مىتواند، دست مريض يا دست خود را به زمين زده و در مسح، او را كمك كند؟
(بسمه تعالى): در صورتى كه مكلف عاجز و يا مريض نباشد، بدون عذر نمىتواند پيشانى را با يك دست مسح نمايد. اما كسى كه معذور است، مثل موردى كه در سؤال ذكر شده، مىتواند با يك دست مسح نموده و تكرار مسح با يك دست براى اينكه يقين حاصل شود، مسح تمام پيشانى انجام شده است، مانعى ندارد و در صورتى كه بتواند ظاهر دو دست را مسح نمايد، نيازى به كمك گرفتن از ديگران ندارد، والله العالم.
سؤال (42) شخصى به علت بيمارى طرف چپ بدنش فلج گرديده و توانايى ايستادن و حتى نشستن را ندارد و هنگامى كه وقت نماز مىشود، به اين كيفيت تيمم مىكند كه روى يك دست خود را به زمين مىزند و سپس صورت را مسح مىنمايد، بعد با همان دست، دست چپ را مسح مىكند. سپس دست چپ خود را به زمين مىزند و به همين كيفيت هنگام نياز به تيمم، در حدث اكبر تيمم مىكند. سپس در مكان بلندى مقابل قبله نشسته و براى ركوع با چشمانش اشاره مىكند با توجه به اينكه در اين حال بدن و لباسش نجس است. آيا نماز شخص مذكور صحيح است؟
خوئى (قدس سرّه): اگر ممكن باشد كه از شخص ديگرى جهت تيمم كمك بطلبد و تيمم عادى و متعارف انجام دهد، بايد به شكل عادى و
متعارف تيمم نمايد. اما نماز را تا آنجايى كه ممكن است، بايد با همهى شرايط آن بجا آورد. و در صورتى كه از كمك گرفتن از ديگران عاجز باشد و همچنين در نماز نتواند همهى شرايط نماز را بجا آورد، بمقدار توانايى آنچه را كه بجا آورده، صحيح مىباشد. به تفصيلى كه در رسالهى عمليه ذكر گرديده است.
سؤال (43) فرق بين جرح و قرح را بيان فرماييد؟
(بسمه تعالى): هر دوى اين عنوان يك حكم دارد. قرح به عوارضى مانند دمبل يا جوشهاى روى پوست گفته مىشود و جرح به جراحاتى گفته مىشود كه پوست با وسايلى مانند چاقو و مانند آن زخمى شده باشد.
مقصد چهارم: احكام اموات
سؤال (44) در هنگام سقط جنين، گاهى موارد جنين مرده را در ظرفى شيشهاى قرار مىدهند. در اين صورت مسايلى مطرح مىگردد.
الف- حكم جنين از جهت نجاست و طهارت چيست؟
(بسمه تعالى): اگر جنين مرده باشد، نجس است. ولى در صورتى كه علقه و يا مضغه باشد، بنابر احتياط بايد از آن اجتناب نمايد و دفن آن واجب است، والله العالم.
ب- آيا مس آن موجب غسل مىشود؟
(بسمه تعالى): در صورتى كه جنين مرده باشد، غسل واجب مىشود، بلكه بنابر احتياط بايد غسل كند، هرچند جنين چهار ماهش تمام نشده باشد، والله العالم.
ج- آيا دفن آن واجب است يا نه، در اين صورت چه كسى وظيفهى دفن آن را دارد؟ آيا پزشك تكليفى دارد يا خير؟
(بسمه تعالى): دفن واجب كفايى است، والله العالم.
* فصل اول: غسل ميت
(مسئله) در صورتى كه براى غسل ميت آب يافت نشود و يا آنكه استفاده از آب باعث پراكنده شدن گوشت بدن ميت گردد. بنابر احتياط واجب سه مرتبه تيمم داده مىشود و به يكى از آن تيممها نيت ما فى الذمه مىشود.
(مسئله) واجب است كه تيمم بدست زنده باشد و در صورت امكان بنابر احتياط واجب بدست مرده هم تيمم داده شود.
(مسئله) در صورتى كه بچه در شكم مادر مرده و مادر زنده بماند. در صورتى كه سالم بيرون آوردن آن ممكن باشد، بايد آن را سالم بيرون آورند. و در صورت عدم امكان، قطعه قطعه كردن آن جايز است. البته بايد به مقدار رفع ضرورت در اين امر اكتفا گردد. و در صورتى كه مادر مرده،
بچه زنده بماند. بايد در صورتى كه اگر ازطرف چپ شكم را بشكافند، احتمال زنده ماندن آن بيشتر باشد. از طرف چپ و در غير اين صورت از هر طرفى كه ممكن شد، شكم را شكافته و بچه را بيرون آورند. سپس شكم را دوخته و مادر را دفن كنند.
(مسئله) جنين سقط شده، اگر چهار ماه آن تمام شده باشد. غسل داده شده و حنوط و كفن گرديده، سپس دفن مىشود و اين جنين نماز ندارد. امّا اگر كمتر از چهار ماه داشته باشد، بنابر احتياط واجب در پارچهاى پيچيده و دفن مىگردد. ولى در صورتى كه روح در آن دميده شده باشد، بنابر احتياط بلكه بنابر اقوى، حكم جنين چهارماهه را دارد.
(مسئله) در صورتى كه دندانى از انسان جدا شده و با آن مقدار كمى گوشت چسبيده باشد، مسح آن موجب غسل نمىشود.
سؤال (45) در صورتى كه جنين بعد از آنكه چهار ماهش تمام شده، بميرد. سپس مادر آن را سقط نمايد و اين جنين به جهت استفادهى مادر از بعضى از داروها رشد و نمو و شكل طبيعى نداشته و به شكل يك قطعه گوشت نرم درآمده و تغسيل آن موجب پراكنده شدن وجدا شدن اجزاى آن مىشود، در فرض مذكور وظيفه چيست؟
(بسمه تعالى): در صورتى كه جنين مرده سقط شود و چهار ماهش تمام شده باشد. در صورتى كه غسل دادن آن ممكن باشد، هرچند به اين شكل كه آب را روى آن بريزند، بايد آن را غسل دهند و در
صورتى كه غسل دادن به هيچ نحو ممكن نباشد حتى به نحوى كه گفته شده، در صورتى كه اعضاى تيمم داشته باشد و تيمم دادن ممكن باشد، بايد تيمم داده شود و در غير اين صورت در پارچهاى پيچيده شده و دفن گردد، والله العالم.
سؤال (46) در صورتى كه سر انسان مرده قبل از مرگ جراحى شده و خون جراحى قطع نمىشود، حتى هنگام غسل امكان قطع كردن آن نمىباشد. در اين صورت آيا ممكن است كه پلاستيكى به سر بسته، سپس بقيهى جسد را تطهير نموده، و بعد ميت را تيمم داده و دفن نمود؟
خوئى (قدس سرّه): در صورتى كه غسل ميت به خاطر خونريزى مداوم ممكن نباشد، بايد ميت را تيمم داده و در فرض مذكور نيازى به تطهير و پاكسازى بدن نمىباشد، ولى بايد مواظب باشند كه كفن ميت نجس نشود.
سؤال (47) در صورتى كه جراحات و زخمهاى متعددى در بدن مرده باشد. آيا لازم است كه اين زخم ها دوخته شده و در بين زخمها پينه يا پارچهاى گذاشته شود كه جلوى خونريزى گرفته شود و در فرض انجام اين كار، آيا شستن ظاهر پينه و يا چسبى كه استعمال مىشود، لازم است؟
خوئى (قدس سرّه): آنچه كه در سؤال ذكر شده، لازم است براى اينكه جلوى نجس شدن كفن ميت گرفته مىشود و اگر ممكن نباشد كه آب را به همهى اعضاى ميت برسانند، غسل ذكر شده در سؤال صحيح
نمىباشد، بلكه به جاى غسل علاوه بر آنچه كه انجام دادهاند، بايد ميت را تيمم بدهند.
سؤال (48) در صورتى كه در بدن ميت زخم و جبيرهاى است كه به شدت به پوست چسبيده، به شكلى كه برداشتن آن مستلزم كنده شدن مقدارى از گوشت بدن ميت مىباشد. تكليف غسل را در فرض مذكور بيان فرماييد؟
خوئى (قدس سرّه): در فرض مذكور وظيفه آن است كه ميت را به جاى غسلهايش، تيمم بدهند.
* فصل دوم: كفن ميت
سؤال (49) در كشورهاى غربى هنگامى كه شخصى مىميرد. گاهى اوقات جنازهى او را به بيمارستان برده و بدن او و حتى در برخى موارد سر او تشريح مىشود. در هنگام غسل جلوگيرى از خونريزى بدن بسيار دشوار مىشود، آيا جايز است براى جلوگيرى از خونريزى و نجس شدن كفن ميت بعد از غسل تمام بدن ميت را با پلاستيكى بپوشاند، سپس از روى همان پلاستيك بدن را كفن نمايند؟
خوئى (قدس سرّه): بايد از نجس شدن كفن، هرچند به طريقى كه در سؤال گفته شده يا به طريق ديگر، جلوگيرى شود.
* فصل سوم: غسل مس ميت
سؤال (50) آيا مس نمودن استخوانهاى خالى مرده، در هنگام فراگيرى مسايل پزشكى در دانشگاه، موجب غسل مس ميت مىشود و در صورتى كه استخوانها با مادهاى به نام ورنيش پوشيده شده و استخوانها از كشورهاى اسلامى است و صاحب آنها معلوم نمىباشد و معلوم نيست كه صاحب آنها زن بوده يا مرد، مسلمان بوده يا غير مسلمان، حكم چيست؟ لازم به تذكر است كه من مقلد مرحوم آية الله خوئى مىباشم.
(بسمه تعالى): مس استخوان بدون گوشت، هرچند دارويى به آن ماليده نشده باشد، موجب غسل نمىباشد، والله العالم.
سؤال (51) بعضى از دانشجويان در دانشگاه جمجمهى مردهاى را جهت يادگيرى مسايل پزشكى به آنجا آورده و من مجبور به مس آن شدم. با توجه به اينكه اين جمجمه آغشته به مادهاى زرد رنگ به نام ورنيش بود، آيا اينگونه مس موجب غسل مىشود و نمازهايى را كه خواندهام، چه حكمى دارد؟ آيا اگر يك غسل انجام دهم به قصد ما فى الذمة كفايت مىكند؟
(بسمه تعالى): مس ميت به صورتى كه در سؤال ذكر گرديده، موجب غسل نمىشود و نمازهايى را كه بدون غسل و با وضو خوانده است، صحيح مىباشد، والله العالم.
سؤال (52) عدّهاى از دانشجويان پزشكى در دانشگاه، گاهى مواقع مجبور مىشوند، جنازههايى را كه براى تشريح آورده مىشود، مس نمايند. با توجه به اينكه آنها دستهاى خود را به وسيلهى دستكشهاى مخصوص پزشكى پوشاندهاند. آيا اين مس موجب غسل مىگردد؟
(بسمه تعالى): غسل مس ميت در فرض مذكور در سؤال، واجب نمىباشد و وجوب غسل در صورتى است كه مانع و حايلى بين دست و بدن ميت نباشد، والله العالم.
سؤال (53) گاهى اوقات قسمتى از بدن بعضى از مريضانى كه مبتلا به سرطان شدهاند، جهت آزمايش به بيمارستان آورده مىشود. آيا مس عضو ذكر شده، موجب غسل مىگردد؟
(بسمه تعالى): مس كردن گوشت قطع شده از بدن انسان زنده، موجب غسل نمىگردد، والله العالم.
مقصد پنجم: احكام نجاسات
* فصل اول: احكام بعضى از نجاسات
1- ادرار
سؤال (54) در صورتى كه مكلف براى پاك شدن مجارى ادرار قرصهايى را مصرف مىكند كه مصرف آنها باعث قرمز رنگ شدن ادرار مىشود. اين مكلف بعد از ادرار استبراء به خرطات نموده و يقين كرده كه