بىاختيار اشك از ديدگانشان جارى مىشود. زائر بايد چنين لحظاتى را غنيمت شمرده، از خداوند چيزى را بخواهد كه خير دنيا و آخرت او و بستگانش در آن باشد.
آدمى گاهى دلش مىشكند و اشكش جارى مىشود و در آن حال از خداوند مىخواهد تا خانه كوچكش را به يك خانه بزرگ تبديل كند و يا آن كه به كسب و كارش رونق دهد و چه بسا حاجتش نيز برآورده شود، ليكن فرصت مهمّى را از دست داده است.
از اين رو شايسته است زائر، با مراجعه به دعاهايى كه در قرآن كريم آمده و يا دعاهايى كه از رسول خدا6و ائمه معصومين:نقل شده، جملاتى را در ذهن خود داشته باشد تا در آن لحظه حسّاسى كه دلش مىشكند و اشكش جارى مىشود، از خداوند چيزى را بخواهد كه خير دنيا و آخرت در آن باشد.
برخى از اين دعاها عبارتنداز:
1- امام باقر7به زراره فرمود بگو:
«اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ كُلِّ خَيْرٍ أَحَاطَ بِهِ عِلْمُكَ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ كُلِّ سُوءٍ أَحَاطَ بِهِ عِلْمُكَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ عَافِيَتَكَ فِي أُمُورِي كُلِّهَا وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ خِزْيِ الدُّنْيَا وَ عَذَابِ
الْآخِرَةِ».[1]
«بار خدايا! از تو مىخواهم، همه خوبىهايى را كه علم تو به آن احاطه دارد و به تو پناه مىبرم از همه بدىهايى كه تو به آن علم دارى و بار خدايا! از تو مىخواهم سلامتى و عافيت را در تمام كارهايم و به تو پناه مىبرم از خوارى در دنيا و عذاب آخرت.»
2- مناجات با خدا.
محمد بن ابى حمزه به نقل از پدرش مىگويد:
امام علىبن الحسين8را شب هنگام، كنار كعبه ديدم كه نماز مىخواند، پس قيام خود را طولانى كرد و گاهى بر پاى راست و گاهى بر پاى چپ تكيه مىكرد.
سپس با صدايى همراه با گريه فرمود:
«يَا سَيِّدِي تُعَذِّبُنِي وَ حُبُّكَ فِي قَلْبِي، أَمَا وَ عِزَّتِكَ لَئِنْ فَعَلْتَ لَتَجْمَعَنَّ بَيْنِي وَ بَيْنَ قَوْمٍ طَالَ مَا عَادَيْتُهُمْ فِيكَ».[2]
«آقاى من! آيا در حالى كه محبت تو در قلب من است مرا عذاب مىكنى؟ به عزتت قسم اگر چنين كنى، ميان من و مردمانى كه مدتى
[1]- كافى، ج 2، ص 578
[2]- همان، ص 579
طولانى به خاطر تو با آنها دشمنى كردهام، جمع كردهاى!»
3- در دعاى ابوحمزه ثمالى مىخوانيم:
«اللّهُمَّ ... اصْلِحْ جَميعَ احْوالِى وَاجْعَلْنى مِمَّنْ اطَلْتَ عُمْرَه وَ حَسَّنْتَ عَمَلَهُ وَ اتْمَمْتَ عَلَيْهِ نِعْمَتَكَ وَ رَضيتَ عَنْهُ و احْيَيْتَهُ حَيوةً طَيِّبَةً ...».[1]
«بار خدايا! تمام حالات مرا اصلاح كن و مرا از كسانى قرار ده كه عمرش را طولانى و كردارش را نيكو و نعمتت را بر او تمام كردهاى و از او خشنود گشتهاى و زندگى پاك و پاكيزه به او بخشيدهاى ...»
4- در همان دعا مىخوانيم:
«اللَّهُمَّ أَلْحِقْنِي بِصَالِحِ مَنْ مَضَى وَ اجْعَلْنِي مِنْ صَالِحِ مَنْ بَقِيَ وَ خُذْ بِي سَبِيلَ الصَّالِحِينَ وَ أَعِنِّي عَلَى نَفْسِي بِمَا تُعِينُ بِهِ الصَّالِحِينَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَ اخْتِمْ عَمَلى بِأَحْسَنِهِ».[2]
«بار خدايا! مرا به شايستگان از گذشتگان
[1]- مفاتيح الجنان، دعاى ابوحمزه ثمالى.
[2]- كافى، ج 2، ص 578
ملحق كن و از شايستگانى كه باقى ماندهاند قرار ده و مرا به راه شايستگان ببر و به من بر مخالفت با هواى نفسم كمك كن، به آنچه كمك دادى شايستگان را بر مخالفتشان با هواى نفس و پايان كارم را به نيكوترين اعمالم ختم كن ....»
5- در دعاى ديگرى مىخوانيم:
«... صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ هَبْ لى رَحْمَةً واسِعَةً جامِعَةً ابْلُغُ بِها خَيْرَ الدُّنْيا وَ الآخِرَةِ ...».[1]
«بار خدايا! بر محمد و آل او درود فرست و به من رحمتى گسترده عطا كن كه به وسيله آن به خير دنيا و آخرت نائل شوم و ...»
6- گاهى اوقات يك سطر دعا، به عظمت همه جهان معنا و مفهوم دارد. امير مؤمنان على7مىفرمايد:
«الهى انْتَ كَما احِبّ فَاجْعَلْنى كَما تُحِبّ».[2]
[1]- اقبال الأعمال، ج 1، ص 134
[2]- بحار الأنوار، ج 74، ص 400
«خدايا! تو آنگونه هستى كه من مىخواهم، پس مرا نيز آن گونه قرار ده كه تو مىخواهى!»
اگر انسان آن گونه شود كه خدا مىخواهد، به همه خوبىها دست يافته است.
حال با توجه به آنچه ذكر شد، به زائران توصيه مىشود تا از خواندن دعاهاى مهمى همچون: كميل، ابوحمزه ثمالى، عرفه، مناجات شعبانيه، مكارم الأخلاق و دعاهاى صحيفه سجاديه و زيارتهايى مانند: جامعه و امين اللَّه غافل نشده و پس از توجه به قرآن، با خواندن اين ادعيه و دقت در مضامين والاى آن، چگونه با خدا سخن گفتن را آموخته و با درخواست بهترين و جامعترين و پرمحتواترين دعاها، از خداوند خير بزرگ، حسن عاقبت و موفقيت و فلاح و رستگارى در دنيا و آخرت را براى خود، فرزندان و بستگان و ملتمسين دعا طلب كرده و به فوز عظيم دست يابند.
52- توجه به اوقات نماز
خداوند در قرآن كريم خطاب به مؤمنان مىفرمايد:
حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِينَ.[1]
«بر نمازها و نماز ميانه مواظبت كنيد، و خاضعانه براى خدا بپاخيزيد.»
در حالات ائمه معصومين:آمده است كه هرگاه زمان نماز فرا مىرسيد، اندامشان مىلرزيد، رنگ چهرهشان دگرگون مىشد، وقتى علت آن را جويا مىشدند، مىفرمودند:
«وقت اداى امانتى رسيده كه آسمانها و زمين و كوهها زير بار آن نرفتند و آن را برنتافتند.»[2]
و يا مىفرمودند:
«سزاوار است كسى كه در پيشگاه خداوند مىايستد، رنگش پريده و بند بند اعضاى بدنش بلرزد.»
امير مؤمنان على7در فرمانى به محمد بن ابىبكر آنگاه كه او را والى مصر قرار داد، چنين نگاشت:
«صَلِّ الصَّلاةَ لِوَقْتِهَا الْمُؤَقَّتِ لَهَا وَ لا تُعَجِّلْ وَقْتَهَا لِفَرَاغٍ وَ لا تُؤَخِّرْهَا عَنْ وَقْتِهَا لِاشْتِغَالٍ
[1]- بقره: 228
[2]- تفسير صافى، ج 2، ص 370
وَ اعْلَمْ أَنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ عَمَلِكَ تَبَعٌ لِصَلاتِكَ».[1]
«نماز را در وقت تعيين شده آن به جاى آور، نه به خاطر فراغت و بيكارى در انجام آن شتاب كن و نه به بهانه كار آن را به تأخير بيانداز، بدان كه همه اعمال تو بسته به نماز تو است.»
در قرآن كريم نيز خداوند نسبت به كسانى كه نسبت به نماز مسامحه و سهل انگارى مىكنند، با لحنى تهديدآميز سخن گفته است. در سوره ماعون مىفرمايد:
«فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ»[2].
«واى بر نمازگزارانى كه از نمازشان غافلاند! [و در انجام آن سهل انگارى مىكنند].»
رسول خدا6نيز فرموده است:
«نمازهاى خود را تباه و ضايع نسازيد؛ زيرا كسى كه نمازش را ضايع كند، در روز قيامت
[1]- نهج البلاغه، نامه 27
[2]- ماعون: 7
با قارون و هامان محشور مىشود و بر خداوند است كه او را همراه با منافقان وارد آتش كند. پس واى بر كسى كه مراقب نماز و انجام سنن او نيست.»[1]
در حديثى ديگر امام صادق7از رسول خدا6نقل كردهاند كه فرمود:
«شيطان از مؤمنى كه مراقبت مىكند تا نمازهاى پنج گانه خود را در وقت مقرّر شده بخواند در هراس است، پس هر گاه مؤمن نمازهاى خود را ضايع نموده [نسبت به آن مراقبت نداشته باشد] شيطان جرأت يافته، آن فرد را به گناهان بزرگ مبتلا مىكند.»[2]
همچنين امام صادق7در حديث مبسوطى فرمود:
«ملك الموت، شيطان را از كسى كه نسبت به نماز خود مراقبت دارد دور مىكند، و در لحظه حساس و خطرناك مرگ، شهادت به وحدانيت خدا و رسالت پيامبر6را به او تلقين مىكند.»[3]
[1]- وسائل الشيعه، ج 4، ص 30، ح 4431
[2]- همان، ص 28، ح 4426
[3]. همان، ص 29، ح 4429