احكام پزشكى
نويسنده: آيت الله العظمى ناصر مكارم شيرازى دام ظله
ملاحظات: تهيه و تنظيم حجة الإسلام والمسلمين ابوالقاسم عليان نژادى
موضوع: رساله عمليه و احكام
زبان: فارسى
تعداد جلد: 1
ناشر: مدرسه الامام على بن ابى طالب( ع)
مكان چاپ: قم
سال چاپ: 1429 ه. ق
نوبت چاپ: اول
الصفحات من 1 الی12 فارغة فی النسخة المطبوعة/صفحات 1 الی 12 در مأخذ اصلی خالی است
پيشگفتار
مدّتها بود كه فكر جمعآورى نظريات فقهى مرجع عاليقدر جهان تشيّع حضرت آيت اللَّه العظمى مكارم شيرازى (مدّ ظلّه العالى)، پيرامون مسائل و احكام پزشكى ذهن ما را مشغول داشت، و در برابر پرسش بسيارى از مقلدان و دوست داران معظّم له مبنى بر اينكه: «آيا استفتائات پزشكى حضرت آقا منتشر شده يا نه؟» پاسخ ما منفى بود، امّا اين امور انگيزه شروع كار را تقويت مىكرد، تا اينكه در ماه پرخيروبركت رجب المرجب سال 1424 در مدينة الرسول اين موضوع را خدمت آن مرجع بزرگوار مطرح نموده، و با كسب موافقت ايشان در سالروز ميلاد حضرت على عليه السلام كار را آغاز كرده، و تقارن شروع كار را با ولادت آن حضرت به فال نيك گرفتم. و پس از فراز و نشيبهاى زياد و مطالعات فراوان، اين كار بحمد اللَّه در سالروز مبعث پيامبر خاتم صلى الله عليه و آله روز 27 رجب سال 1428 هجرى قمرى به پايان رسيد.
اين مجموعه پاسخگوى نيازها و پرسشهاى فقهى دانشجويان رشته پزشكى و پزشكان و بيماران خواهد بود، بنابراين مطالعه دقيق آن به همگان، مخصوصاً اين سه گروه توصيه مىشود.
در پايان، از همه عزيزانى كه به شكلى ما را در تهيّه اين مجموعه يارى
نمودهاند، به ويژه جناب آقاى دكتر مختار دربانى، كه از ابتدا تا انتهاى كتاب را با دقّت مطالعه نموده، و نكاتى را براى پربارتر شدن كتاب يادآور شدند، تقدير و تشكّر نموده، و با آغوش باز پيشنهادات خوانندگان عزيز را پذيرا خواهيم بود.
قم- حوزه علميّه
أبو القاسم عليان نژادى
20/ 5/ 1386
1- احكام دانشجويان رشته پزشكى
1. مسائل تحصيلى
سؤال 1- اكثر پزشكان مجارى ادرار و كليه، مرد هستند؛ آيا گرفتن اين تخصّص جهت كم كردن ارتباطات غير هم جنس، براى خانمها واجب است؟
جواب:با توجّه به اينكه نگاه به غير همجنس، در مورد عورت گناه سنگينترى دارد، لازم است به عنوان واجب كفايى گروهى از همجنسها اين دوره را بگذرانند.
سؤال 2- غالب پزشكان متخصّص قلب را آقايان تشكيل مىدهند، آيا به منظور كاهش ارتباطات با جنس مخالف، اخذ مدرك تخصّصى قلب براى خانمها واجب كفايى است؟
جواب:آرى واجب كفايى است.
سؤال 3- جهت تشخيص بعضى از بيمارىها، از جمله بيماريهاى زنان، بيشتر از سونوگرافى استفاده مىشود، و متخصّص زن در آن كم است، آيا بر دانشجويان دختر واجب است كه در اين رشته تحصيل كنند؟
جواب:لازم است به عنوان واجب كفايى عدّهاى در اين رشته تحصيل كنند.
سؤال 4- برخى از رشتههاى پزشكى درآمد مناسبترى دارد، لذا متخصّص
كافى در آن رشته تربيت شده است. امّا رشتههايى وجود دارد كه درآمد آن نسبت به آنچه در بالا آمد كمتر است، لذا متخصّص كافى هم ندارد. آيا دانشجويان مىتوانند براى كسب درآمد بيشتر به تحصيل در رشتههاى مورد نظر بپردازند؟
جواب:در صورتى كه به اندازه كافى براى رشتههاى ديگر طبيب وجود داشته باشد مانعى ندارد.
سؤال 5- چه امورى بايد مهمترين اولويّتهاى تعيين رشته براى دانشجويان پزشكى باشد؟ درآمد بيشتر و زحمت كمتر؟ نيازهاى جامعه؟ كاهش برخورد با غير همجنس يا امور ديگر؟
جواب:مهمتر از همه نياز جامعه و سپس كاهش برخورد با غير هم جنس است.
سؤال 6- دانشجويانى كه با استفاده از امكانات دولت اسلامى تحصيل كرده، و موفّق بر اخذ مدرك پزشكى شدهاند، آيا مىتوانند از مسئوليّتهايى كه شرع و قانون بر عهده آنها گذاشته شانه خالى كنند؟ مثلًا براى خدمت به بيماران به مناطق محروم نروند، يا اصلًا در كشور خود طبابت نكنند، و بدين منظور هجرت كنند؟
جواب:بايد به اين مسئوليتها شرعاً عمل كنند.
سؤال 7- فرزندم در رشته پزشكى تحصيل مىكند، و إن شاء اللَّه پس از فراغت از تحصيل قصد خدمت به برادران و خواهران دينى خود را در كشور ايران اسلامى دارد. ولى اكنون در تأمين هزينههاى تحصيلى او با مشكل مواجه شدهام. آيا مجاز هستم بخشى از وجوهات شرعيّه خويش را به ايشان اختصاص دهم؟
جواب:مجاز هستيد از 3 1 سهم مبارك امام براى اين منظور هزينه كنيد.
سؤال 8- هرگاه دانشجويى (خداى ناكرده) در كنكور تقلّب كند، و قبول شود، چنانچه شك يا يقين داشته باشد كه تقلّب مذكور تأثيرى در قبولى نداشته،
اكنون كه مىخواهد شروع به تحصيل كند وظيفهاش چيست؟
جواب:اگر شك داشته باشد اشكالى ندارد، و اگر يقين داشته باشد و موارد تقلب كم و محدود بوده آن هم مانعى ندارد، در غير اين صورت اشكال دارد. و در هر حال تقلب كردن خواه كم باشد يا زياد كار حرامى است.
سؤال 9- من بر خلاف ضوابط و مقرّرات در كنكور شركت كرده، و در رشته پزشكى قبول شدهام. مثلًا مشمول بوده و دفترچه آماده به خدمت تهيّه نكردهام، يا سرباز فرارى بوده و با جعل پايان خدمت امتحان دادهام، يا از اين قبيل، ولى در امتحانات تقلّبى نكردهام، و اكنون دچار عذاب وجدان شدهام، وظيفه شرعى من چيست؟
جواب:گرچه كار خلاف شرعى كردهايد، ولى فعلًا مىتوانيد به تحصيلات خود ادامه دهيد.
سؤال 10- به منظور تأمين برخى از هزينههاى تحصيل مجبورم در ضمن تحصيل كار كنم، ولى وقت برخى از درسها همزمان با ساعت كار است، و با توجّه به آشنايى استاد با وضعيت من، اجازه داده كه در آن ساعت در كلاس حاضر نشوم، امّا موقع امتحان بايد امتحان داده و نمره لازم را بياورم. در صورتى كه مادّه درسى مرتبط با رشته درسىام (پزشكى) باشد، يا ارتباطى نداشته باشد حكم چيست؟
جواب:در هر صورت با اجازه استاد و در حدود مقررات اشكالى ندارد.
سؤال 11- دانشجويان با استعدادى هستند كه در رشته پزشكى يا مهندسى مشغول به تحصيلند، و در عين حال علاقه خاصى به تحصيل در علوم اسلامى دارند. وظيفه شرعى آنها چيست؟
جواب:بهتر اين است كه تحصيلات دانشگاهى را به پايان برسانند، سپس به تحصيلات حوزوى بپردازند.
2. احكام نگاه و نظر
سؤال 12- در كلاسهاى دانشكده پزشكى اساتيد مرد و زن هر دو تدريس مىكنند. نگاه دانشجويان به استاد غير همجنس و بالعكس چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه نگاه هوسآلود نباشد، در مورد وجه و كفّين اشكالى ندارد.
سؤال 13- حكم مشاهده بيش از مقدار مجاز به دستها و صورت استاد زن كه به هنگام نوشتن مطلب درسى بر روى تخته سياه ظاهر مىگردد چيست؟ با توجّه به اينكه اين كار جهت آموزش به دانشجويان لازم است.
جواب:بايد حجاب را به گونهاى مراعات كنند كه زايد بر وجه و كفّين ظاهر نشود.
سؤال 14- نگاه كردن به تصاوير عريان موجود در كتابهاى پزشكى، كه آموزش آن براى دانشجويان ضرورى است، چه حكمى دارد؟
جواب: بدون قصد لذّت و ريبه[1]اشكالى ندارد. و در صورت ريبه تنها در موارد ضرورت و به مقدار ضرورت نگاه كنند.
سؤال 15- نگاه به جسد همجنس و غير همجنس، مسلمان و غير مسلمان، در مقام آموزش پزشكى براى معاينه و كالبد شكافى، يا قطع اعضا و پيوند چه حكمى دارد؟
جواب:تنها در مورد ضرورت و به مقدار ضرورت جايز است.
سؤال 16- نگاه كردن به اعضاى جدا شده از جسد نامحرم كه گاه در سالن تشريح و به هنگام آموزش مسائل پزشكى، رخ مىدهد چه حكمى دارد؟
جواب:اشكالى ندارد.
سؤال 17- لطفاً نظر خود را در مورد نگاه كردن در موارد زير بيان فرماييد:
الف) در صورتى كه انسان احتمال زيادى بدهد كه در طىّ آموزش بيماران زن
[1]منظور از ريبه ترس از افتادن در حرام است، و منظور از لذّت همان لذّت جنسى است. (استفتائات جديد، ج 1، ص 825)