(بسمه تعالى): در صورتى كه مصرف داروى ذكر شده، جهت معالجه و درمان ضرورت داشته باشد، مصرف آن مانعى نداشته و خريد و فروش آن هم مانند ساير داروها بلا اشكال است، والله العالم.
سؤال (382) من شخص مريضى هستم كه بعد از مراجعه به پزشك جهت معالجه، دارويى را به من تجويز كردهاند كه طريق تهيهى آن اينگونه مىباشد، بايد آب را جوشانيده و بعد از آنكه آن را از روى آتش برداشتم، بايد مقدارى كشمش در آن ريخته و آن را به حال خود رها كنم تا صاف شود، آيا نوشيدن اين مايع براى من جايز است؟
(بسمه تعالى): اشكالى ندارد، والله العالم.
سؤال (383) آيا تحقيق و بررسى كردن نسبت به دارويى كه انسان آن را براى معالجه مصرف مىكند به جهت پى بردن به پاكى و يا نجاست آن و يا حرام بودن و حلال بودن آن واجب است؟
(بسمه تعالى): در صورتى كه علم به وجود مواد حرام در دارو ندارد، فحص و تحقيق لازم نمىباشد، والله العالم.
مقصد دهم: احكام تشريح
* فصل اول: حكم عمومى تشريح
(مسئله) تشريح بدن مردهى مسلمان جايز نمى باشد، هر كس تشريح كند بايد به تفصيلى كه در كتاب ديات گفته شده، ديه پرداخت نمايد.
(مسئله) تشريح بدن مردهى كافر با تمام اقسام آن جايز است و همچنين هنگامى كه مسلمان بودن مرده مشكوك باشد، تشريح جايز بوده، چه مرده در بلاد اسلامى باشد و چه در بلاد كفر.
(مسئله) اگر نجات جان مسلمانى متوقف بر تشريح بدن مردهى مسلمان باشد و تشريح بدن كافر و يا كسى كه اسلامش مشكوك است، ممكن نباشد و همچنين طريق ديگرى براى نجات جان شخص مريض نباشد، تشريح بدن مردهى مسلمان خالى از اشكال نمىباشد.
سؤال (384) تشريح جنازهى مردهى مسلمان جايز نمىباشد. آيا گرفتن اجزايى از كبد و يا ريه متوفى توسط آمپول جهت آزمايش با توجه به اينكه بعد از اين عمل هم اثرى بر جنازهى متوفى باقى نمىماند، جايز است؟
خوئى (قدس سرّه): اين عمل جايز نمىباشد.
* فصل دوم: تشريح جهت فراگيرى
سؤال (385) دانشجويان پزشكى در كشورهاى اسلامى بعضى از جنازهها را تشريح مىكنند، ولى نمىدانند جنازهى مسلمان است يا كافر، بلكه گاهى اوقات گمان مىكنند كه جنازهى مسلمان باشد، آيا در اين صورت تشريح جايز است؟
خوئى (قدس سرّه): در صورت شك و محرز نشدن جنازهى مسلمان، تشريح مانعى ندارد، والله العالم.
تبريزى (قدس سرّه): تشريح در فرض سؤال خالى از اشكال نمىباشد، مگر در صورتى كه دانشجو در عمل تشريح مجبور باشد.
سؤال (386) در صورتى كه جنازهى تشريح شده، متعلق به زن كافرى باشد، آيا نظر به بدن او و يا لمس آن جايز است؟
خوئى (قدس سرّه): در صورتى كه مقارن با عمل حرامى نباشد، اشكالى ندارد.
سؤال (387) در صورتى كه تعليم مسايل پزشكى متوقف بر تشريح جنازهى مسلمان باشد، آيا تشريح جايز است؟
خوئى (قدس سرّه): جايز نمىباشد.
تبريزى (قدس سرّه): بلكه واجب است، جنازهى غير مسلمان را پيدا كرده و تشريح نمايند، والله العالم.
سؤال (388) در صورتى كه نجات جان مسلمان متوقف بر تشريح بدن ميت مسلمان ديگر باشد و جسد كافر و يا مشكوك الاسلام در دسترس پزشكان نباشد و طريق ديگرى هم براى حفظ جان مسلمان نمىباشد، آيا تشريح جسد مسلمان جايز است؟
(بسمه تعالى): براى تعليم مسايل پزشكى و همچنين براى تشخيص امراض بايد جنازهى ميت كافر را پيدا كنند، والله العالم.
سؤال (389) آيا قطع نمودن عضوى از اعضاى انسان زنده جهت تشريح در صورت رضايت او جايز است؟
(بسمه تعالى): قطع عضو در صورتى كه جنايت بر نفس انسان زنده باشد، هر چند با رضايت او انجام شود، جايز نمىباشد، والله العالم.
* فصل سوم: تشريح بدن در امور جنايى
سؤال (390) نظر مبارك راجع به تشريح بدن اگر به خاطر غرض و هدف عقلانى، مثل كشف جهت جرم و يا براى تعليم مسايلى طبى و پزشكى باشد، را بيان فرماييد؟
خوئى (قدس سرّه): تشريح در جسد غير مسلمان و ميت مشكوك الاسلام مانعى ندارد، والله العالم.
سؤال (391) اگر مرا مأمور كنند كه جنازهى شخص را جهت پى بردن به نوع فوت و اينكه آيا مرگ به سبب مرض بوده و يا به سبب غير
عادى، تشريح كنم. آيا مىتوانم به اين دستور عمل نموده و جنازه را تشريح نمايم و در صورتى كه عمل جايز نباشد، وظيفهى من نسبت به اين موارد كه مسئول تشريح مىباشم، چيست؟
(بسمه تعالى): در صورتى كه ميت كافر و يا مشكوك الاسلام باشد، مانعى ندارد، ولى تشريح جنازهى ميت مسلمان در صورتى كه هتك و بى احترامى نسبت به او محسوب گردد و يا اينكه موجب تاخير در تجهيز و دفن او باشد، جايز نمىباشد، والله العالم.
سؤال (392) حكم تشريح بدن ميت در حالات مختلفى كه در ذيل مسئله گفته مىشود، را بيان فرماييد. (با توجه به اينكه در اين عمل هيچگونه قطع عضوى صورت نمىگيرد).
1- اگر تشريح به خاطر تشخيص نوع مرگ باشد كه معلوم شود، آيا مرگ عادى بوده و يا جنايى؟
2- در صورتى كه غرض فقط تحصيل معلومات پزشكى باشد؟
3- در صورتى كه علت مرگ معلوم بوده و غرض از تشريح تحصيل معلومات پزشكى و پى بردن به آثار مرض در بدن متوفى مىباشد؟
خوئى (قدس سرّه): تشريح جنازهى مسلمان به مجرد احتمال جنايت جايز نمىباشد و به همين جهت در دو فرض آخر هم جايز نيست واين احكام در صورت مسلمان بودن متوفى مىباشد، ولى در صورتى كه كافر و يا مشكوك الاسلام باشد، مانعى ندارد.
سؤال (393) در صورتى كه كيفيت مرگ ميت مجهول بوده و معلوم نيست كه با مرگ عادى فوت كرده و يا به خاطر وقوع جنايتى كه بر او وارد شده است، از دنيا رفته. آيا براى تعيين سبب فوت مىتوان جنازه را تشريح نمود؟
(بسمه تعالى): به مجرد احتمال جنايت تشريح جنازه مسلمان جايز نمىباشد و در صورتى كه وقوع جنايت مسلم بوده و تشريح براى يقين به خصوصيات جنايت و يا پيدا كردن جانى، انجام شود در اين صورت تشريح مانعى ندارد، والله العالم.
سؤال (394) در بسيارى از موارد فوت، سبب فوت معلوم نبوده و همچنين در موارد جنايت، يقين به شخص جانى مشكل بوده و مشخص
شدن جنايت و يقين به جانى متوقف بر تشريح جنازه است و اگر عملًا تشريح انجام نشود ممكن است انسان بى گناهى متهم شده و آبروى او در معرض خطر قرار گيرد، آيا در فرض مذكور تشريح جايز است؟
(بسمه تعالى): به مجرد اتهام، تشريح بدن ميت مسلمان در صورتى كه موجب توهين و بىاحترامى به ميت محسوب گردد و يا تأخير در تجهيز و دفن او حساب شود، جايز نمىباشد. و مجرد متهم بودن شخص به جنايت موجب ايذاء و بىاحترامى به او نمىشود و تا زمانى كه جنايت به طريق شرعى ثابت نشده باشد، حق تعرض به متهم را ندارند، والله العالم.
سؤال (395) در بيمارستانى در قسمت تشريح جنازهى اموات، از طرف بعضى از پزشكان و يا پرستاران و يا كاركنان بيمارستان اعمال حرام و خلاف شرعى مثل نگاه به بدن زنهاى اجنبيه و يا لمس بدن آنها صورت مىگيرد. من كراراً مسئله را به آنها تذكر داده و آنها را نهى از منكر نمودهام، آيا مسئوليت ديگرى دارم و آيا در گناه آنها شريك مىباشم؟
(بسمه تعالى): بعد از آنكه وظيفهى شرعى خود كه تذكر و نهى از منكر بوده، انجام دادهايد، ديگر مسئوليتى نداشته و در گناه آنها شريك نخواهيد بود، والله العالم.
* فصل چهارم: تشريح حيوانات
سؤال (396) خواهر من از مقلدين حضرتعالى بوده و در دانشگاهى از او و دوستانش مىخواهند كه جنازهى بعضى از حيوانات را تشريح نمايند. آنان ابتداءً حيوانات ذكر شده را بيهوش نموده و به مدت چهار ساعت روى آنها كار كرده و سپس آنها جنازهى حيوان را تشريح مىكنند و در بعضى از اوقات تشريح باعث رنج و شكنجهى حيوانات مىشود، آيا اين عمل موجب گناه شده و آيا اين تشريح جايز است؟
(بسمه تعالى): تشريح حيوانات ذكر شده، جهت تعليم مسايل طبى مانعى ندارد، والله العالم.
مقصد يازدهم: عملهاى جراحى
* فصل اوّل: عملهاى زيبا سازى بدن
سؤال (397) آيا عمل زيباسازى صورت مثل كوچك كردن بينى و يا بزرگ كردن آن و غير اين موارد جايز مىباشد؟
(بسمه تعالى): در صورتى كه عملهاى ذكر شده، براى برطرف كردن نقصى در بدن باشد، مانعى ندارد، در صورتى كه از اجزاء ميتهى نجس يا حيوان نجس در جراحى صورت يا بدن استفاده نشود، والله العالم.
سؤال (398) آيا عملهاى جراحى كه جهت زيبا سازى صورت، بدون اينكه صورت هيچگونه نقص و يا عيبى داشته باشد، بلكه صرفاً براى زيبايى بيشتر صورت انجام مىگيرد، اشكالى دارد؟
(بسمه تعالى): عملهاى ذكر شده اشكالى ندارد، البته در صورتى كه در اين عمل از موادى استفاده نشود كه مانع از رسيدن آب به صورت در وضو و غسل باشد، والله العالم.
سؤال (399) حكم عملهاى جراحى زيباسازى را كه در زمان حال رايج شده، بيان فرماييد؟ با توجه به اينكه اين عملها جنبهى معالجه ندارد؟
خوئى (قدس سرّه): اگر مراد از عملهاى زيباسازى، زيبا سازى صورتهاى زشت مىباشد، مانعى ندارد.