با قارون و هامان محشور مىشود و بر خداوند است كه او را همراه با منافقان وارد آتش كند. پس واى بر كسى كه مراقب نماز و انجام سنن او نيست.»[1]
در حديثى ديگر امام صادق7از رسول خدا6نقل كردهاند كه فرمود:
«شيطان از مؤمنى كه مراقبت مىكند تا نمازهاى پنج گانه خود را در وقت مقرّر شده بخواند در هراس است، پس هر گاه مؤمن نمازهاى خود را ضايع نموده [نسبت به آن مراقبت نداشته باشد] شيطان جرأت يافته، آن فرد را به گناهان بزرگ مبتلا مىكند.»[2]
همچنين امام صادق7در حديث مبسوطى فرمود:
«ملك الموت، شيطان را از كسى كه نسبت به نماز خود مراقبت دارد دور مىكند، و در لحظه حساس و خطرناك مرگ، شهادت به وحدانيت خدا و رسالت پيامبر6را به او تلقين مىكند.»[3]
[1]- وسائل الشيعه، ج 4، ص 30، ح 4431
[2]- همان، ص 28، ح 4426
[3]. همان، ص 29، ح 4429
نيز از زبان برخى از ائمه معصومين:بارها نقل شده كه رسول خدا6فرمود:
«آن كس كه نماز را سبك بشمارد از من نيست و به خدا سوگند در حوض كوثر بر من وارد نمىشود.»[1]
ابا بصير گويد: بر «امّ حميده» وارد شدم تا رحلت امام صادق7را به ايشان تسليت بگويم، پس او گريست و من نيز از گريه او گريستم، آنگاه گفت:
«اى ابا محمد، امام صادق7هنگام مرگ چشمانش را گشود، سپس فرمود: هر كس ميان من و او خويشاوندى هست جمع كنيد و ما هر كس بود جمع كرديم، آنگاه امام7به سوى آنان نگريست و فرمود:
«إِنَّ شَفَاعَتَنَا لا تَنَالُ مُسْتَخِفّاً بِالصَّلاةِ.»[2]
«آن كس كه نماز را سبك بشمارد، به شفاعت ما نمىرسد.»
با توجه به آنچه ذكر گرديد، زائران بايد بيش از قبل از سفر به نماز اهميت داده و تلاش كنند در اول وقت آن را اقامه نمايند و هرگز هنگام نماز در كوچه و خيابان پرسه نزنند و چهره تشيع را در نگاه و منظر ديگر
[1]- وسائل الشيعه، ج 4، ص 25، ح 4417
[2]- همان، ص 26، ح 4423
مسلمانان خدشه دار نسازند. رسول خدا6فرمود:
«براى هر چيزى صورتى است و صورت دين شما نماز است، پس هيچ يك از شما چهره دين خود را زشت نكند.»[1]
نماز، وسيلهاى براى پاك كردن روح آدمى است، از اين رو بايد به استقبال آن شتافت و در اوّلين فرصت، روح و جان را از آلودگىها پاك كرد.
رسول خدا6در اين زمينه در تشبيه زيبايى به برخى از اصحاب خود فرمود:
«اگر درِ خانه هر يك از شما نهرى جارى باشد و هر روز پنج مرتبه در آن غسل كنيد آيا چركى در بدن باقى مىماند؟»
عرض كرديم: نه
فرمود:
«مَثَل نماز نيز همچون نهرى جارى است، هر نمازى را كه بخوانيد گناهان شما در فاصله بين نمازها را پاك مىكند.»[2]
لقمان حكيم نيز در وصيت به فرزندش گويد:
[1]- وسائل الشيعه، ج 4، ص 24، ح 4416
[2]- همان، ص 12، ح 4387
«فرزندم! آنگاه كه وقت نماز فرا رسيد، آن را به خاطر چيزى به تأخير ميانداز، نماز را به جاى آر و خود را از اين دَيْن رها ساز، نماز را به جماعت بخوان اگر چه مكان براى نماز تنگ باشد و گويى بر نوك نيزه ايستادهاى.»[1]
53- نماز نيكو
يكى از توصيههاى امام صادق7به پيروانشان اين است كه نماز را خوب و نيكو به جاى آورند: «عَلَيْكُمْ بِحُسْنِ الصَّلاةِ»[2]
نيكو نماز گزاردن يعنى رعايت آداب ظاهرى و باطنى آن. برخى از آداب ظاهرى نماز عبارتند از:
1- مسواك زدن پيش از نماز.
2- حضور در مساجد با لباس مناسب و تميز.
از رسول خدا6روايت شده:
«رنگ سفيد نزد خداوند محبوبتر است پس در آن نماز بگزاريد.»[3]
3- عطر زدن پيش از نماز.
4- در دست داشتن انگشتر عقيق هنگام نماز.
[1]- من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 194، ح 884
[2]- امالى مفيد، ص 186
[3]- كنز العمال، ج 15، ص 302، ح 4117
5- خواندن نماز در اول وقت.
6- خواندن نماز در مساجد و به جماعت.
7- شروع نماز با دعا.
رسول خدا6پس از تكبير مىفرمود:
«وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ عَالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهَادَةِ حَنِيفاً مُسْلِماً وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاتِي وَ نُسُكِي وَ مَحْيَايَ وَ مَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لا شَرِيكَ لَهُ وَ بِذَلِكَ أُمِرْتُ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ».[1]
8- گفتن «اعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجيم» و پناه بردن از شرّ شيطان.
9- آرامش هنگام خواندن نماز.
آداب باطنى نماز نيز عبارتند از:
1- حضور قلب
2- خضوع و خشوع
3- حالت بكاء و گريه
4- به گونهاى نماز بخواند كه گويى خداوند را مىبيند و بداند اگر او خدا را نمىبيند، خداوند او را مشاهده مىكند و ...[2]
[1]- كافى، ج 3، ص 310، ح 7؛ تهذيب، ج 2، ص 67، ح 224
[2]- الصلوة فى الكتاب والسنة صص: 65- 86
54- شركت در نماز جماعت
بنابراين زائران تلاش كنند در طول سفر، نمازهاى خود را در مساجد و حرمهاى ائمه به جماعت بخوانند.
طبيعى است كه اگر نمازهاى واجب را به جماعت بخوانند، پاداشى برتر و غير قابل تصوّر خواهد داشت.
در روايت آمده است: اگر نماز به جماعت خوانده شود و نماز گزاران بيش از ده نفر باشند، شمارش پاداش آن توسط افراد بشر امكانپذير نيست. رسول خدا6فرمود:
«فَإِنْ زَادُوا عَلَى الْعَشَرَةِ فَلَوْ صَارَتْ بِحَارُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ كُلُّهَا مِدَاداً وَ الْأَشْجَارُ أَقْلاماً وَ الثَّقَلانِ مَعَ الْمَلائِكَةِ كُتَّاباً لَمْ يَقْدِرُوا أَنْ يَكْتُبُوا ثَوَابَ رَكْعَةٍ وَاحِدَةٍ».[1]
«اگر [در نماز جماعت] بيش از ده نفر شدند، اگر درياهاى آسمان و زمين مركّب و جنّ و انس و فرشتگان نويسنده شوند، نخواهند توانست ثواب يك ركعت آن را بنويسند.»
امام صادق7نيز به پيروان خود دستور دادهاند تا
[1]- مستدركالوسائل، ج 6، ص 443
نمازهايشان را در مساجد [و به جماعت] بخوانند:
«عَلَيْكُمْ بِالصَّلاةِ فِي الْمَسَاجِدِ ...».[1]
«بر شما باد به خواندن نماز در مساجد.»
بنابراين نتيجه مىگيريم:
1- نماز خواندن به جماعت ثواب فراوان دارد.
2- دستور امام صادق7است كه نمازها را به جماعت بخوانيم.
3- اگر نماز به جماعت خوانده شود، نوشتن ثوابِ آن براى كسى مقدور نيست.
امام صادق7از طريق پدران خود از رسولخدا6نقل كردهاند كه آن حضرت فرمود:
«كسى كه صداى اذان را در مسجد بشنود و بدون علت و بيمارى از مسجد خارج شود منافق است مگر آن كه تصميم داشته باشد به مسجد برگردد.»[2]
بنابراين، بر زائران لازم است هنگام اقامه نماز جماعت، از منازل خود و يا هر جا كه هستند به طرف مساجد حركت نموده، در اجتماعات مسلمانان شركت كنند و افزون بر بهره معنوى و پاداش الهى، از بركات زندگى جمعى و انس با مردم نيز بهرهمند شوند. امام
[1]- كافى، ج 2، ص 635
[2]- بحار الأنوار، ج 85، ص 9، ح 13
على7در اين باره مىفرمايد:
«مَنْ سَمِعَ النِّدَاءَ فَلَمْ يُجِبْهُ مِنْ غَيْرِ عِلَّةٍ فَلا صَلاةَ لَهُ».[1]
«كسى كه صداى اذان را بشنود و بدون علّت پاسخ آن را ندهد [يعنى در مسجد حاضر نشود] نمازش قبول نيست.
در روايت آمده است كه چون روز قيامت فرا رسد، گروهى از مردم به محشر مىآيند، در حالى كه چهرههايشان همچون ستاره درخشان است، فرشتگان به آنها مىگويند:
شما چه اعمالى داشتيد؟
پاسخ مىدهند:
هر گاه نداى اذان را مىشنيديم، براى گرفتن وضو برمىخاستيم و هيچ چيز غير از آن، ما را به خود مشغول نمىكرد.
گروهى نيز، در حالى كه چهرههاى آنان همچون ماه درخشندگى دارد محشور مىشوند، اينها نيز در پاسخ مىگويند:
ما پيش از وقت نماز وضو مىگرفتيم [و براى نماز
[1]- وسائل الشيعه، ج 8، ص 291، ح 10694