«فرزندم! آنگاه كه وقت نماز فرا رسيد، آن را به خاطر چيزى به تأخير ميانداز، نماز را به جاى آر و خود را از اين دَيْن رها ساز، نماز را به جماعت بخوان اگر چه مكان براى نماز تنگ باشد و گويى بر نوك نيزه ايستادهاى.»[1]
53- نماز نيكو
يكى از توصيههاى امام صادق7به پيروانشان اين است كه نماز را خوب و نيكو به جاى آورند: «عَلَيْكُمْ بِحُسْنِ الصَّلاةِ»[2]
نيكو نماز گزاردن يعنى رعايت آداب ظاهرى و باطنى آن. برخى از آداب ظاهرى نماز عبارتند از:
1- مسواك زدن پيش از نماز.
2- حضور در مساجد با لباس مناسب و تميز.
از رسول خدا6روايت شده:
«رنگ سفيد نزد خداوند محبوبتر است پس در آن نماز بگزاريد.»[3]
3- عطر زدن پيش از نماز.
4- در دست داشتن انگشتر عقيق هنگام نماز.
[1]- من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 194، ح 884
[2]- امالى مفيد، ص 186
[3]- كنز العمال، ج 15، ص 302، ح 4117
5- خواندن نماز در اول وقت.
6- خواندن نماز در مساجد و به جماعت.
7- شروع نماز با دعا.
رسول خدا6پس از تكبير مىفرمود:
«وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ عَالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهَادَةِ حَنِيفاً مُسْلِماً وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاتِي وَ نُسُكِي وَ مَحْيَايَ وَ مَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لا شَرِيكَ لَهُ وَ بِذَلِكَ أُمِرْتُ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ».[1]
8- گفتن «اعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجيم» و پناه بردن از شرّ شيطان.
9- آرامش هنگام خواندن نماز.
آداب باطنى نماز نيز عبارتند از:
1- حضور قلب
2- خضوع و خشوع
3- حالت بكاء و گريه
4- به گونهاى نماز بخواند كه گويى خداوند را مىبيند و بداند اگر او خدا را نمىبيند، خداوند او را مشاهده مىكند و ...[2]
[1]- كافى، ج 3، ص 310، ح 7؛ تهذيب، ج 2، ص 67، ح 224
[2]- الصلوة فى الكتاب والسنة صص: 65- 86
54- شركت در نماز جماعت
بنابراين زائران تلاش كنند در طول سفر، نمازهاى خود را در مساجد و حرمهاى ائمه به جماعت بخوانند.
طبيعى است كه اگر نمازهاى واجب را به جماعت بخوانند، پاداشى برتر و غير قابل تصوّر خواهد داشت.
در روايت آمده است: اگر نماز به جماعت خوانده شود و نماز گزاران بيش از ده نفر باشند، شمارش پاداش آن توسط افراد بشر امكانپذير نيست. رسول خدا6فرمود:
«فَإِنْ زَادُوا عَلَى الْعَشَرَةِ فَلَوْ صَارَتْ بِحَارُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ كُلُّهَا مِدَاداً وَ الْأَشْجَارُ أَقْلاماً وَ الثَّقَلانِ مَعَ الْمَلائِكَةِ كُتَّاباً لَمْ يَقْدِرُوا أَنْ يَكْتُبُوا ثَوَابَ رَكْعَةٍ وَاحِدَةٍ».[1]
«اگر [در نماز جماعت] بيش از ده نفر شدند، اگر درياهاى آسمان و زمين مركّب و جنّ و انس و فرشتگان نويسنده شوند، نخواهند توانست ثواب يك ركعت آن را بنويسند.»
امام صادق7نيز به پيروان خود دستور دادهاند تا
[1]- مستدركالوسائل، ج 6، ص 443
نمازهايشان را در مساجد [و به جماعت] بخوانند:
«عَلَيْكُمْ بِالصَّلاةِ فِي الْمَسَاجِدِ ...».[1]
«بر شما باد به خواندن نماز در مساجد.»
بنابراين نتيجه مىگيريم:
1- نماز خواندن به جماعت ثواب فراوان دارد.
2- دستور امام صادق7است كه نمازها را به جماعت بخوانيم.
3- اگر نماز به جماعت خوانده شود، نوشتن ثوابِ آن براى كسى مقدور نيست.
امام صادق7از طريق پدران خود از رسولخدا6نقل كردهاند كه آن حضرت فرمود:
«كسى كه صداى اذان را در مسجد بشنود و بدون علت و بيمارى از مسجد خارج شود منافق است مگر آن كه تصميم داشته باشد به مسجد برگردد.»[2]
بنابراين، بر زائران لازم است هنگام اقامه نماز جماعت، از منازل خود و يا هر جا كه هستند به طرف مساجد حركت نموده، در اجتماعات مسلمانان شركت كنند و افزون بر بهره معنوى و پاداش الهى، از بركات زندگى جمعى و انس با مردم نيز بهرهمند شوند. امام
[1]- كافى، ج 2، ص 635
[2]- بحار الأنوار، ج 85، ص 9، ح 13
على7در اين باره مىفرمايد:
«مَنْ سَمِعَ النِّدَاءَ فَلَمْ يُجِبْهُ مِنْ غَيْرِ عِلَّةٍ فَلا صَلاةَ لَهُ».[1]
«كسى كه صداى اذان را بشنود و بدون علّت پاسخ آن را ندهد [يعنى در مسجد حاضر نشود] نمازش قبول نيست.
در روايت آمده است كه چون روز قيامت فرا رسد، گروهى از مردم به محشر مىآيند، در حالى كه چهرههايشان همچون ستاره درخشان است، فرشتگان به آنها مىگويند:
شما چه اعمالى داشتيد؟
پاسخ مىدهند:
هر گاه نداى اذان را مىشنيديم، براى گرفتن وضو برمىخاستيم و هيچ چيز غير از آن، ما را به خود مشغول نمىكرد.
گروهى نيز، در حالى كه چهرههاى آنان همچون ماه درخشندگى دارد محشور مىشوند، اينها نيز در پاسخ مىگويند:
ما پيش از وقت نماز وضو مىگرفتيم [و براى نماز
[1]- وسائل الشيعه، ج 8، ص 291، ح 10694
آماده مىشديم]. گروهى نيز در حالى كه چهره آنان همچون خورشيد مىدرخشد محشور مىشوند. اينها نيز در پاسخ مىگويند:
ما اذان را در مسجد مىشنيديم (يعنى قبل از اذان در مسجد حاضر مىشديم).[1]
55- نظم در صفهاى نماز جماعت
يكى از نكاتى كه در روايات بسيار بر آن تأكيد شده، نظم در صفهاى نماز جماعت است. رسول خدا6فرمود:
«سَوُّوا صُفُوفَكُمْ فَانَّ تَسْوِيَةَ الصَّفِّ تَمامُ الصَّلاة».[2]
صفهاى خود را منظم كنيد؛ زيرا مرتب و برابر بودن صفوف [شرط] تمام و كمال بودن نماز است.
پس از آن كه صفهاى نماز مرتب شد، اگر هنوز جايى باقى مانده، ابتدا بايد جاهاى خالى را پر كنند و سپس صفوف بعدى را تشكيل دهند. امير مؤمنان7در اين باره فرمود:
[1]- محجة البيضاء، ج 1، ص 344
[2]- بحار الأنوار، ج 85، ص 20
«سُدُّوا فُرَجَ الصُّفُوفِ مَنِ اسْتَطَاعَ أَنْ يُتِمَّ الصَّفَّ الْأَوَّلَ وَ الَّذِي يَلِيهِ فَلْيَفْعَلْ فَإِنَّ ذَلِكُمْ أَحَبُّ إِلَى نَبِيِّكُمْ وَ أَتِمُّوا الصُّفُوفَ فَإِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى الَّذِينَ يُتِمُّونَ الصُّفُوفَ».[1]
«جاهاى خالى صفوف را پر كنيد، كسى كه مىتواند صف اوّل را تكميل كند و يا صف پس از آن را، پس بايد چنين كند؛ زيرا اين عمل نزد پيامبر دوست داشتنىتر است.
صفوف را تكميل و پر كنيد، پس همانا خدا و فرشتگان او، بر كسانى كه صفها را پر مىكنند، درود مىفرستند.»
همچنين در حديثى ديگرى فرمود:
«بهترين صفوف، صفهاى اوّل است و آن، صف فرشتگان است ...»[2]
امام صادق7نيز فرمود:
«صفها را كامل كنيد و اگر كسى از شما احساس كرد در صف اوّل جا تنگ است،
[1]- بحار الأنوار، ج 85، ص 18
[2]- همان، ج 83، ص 18
زيانى به شما نمىرساند كه در صف بعد بايستد، و اگر در صف اوّل جاى خالى بود، زيانى به شما نمىرساند كه به سمت راست يا چپ حركت نموده- اگر جاى خالى كمى اين طرف يا آن طرف بود- و آن جاى خالى را پر كند.»[1]
و همچنين رسول خدا6فرمود:
«اگر مردم پاداش آنچه مربوط به اذان و صف اوّل نماز است را مىدانستند، نسبت به آن علاقمند گرديده، آن را انجام مىدادند.»[2]
حال با توجه به آنچه كه از كلام معصومين:نقل شد، پيروان اهل بيت عصمت و طهارت:بايد در نظم صفوف جماعت تلاش نموده، به موقع در مساجد حاضر شوند و آنگاه كه صفهاى نماز جماعت تشكيل شد و جايى براى نشستن نبود، از آزار رساندن به مسلمانان و از روى دوش آنان عبور كردن خوددارى كنند و هر كجا جاى خالى وجود داشت، همان جا بنشينند.
[1]- بحار الأنوار، ج 83، ص 18
[2]- همان، ص 20