشد- و تلقيح اين اسپرم تقويت شده به رحم زن، حرام است .(191) سؤال :اگر مردي كه اسپرم او در بانك اسپرم نگهداري ميشود از دنيا برود آيا همسر او ميتواند اسپرم او را در رحم خود قرار دهد، در صورتي كه با مرد ديگري ازدواج نموده باشد چطور؟ حكم بچه اي كه متولد ميشود چيست ؟
جواب :نسبت به زن ديگر يا همسر او پس از ازدواج با مرد ديگر قطعا جايز نيست، و قبل از ازدواج نيز محل اشكال است ; ولي در هر صورت فرزند متولد شده متعلق به زن و صاحب نطفه است و حكم اولاد زنا بر او جاري نيست .(192) سؤال :اگر فرض شود كه علم در آينده آنقدر پيشرفت كند كه اسپرم مرد را بگيرند و در رحم مصنوعي پرورش دهند، در اين صورت حكم آن چه خواهد بود؟جواب :ظاهرا براي مرد حكم فرزند را خواهد داشت .
به دست آوردن نطفه و تخمك
(193)گرفتن تخمك همسر و يا اسپرم شوهر و تزريق آن به داخل رحم همسر، در صورتي كه مستلزم عمل حرامي نباشد، اشكال ندارد; ولي چنانچه اين عمل همراه با عمل خلاف شرعي باشد دو حالت دارد:الف :انجام عمل ضرورت نداشته باشد، كه در اين صورت بايد از آن خودداري شود.ب :عمل ضروري باشد، به عنوان مثال نداشتن بچه براي زوج نازا موجب جدايي آنان شود، يا مشكلات غير قابل تحملي براي آنان فراهم آورد و راه حلال ديگري وجود نداشته باشد يا موجب عسر و حرج باشد، كه در تمام اين موارد عمل تلقيح بدون اشكال خواهد بود; ولي در هر صورت بايد به مقدار ضرورت اكتفا شود.(194)ضرورت و ناچاري بايد نسبت به اصل بارداري و عمل تلقيح باشد; بنابراين اگر اصل بارداري به روش مصنوعي ضرورت ندارد ولي براي تزريق اسپرم شوهر به رحم زن چاره اي جز نگاه كردن به عورت او يا لمس آن نباشد، چنين ضرورتي مجوز نيست .(195)اگر نطفه مرد يا تخمك زن از راه حرام به دست آيد و در تلقيح استفاده شود و ضرورتي براي اصل عمل تلقيح نباشد، هر دو گناه كرده اند; ولي بچه بدون اشكال به آن زن و شوهر متعلق است و همه احكام فرزندي - مانند: محرميت و ارث - بر آن مترتب است .
(196) سؤال :از آنجا كه در انجام لقاح آزمايشگاهي، جهت بارداري به روش مصنوعي گرفتن اسپرم از شوهر و نيز برداشتن تخمك از تخمدان زن ضرورت دارد، نظر حضرتعالي در موارد ذيل چيست ؟الف :گرفتن اسپرم، در صورتي كه از طريق استمناء باشد.ب :تهيه اسپرم، چنانچه به واسطه تحريك همسر و انزال مني در لوله آزمايش صورت گيرد.ج :برداشتن تخمك از تخمدان با هدايت سونوگرافي (دستگاه تصويربرداري با كمك امواج ماوراء صوت) از طريق مهبل زن كه اين كار توسط متخصص زن و در اتاق عمل تحت شرايط كاملا استريل و با ضرورت نگاه به عورت زن انجام ميشود.د:برداشت تخمك با هدايت سونوگرافي ولي از طريق لاپاراسكوپي (يعني بازكردن شكاف كوچك در جدار شكم) باشد كه مستلزم نگاه به عورت نيست، ولي چون بسيار پرهزينه و خطرناك است از اين روش استفاده نمي شود.جواب :الف :استمناء در فرض سؤال جايز نيست، بويژه آنكه امكان به دست آوردن مني از راه حلال نيز وجود دارد.ب :اشكال ندارد.ج :در صورتي كه اصل عمل تلقيح - نه فقط نگاه به عورت - ضرورت داشته باشد، اشكال ندارد.د:اگر به وسيله پزشك زن باشد اشكال ندارد; ولي چنانچه اصل عمل تلقيح ضرورت داشته باشد و مراجعه به پزشك هم جنس ممكن نباشد يا موجب عسر و حرج باشد، ميتوان به پزشك نامحرم مراجعه نمود.
دور ريختن جنينهاي آزمايشگاهي
(197) سؤال :اطبا در آزمايشگاه، اسپرم مرد را با اوول زن در لوله آزمايشگاه قرار داده و آن را رشد ميدهند; بفرماييد:الف :آيا نطفه رشد يافته را ميتوان دور افكند يا اينكه حكم سقط جنين را پيدا
ميكند و بايد تا كامل شدن طفل از وي محافظت كرد؟ب :اگر دور افكندن آن جايز نباشد آيا بايد ديه سقط جنين پرداخت شود؟ و در صورتي كه بايد پرداخت شود به عهده كيست ؟ج :آيا حكم دور اندازي آن قبل از دميده شدن روح يا بعد از آن تفاوت ميكند؟د:در صورت سؤال فوق آيا فرقي بين مني و تخمك زن و شوهر، و مني مرد اجنبي با تخمك زن اجنبي براي لقاح و رشد در لوله آزمايشگاهي هست ؟ه :اگر مرد و زن اجنبي باشند آيا اصل انجام اين عمل جايز است ؟جواب :قرار دادن مني مرد اجنبي با تخمك زن اجنبي و رشد دادن آن اشكال دارد; و دليلي بر حرمت دورانداختن جنين خارج از رحم قبل از دميده شدن روح وجود ندارد; ولي بعد از دميده شدن روح، انسان است و حفظ انسان واجب و از بين بردن او حرام است و ديه دارد، چه از زن و شوهر باشد يا از اجنبي، و ديه او بر عهده كسي است كه او را تلف ميكند.
رحم كرايه اي
(198)استفاده از رحم كرايه اي يا مادر جانشين براي پرورش نوزاد اشكال ندارد، با اين تفاوت كه استفاده از رحم كرايه اي از ابتدا جايز نيست بلكه در صورتي جايز است كه جنين كمي در رحم مادر اصلي رشد كرده باشد و سپس براي ضرورت به رحم كرايه اي منتقل شود; به عبارت ديگر اگر نطفه زن و مرد در رحم مادر اصلي لقاح پيدا كرد، در صورت ضرورت نقل آن به رحم كرايه اي جايز است، و اگر در اثر ناباروري زن و شوهر لقاح نطفه آنان در لوله آزمايشگاه انجام و به رحم كرايه اي منتقل شود چون اين كار مستلزم نگاه و لمس عورت نامحرم ميباشد در صورتي جايز است كه بچه دار شدن آنان ضرورت داشته باشد به گونه اي كه در مسأله 193 گذشت .(199)اگر جنين را در حالي كه نطفه است يا به صورت علقه يا مضغه و يا بعد از دميده شدن روح در آن در رحم مادر به رحم زن ديگري منتقل كنند و در آن رحم رشد
و پرورش يابد و متولد شود، زن اولي در جميع احكام مادر او ميباشد; و زن دومي در غير احكام محرميت و ازدواج مادر او محسوب نمي شود، و در احكام محرميت و ازدواج بايد احتياط شود.(200) سؤال :اگر از ابتدا نطفه را در رحم كرايه اي قرار دهند، حكم بچه متولد شده از آن چيست ؟جواب :هرچند اين عمل جايز نيست، ولي اگر نطفه مرد را در رحم كرايه اي قرار دهند و با تخمك آن زن تركيب شود بچه ملحق به آن دو ميباشد.(201) سؤال :اگر اطبا جنين را از شكم زني كه نمي تواند آن را در رحم معيوب خود پرورش دهد و سقط ميكند خارج نموده و در رحم زن ديگري قرار داده تا در آنجا به رشد خود ادامه دهد و به طور طبيعي متولد شود:الف :اگر زن دوم نيز همسر شوهر زن اول باشد اين كار جايز است ؟ب :در صورتي كه زن دوم با شوهر زن اول بيگانه است، آيا اين كار جايز است ؟ج :اگر انجام اين كار قبل از دميده شدن روح يا بعد از آن باشد تفاوت ميكند؟جواب :الف :ظاهرا اشكال ندارد.ب و ج :جواز آن بعيد نيست، و فرقي بين قبل از دميده شدن روح و بعد از آن نيست، ولي در رحم زن شوهردار قرار ندهند.(202) سؤال :عده اي از بيماران زن به علت اشكال در تخمدانها و يا ضمايم آن قادر به تخمك سازي و يا آزاد نمودن تخمك جهت لقاح نبوده و نازا ميباشند، در حالي كه رحم آنها اشكالي ندارد و ميتواند جنين در آن قرار گرفته و رشد نمايد. آيا همسر اين خانم ميتواند زني را صيغه كند و تخمك از اين زن صيغه اي گرفته و با اسپرم شوهر ممزوج شود و جنين حاصله به رحم زن دائمي منتقل گردد و پس از زايمان توسط زن و شوهر دائم نگهداري و بزرگ شود؟ اگر زني بدون صيغه شدن حاضر به اهداي تخمك خود باشد، مسأله چه صورتي دارد؟جواب :فرض اول ظاهرا بي اشكال و فرض دوم محل اشكال است، و در هر دو فرض بچه ملحق به صاحب آن اسپرم و تخمك ميباشد، و بين او و زن دائم در ازدواج و محرميت احتياط شود.
(203) سؤال :بيمار مبتلا به سندرم سوئير (swyer) به علت عدم وجود گوناد - كه بيضه ها يا تخمدانها را ميسازد - داراي دستگاه تناسلي خارجي زنانه و رحم و لوله هاي رحمي است ولي از نظر ژنتيك و ماهيت وجودي، مرد تلقي ميشود و داراي وضعيت كروموزوم (46xy) ميباشد، و به دليل داشتن رحم از نظر پزشكي ميتوان از طريق (IVF) نطفه بارور شده غير از خودش را در رحم او منتقل نمود تا بارور شود; آيا اين كار از نظر شرعي جايز است ؟جواب :اشكال دارد، مگر اينكه حفظ جنيني بر آن متوقف باشد.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة