على7در اين باره مىفرمايد:
«مَنْ سَمِعَ النِّدَاءَ فَلَمْ يُجِبْهُ مِنْ غَيْرِ عِلَّةٍ فَلا صَلاةَ لَهُ».[1]
«كسى كه صداى اذان را بشنود و بدون علّت پاسخ آن را ندهد [يعنى در مسجد حاضر نشود] نمازش قبول نيست.
در روايت آمده است كه چون روز قيامت فرا رسد، گروهى از مردم به محشر مىآيند، در حالى كه چهرههايشان همچون ستاره درخشان است، فرشتگان به آنها مىگويند:
شما چه اعمالى داشتيد؟
پاسخ مىدهند:
هر گاه نداى اذان را مىشنيديم، براى گرفتن وضو برمىخاستيم و هيچ چيز غير از آن، ما را به خود مشغول نمىكرد.
گروهى نيز، در حالى كه چهرههاى آنان همچون ماه درخشندگى دارد محشور مىشوند، اينها نيز در پاسخ مىگويند:
ما پيش از وقت نماز وضو مىگرفتيم [و براى نماز
[1]- وسائل الشيعه، ج 8، ص 291، ح 10694
آماده مىشديم]. گروهى نيز در حالى كه چهره آنان همچون خورشيد مىدرخشد محشور مىشوند. اينها نيز در پاسخ مىگويند:
ما اذان را در مسجد مىشنيديم (يعنى قبل از اذان در مسجد حاضر مىشديم).[1]
55- نظم در صفهاى نماز جماعت
يكى از نكاتى كه در روايات بسيار بر آن تأكيد شده، نظم در صفهاى نماز جماعت است. رسول خدا6فرمود:
«سَوُّوا صُفُوفَكُمْ فَانَّ تَسْوِيَةَ الصَّفِّ تَمامُ الصَّلاة».[2]
صفهاى خود را منظم كنيد؛ زيرا مرتب و برابر بودن صفوف [شرط] تمام و كمال بودن نماز است.
پس از آن كه صفهاى نماز مرتب شد، اگر هنوز جايى باقى مانده، ابتدا بايد جاهاى خالى را پر كنند و سپس صفوف بعدى را تشكيل دهند. امير مؤمنان7در اين باره فرمود:
[1]- محجة البيضاء، ج 1، ص 344
[2]- بحار الأنوار، ج 85، ص 20
«سُدُّوا فُرَجَ الصُّفُوفِ مَنِ اسْتَطَاعَ أَنْ يُتِمَّ الصَّفَّ الْأَوَّلَ وَ الَّذِي يَلِيهِ فَلْيَفْعَلْ فَإِنَّ ذَلِكُمْ أَحَبُّ إِلَى نَبِيِّكُمْ وَ أَتِمُّوا الصُّفُوفَ فَإِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى الَّذِينَ يُتِمُّونَ الصُّفُوفَ».[1]
«جاهاى خالى صفوف را پر كنيد، كسى كه مىتواند صف اوّل را تكميل كند و يا صف پس از آن را، پس بايد چنين كند؛ زيرا اين عمل نزد پيامبر دوست داشتنىتر است.
صفوف را تكميل و پر كنيد، پس همانا خدا و فرشتگان او، بر كسانى كه صفها را پر مىكنند، درود مىفرستند.»
همچنين در حديثى ديگرى فرمود:
«بهترين صفوف، صفهاى اوّل است و آن، صف فرشتگان است ...»[2]
امام صادق7نيز فرمود:
«صفها را كامل كنيد و اگر كسى از شما احساس كرد در صف اوّل جا تنگ است،
[1]- بحار الأنوار، ج 85، ص 18
[2]- همان، ج 83، ص 18
زيانى به شما نمىرساند كه در صف بعد بايستد، و اگر در صف اوّل جاى خالى بود، زيانى به شما نمىرساند كه به سمت راست يا چپ حركت نموده- اگر جاى خالى كمى اين طرف يا آن طرف بود- و آن جاى خالى را پر كند.»[1]
و همچنين رسول خدا6فرمود:
«اگر مردم پاداش آنچه مربوط به اذان و صف اوّل نماز است را مىدانستند، نسبت به آن علاقمند گرديده، آن را انجام مىدادند.»[2]
حال با توجه به آنچه كه از كلام معصومين:نقل شد، پيروان اهل بيت عصمت و طهارت:بايد در نظم صفوف جماعت تلاش نموده، به موقع در مساجد حاضر شوند و آنگاه كه صفهاى نماز جماعت تشكيل شد و جايى براى نشستن نبود، از آزار رساندن به مسلمانان و از روى دوش آنان عبور كردن خوددارى كنند و هر كجا جاى خالى وجود داشت، همان جا بنشينند.
[1]- بحار الأنوار، ج 83، ص 18
[2]- همان، ص 20
56- رو به قبله نشستن
زائران تلاش كنند در حرمها رو به قبله بنشينند، زيرا اين عمل، پيروى از سنّت رسول خدا6است و پاداش دارد.
پيامبر خدا6در حديثى فرمود:
«براى هر چيزى شرف و حرمتى است و شريفترين مكانِ نشستن، جايى است كه رو به قبله باشد.»[1]
امام صادق7فرمود:
«رسول خدا6بيشتر اوقات رو به قبله مىنشست.»[2]
57- پرهيز از اسراف
زائران در سفرهاى زيارتى، لازم است از اسراف و تبذير خوددارى كنند. گاهى اوقات زائران بيش از نياز و مصرف خود، خوراكى و نوشيدنى تهيّه مىكنند و در نتيجه به دليل ماندن و مصرف نكردن فاسد شده، آنها را دور مىريزند و يا هنگام خروج از اتاق، كولر و
[1]- بحار الأنوار، ج 72، ص 469
[2]- مكارم الأخلاق، ج 1، ص 66
چراغها را روشن مىگذارند و از اتاق خارج مىشوند كه مصداق اسراف است. قرآن خطاب به مؤمنان مىفرمايد:
وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُو لَايُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ[1]
«بخوريد و بياشاميد ولى اسراف نكنيد، همانا خداوند اسراف كنندگان را دوست نمىدارد.»
و در آيه ديگر مىفرمايد:
وَ أَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحبُ النَّارِ.[2]
و همانا اسراف كنندگان، ياران آتشاند.
نيز امام على7فرمود:
«اسراف، موجب هلاكت و نابودى و ميانهروى مايه زيادى ثروت است.»[3]
امام سجاد7در دعاى بيستم صحيفه سجاديه، از خداوند مىخواهد:
«بار خدايا! مرا از زيادهروى و اسراف باز
[1]اعراف: 31.
[2]غافر: 43.
[3]بحار الأنوار، ج 59، ص 192
دار و روزيم را از نابودى نگاهدار و ثروتم را با دادن بركت به آن، زياد گردان و راه مصرفآن را در كارهاى خير به من بنمايان.»[1]
امام على7در روايتى، اسراف را اين چنين معرفى فرمودهاند:
«خرج كردن دارايى در مسير نادرست، زيادهروى و اسراف است.»[2]
بنابراين، هزينه كردن مال در كارهاى غير ضرورى و خريد كالاهايى كه خيلى به آن نيازى نيست و نيز خريد كالاهاى تزيينى و تجمّلى را مىتوان از موارد اسراف شمرد. رسول خدا6در حديث ديگرى فرمود:
«اين كه هر چه دلت بخواهد بخورى، نوعى اسراف است.»[3]
همچنين امام صادق7دور ريختنِ مانده غذا در ظرف (چه آب و چه غذا) و استفاده از لباس بيرون، در خانه را، از موارد اسراف دانستهاند.[4]
[1]- صحيفه سجاديه، ص 86
[2]- نهج البلاغه، خطبه 126
[3]- كنز العمال، ح 7366
[4]- بحار الأنوار، ج 72، ص 303
و در حديثى ديگر امام صادق7در بيان معناى آيه «وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذيراً» فرمودهاند:
«هر كس چيزى در راهى غير از اطاعت خدا انفاق كند، او ولخرج است و هر كس در راه خير انفاق نمايد، صرفهجو و ميانهرو است.»[1]
مُعَمَّرِ بن خِلَّاد گويد: از امام رضا7شنيدم كه فرمود:
«كسى كه در منزل غذا مىخورد، اگر چيزى از غذا [در سفره] ريخته و باقى مانده، آن را بخورد. و كسى كه در صحرا و خارج منزل غذا مىخورد، [باقيمانده غذا را] براى پرندگان و حيوانات وحشى بگذارد.»[2]
58- پرهيز از پرخورى و خواب زياد
يكى از نكات مهم و قابل توجه در سفرهاى زيارتى اين است كه به دليل فراهم بودن امكانات و تغذيه مناسب، برخى افراد بيش از ظرفيت مورد نياز بدن، اقدام به خوردن غذا و نوشيدنىها مىكنند و در نتيجه به
[1]- بحار الأنوار، ج 72، ص 302
[2]- فروع كافى، ج 6، ص 300