حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِينَ.[1]
«بر نمازها و نماز ميانه مواظبت كنيد، و خاضعانه براى خدا بپاخيزيد.»
در حالات ائمه معصومين:آمده است كه هرگاه زمان نماز فرا مىرسيد، اندامشان مىلرزيد، رنگ چهرهشان دگرگون مىشد، وقتى علت آن را جويا مىشدند، مىفرمودند:
«وقت اداى امانتى رسيده كه آسمانها و زمين و كوهها زير بار آن نرفتند و آن را برنتافتند.»[2]
و يا مىفرمودند:
«سزاوار است كسى كه در پيشگاه خداوند مىايستد، رنگش پريده و بند بند اعضاى بدنش بلرزد.»
امير مؤمنان على7در فرمانى به محمد بن ابىبكر آنگاه كه او را والى مصر قرار داد، چنين نگاشت:
«صَلِّ الصَّلاةَ لِوَقْتِهَا الْمُؤَقَّتِ لَهَا وَ لا تُعَجِّلْ وَقْتَهَا لِفَرَاغٍ وَ لا تُؤَخِّرْهَا عَنْ وَقْتِهَا لِاشْتِغَالٍ
[1]- بقره: 228
[2]- تفسير صافى، ج 2، ص 370
وَ اعْلَمْ أَنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ عَمَلِكَ تَبَعٌ لِصَلاتِكَ».[1]
«نماز را در وقت تعيين شده آن به جاى آور، نه به خاطر فراغت و بيكارى در انجام آن شتاب كن و نه به بهانه كار آن را به تأخير بيانداز، بدان كه همه اعمال تو بسته به نماز تو است.»
در قرآن كريم نيز خداوند نسبت به كسانى كه نسبت به نماز مسامحه و سهل انگارى مىكنند، با لحنى تهديدآميز سخن گفته است. در سوره ماعون مىفرمايد:
«فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ»[2].
«واى بر نمازگزارانى كه از نمازشان غافلاند! [و در انجام آن سهل انگارى مىكنند].»
رسول خدا6نيز فرموده است:
«نمازهاى خود را تباه و ضايع نسازيد؛ زيرا كسى كه نمازش را ضايع كند، در روز قيامت
[1]- نهج البلاغه، نامه 27
[2]- ماعون: 7
با قارون و هامان محشور مىشود و بر خداوند است كه او را همراه با منافقان وارد آتش كند. پس واى بر كسى كه مراقب نماز و انجام سنن او نيست.»[1]
در حديثى ديگر امام صادق7از رسول خدا6نقل كردهاند كه فرمود:
«شيطان از مؤمنى كه مراقبت مىكند تا نمازهاى پنج گانه خود را در وقت مقرّر شده بخواند در هراس است، پس هر گاه مؤمن نمازهاى خود را ضايع نموده [نسبت به آن مراقبت نداشته باشد] شيطان جرأت يافته، آن فرد را به گناهان بزرگ مبتلا مىكند.»[2]
همچنين امام صادق7در حديث مبسوطى فرمود:
«ملك الموت، شيطان را از كسى كه نسبت به نماز خود مراقبت دارد دور مىكند، و در لحظه حساس و خطرناك مرگ، شهادت به وحدانيت خدا و رسالت پيامبر6را به او تلقين مىكند.»[3]
[1]- وسائل الشيعه، ج 4، ص 30، ح 4431
[2]- همان، ص 28، ح 4426
[3]. همان، ص 29، ح 4429
نيز از زبان برخى از ائمه معصومين:بارها نقل شده كه رسول خدا6فرمود:
«آن كس كه نماز را سبك بشمارد از من نيست و به خدا سوگند در حوض كوثر بر من وارد نمىشود.»[1]
ابا بصير گويد: بر «امّ حميده» وارد شدم تا رحلت امام صادق7را به ايشان تسليت بگويم، پس او گريست و من نيز از گريه او گريستم، آنگاه گفت:
«اى ابا محمد، امام صادق7هنگام مرگ چشمانش را گشود، سپس فرمود: هر كس ميان من و او خويشاوندى هست جمع كنيد و ما هر كس بود جمع كرديم، آنگاه امام7به سوى آنان نگريست و فرمود:
«إِنَّ شَفَاعَتَنَا لا تَنَالُ مُسْتَخِفّاً بِالصَّلاةِ.»[2]
«آن كس كه نماز را سبك بشمارد، به شفاعت ما نمىرسد.»
با توجه به آنچه ذكر گرديد، زائران بايد بيش از قبل از سفر به نماز اهميت داده و تلاش كنند در اول وقت آن را اقامه نمايند و هرگز هنگام نماز در كوچه و خيابان پرسه نزنند و چهره تشيع را در نگاه و منظر ديگر
[1]- وسائل الشيعه، ج 4، ص 25، ح 4417
[2]- همان، ص 26، ح 4423
مسلمانان خدشه دار نسازند. رسول خدا6فرمود:
«براى هر چيزى صورتى است و صورت دين شما نماز است، پس هيچ يك از شما چهره دين خود را زشت نكند.»[1]
نماز، وسيلهاى براى پاك كردن روح آدمى است، از اين رو بايد به استقبال آن شتافت و در اوّلين فرصت، روح و جان را از آلودگىها پاك كرد.
رسول خدا6در اين زمينه در تشبيه زيبايى به برخى از اصحاب خود فرمود:
«اگر درِ خانه هر يك از شما نهرى جارى باشد و هر روز پنج مرتبه در آن غسل كنيد آيا چركى در بدن باقى مىماند؟»
عرض كرديم: نه
فرمود:
«مَثَل نماز نيز همچون نهرى جارى است، هر نمازى را كه بخوانيد گناهان شما در فاصله بين نمازها را پاك مىكند.»[2]
لقمان حكيم نيز در وصيت به فرزندش گويد:
[1]- وسائل الشيعه، ج 4، ص 24، ح 4416
[2]- همان، ص 12، ح 4387
«فرزندم! آنگاه كه وقت نماز فرا رسيد، آن را به خاطر چيزى به تأخير ميانداز، نماز را به جاى آر و خود را از اين دَيْن رها ساز، نماز را به جماعت بخوان اگر چه مكان براى نماز تنگ باشد و گويى بر نوك نيزه ايستادهاى.»[1]
53- نماز نيكو
يكى از توصيههاى امام صادق7به پيروانشان اين است كه نماز را خوب و نيكو به جاى آورند: «عَلَيْكُمْ بِحُسْنِ الصَّلاةِ»[2]
نيكو نماز گزاردن يعنى رعايت آداب ظاهرى و باطنى آن. برخى از آداب ظاهرى نماز عبارتند از:
1- مسواك زدن پيش از نماز.
2- حضور در مساجد با لباس مناسب و تميز.
از رسول خدا6روايت شده:
«رنگ سفيد نزد خداوند محبوبتر است پس در آن نماز بگزاريد.»[3]
3- عطر زدن پيش از نماز.
4- در دست داشتن انگشتر عقيق هنگام نماز.
[1]- من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 194، ح 884
[2]- امالى مفيد، ص 186
[3]- كنز العمال، ج 15، ص 302، ح 4117
5- خواندن نماز در اول وقت.
6- خواندن نماز در مساجد و به جماعت.
7- شروع نماز با دعا.
رسول خدا6پس از تكبير مىفرمود:
«وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ عَالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهَادَةِ حَنِيفاً مُسْلِماً وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاتِي وَ نُسُكِي وَ مَحْيَايَ وَ مَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لا شَرِيكَ لَهُ وَ بِذَلِكَ أُمِرْتُ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ».[1]
8- گفتن «اعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجيم» و پناه بردن از شرّ شيطان.
9- آرامش هنگام خواندن نماز.
آداب باطنى نماز نيز عبارتند از:
1- حضور قلب
2- خضوع و خشوع
3- حالت بكاء و گريه
4- به گونهاى نماز بخواند كه گويى خداوند را مىبيند و بداند اگر او خدا را نمىبيند، خداوند او را مشاهده مىكند و ...[2]
[1]- كافى، ج 3، ص 310، ح 7؛ تهذيب، ج 2، ص 67، ح 224
[2]- الصلوة فى الكتاب والسنة صص: 65- 86
54- شركت در نماز جماعت
بنابراين زائران تلاش كنند در طول سفر، نمازهاى خود را در مساجد و حرمهاى ائمه به جماعت بخوانند.
طبيعى است كه اگر نمازهاى واجب را به جماعت بخوانند، پاداشى برتر و غير قابل تصوّر خواهد داشت.
در روايت آمده است: اگر نماز به جماعت خوانده شود و نماز گزاران بيش از ده نفر باشند، شمارش پاداش آن توسط افراد بشر امكانپذير نيست. رسول خدا6فرمود:
«فَإِنْ زَادُوا عَلَى الْعَشَرَةِ فَلَوْ صَارَتْ بِحَارُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ كُلُّهَا مِدَاداً وَ الْأَشْجَارُ أَقْلاماً وَ الثَّقَلانِ مَعَ الْمَلائِكَةِ كُتَّاباً لَمْ يَقْدِرُوا أَنْ يَكْتُبُوا ثَوَابَ رَكْعَةٍ وَاحِدَةٍ».[1]
«اگر [در نماز جماعت] بيش از ده نفر شدند، اگر درياهاى آسمان و زمين مركّب و جنّ و انس و فرشتگان نويسنده شوند، نخواهند توانست ثواب يك ركعت آن را بنويسند.»
امام صادق7نيز به پيروان خود دستور دادهاند تا
[1]- مستدركالوسائل، ج 6، ص 443