«سُدُّوا فُرَجَ الصُّفُوفِ مَنِ اسْتَطَاعَ أَنْ يُتِمَّ الصَّفَّ الْأَوَّلَ وَ الَّذِي يَلِيهِ فَلْيَفْعَلْ فَإِنَّ ذَلِكُمْ أَحَبُّ إِلَى نَبِيِّكُمْ وَ أَتِمُّوا الصُّفُوفَ فَإِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى الَّذِينَ يُتِمُّونَ الصُّفُوفَ».[1]
«جاهاى خالى صفوف را پر كنيد، كسى كه مىتواند صف اوّل را تكميل كند و يا صف پس از آن را، پس بايد چنين كند؛ زيرا اين عمل نزد پيامبر دوست داشتنىتر است.
صفوف را تكميل و پر كنيد، پس همانا خدا و فرشتگان او، بر كسانى كه صفها را پر مىكنند، درود مىفرستند.»
همچنين در حديثى ديگرى فرمود:
«بهترين صفوف، صفهاى اوّل است و آن، صف فرشتگان است ...»[2]
امام صادق7نيز فرمود:
«صفها را كامل كنيد و اگر كسى از شما احساس كرد در صف اوّل جا تنگ است،
[1]- بحار الأنوار، ج 85، ص 18
[2]- همان، ج 83، ص 18
زيانى به شما نمىرساند كه در صف بعد بايستد، و اگر در صف اوّل جاى خالى بود، زيانى به شما نمىرساند كه به سمت راست يا چپ حركت نموده- اگر جاى خالى كمى اين طرف يا آن طرف بود- و آن جاى خالى را پر كند.»[1]
و همچنين رسول خدا6فرمود:
«اگر مردم پاداش آنچه مربوط به اذان و صف اوّل نماز است را مىدانستند، نسبت به آن علاقمند گرديده، آن را انجام مىدادند.»[2]
حال با توجه به آنچه كه از كلام معصومين:نقل شد، پيروان اهل بيت عصمت و طهارت:بايد در نظم صفوف جماعت تلاش نموده، به موقع در مساجد حاضر شوند و آنگاه كه صفهاى نماز جماعت تشكيل شد و جايى براى نشستن نبود، از آزار رساندن به مسلمانان و از روى دوش آنان عبور كردن خوددارى كنند و هر كجا جاى خالى وجود داشت، همان جا بنشينند.
[1]- بحار الأنوار، ج 83، ص 18
[2]- همان، ص 20
56- رو به قبله نشستن
زائران تلاش كنند در حرمها رو به قبله بنشينند، زيرا اين عمل، پيروى از سنّت رسول خدا6است و پاداش دارد.
پيامبر خدا6در حديثى فرمود:
«براى هر چيزى شرف و حرمتى است و شريفترين مكانِ نشستن، جايى است كه رو به قبله باشد.»[1]
امام صادق7فرمود:
«رسول خدا6بيشتر اوقات رو به قبله مىنشست.»[2]
57- پرهيز از اسراف
زائران در سفرهاى زيارتى، لازم است از اسراف و تبذير خوددارى كنند. گاهى اوقات زائران بيش از نياز و مصرف خود، خوراكى و نوشيدنى تهيّه مىكنند و در نتيجه به دليل ماندن و مصرف نكردن فاسد شده، آنها را دور مىريزند و يا هنگام خروج از اتاق، كولر و
[1]- بحار الأنوار، ج 72، ص 469
[2]- مكارم الأخلاق، ج 1، ص 66
چراغها را روشن مىگذارند و از اتاق خارج مىشوند كه مصداق اسراف است. قرآن خطاب به مؤمنان مىفرمايد:
وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُو لَايُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ[1]
«بخوريد و بياشاميد ولى اسراف نكنيد، همانا خداوند اسراف كنندگان را دوست نمىدارد.»
و در آيه ديگر مىفرمايد:
وَ أَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحبُ النَّارِ.[2]
و همانا اسراف كنندگان، ياران آتشاند.
نيز امام على7فرمود:
«اسراف، موجب هلاكت و نابودى و ميانهروى مايه زيادى ثروت است.»[3]
امام سجاد7در دعاى بيستم صحيفه سجاديه، از خداوند مىخواهد:
«بار خدايا! مرا از زيادهروى و اسراف باز
[1]اعراف: 31.
[2]غافر: 43.
[3]بحار الأنوار، ج 59، ص 192
دار و روزيم را از نابودى نگاهدار و ثروتم را با دادن بركت به آن، زياد گردان و راه مصرفآن را در كارهاى خير به من بنمايان.»[1]
امام على7در روايتى، اسراف را اين چنين معرفى فرمودهاند:
«خرج كردن دارايى در مسير نادرست، زيادهروى و اسراف است.»[2]
بنابراين، هزينه كردن مال در كارهاى غير ضرورى و خريد كالاهايى كه خيلى به آن نيازى نيست و نيز خريد كالاهاى تزيينى و تجمّلى را مىتوان از موارد اسراف شمرد. رسول خدا6در حديث ديگرى فرمود:
«اين كه هر چه دلت بخواهد بخورى، نوعى اسراف است.»[3]
همچنين امام صادق7دور ريختنِ مانده غذا در ظرف (چه آب و چه غذا) و استفاده از لباس بيرون، در خانه را، از موارد اسراف دانستهاند.[4]
[1]- صحيفه سجاديه، ص 86
[2]- نهج البلاغه، خطبه 126
[3]- كنز العمال، ح 7366
[4]- بحار الأنوار، ج 72، ص 303
و در حديثى ديگر امام صادق7در بيان معناى آيه «وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذيراً» فرمودهاند:
«هر كس چيزى در راهى غير از اطاعت خدا انفاق كند، او ولخرج است و هر كس در راه خير انفاق نمايد، صرفهجو و ميانهرو است.»[1]
مُعَمَّرِ بن خِلَّاد گويد: از امام رضا7شنيدم كه فرمود:
«كسى كه در منزل غذا مىخورد، اگر چيزى از غذا [در سفره] ريخته و باقى مانده، آن را بخورد. و كسى كه در صحرا و خارج منزل غذا مىخورد، [باقيمانده غذا را] براى پرندگان و حيوانات وحشى بگذارد.»[2]
58- پرهيز از پرخورى و خواب زياد
يكى از نكات مهم و قابل توجه در سفرهاى زيارتى اين است كه به دليل فراهم بودن امكانات و تغذيه مناسب، برخى افراد بيش از ظرفيت مورد نياز بدن، اقدام به خوردن غذا و نوشيدنىها مىكنند و در نتيجه به
[1]- بحار الأنوار، ج 72، ص 302
[2]- فروع كافى، ج 6، ص 300
دليل پر شدن شكم و غلبه خواب بر آنها، از فيض حضور بيشتر در حرم ائمّه و به ويژه بهرهگيرى از سحرها محروم مىشوند، از اين رو كسانى كه طالب صفاى روح و بهرهگيرى افزونتر معنوى از اين گونه سفرهاى معنوى هستند، بايد غذاى كمترى بخورند و به اندازه ضرورت بخوابند و استراحت كنند. امام على7فرمود:
«هرگاه خداوند خوبى بندهاش را اراده كند، كم گويى، كم خورى و كم خوابى را به او الهام و نصيب گرداند.»[1]
رسول خدا6فرمود:
«با خوردن و آشاميدن فراوان، دلها را نميرانيد، پس همانا قلب [بر اثر پرخورى] مىميرد، مانند زراعتى كه زياد آبيارى شود.»[2]
حضرت مسيح7به پيروان خود مىفرمود:
«اى بنى اسرائيل، غذا زياد نخوريد؛ زيرا هر كه فراوان غذا بخورد، زياد مىخوابد و هر كس زياد بخوابد كمتر نماز گزارد و هر كه
[1]- مستدرك الوسائل، ج 16، ص 213
[2]- تنبيه الخواطر، ج 1، ص 46
كمتر نماز بخواند، نامش در شمار غافلان ثبت گردد.»[1]
رسول خدا6فرمود:
«از پرخورى بپرهيزيد؛ زيرا مايه بيمارى و تباهى بدن گردد و انسان را در عبادت تنبل و سست گرداند.»[2]
و باز در جاى ديگرى فرمود:
«نزد خداوند چيزى منفورتر از معده پر نيست.»[3]
در روايتى به نقل از امام صادق7آمده است كه، يحياى پيامبر7، روزى با ابليس برخورد كرد و به وى فرمود:
اين آويزها چيست كه همراه دارى؟
ابليس گفت:
اينها شهوات و تمايلاتى است كه فرزندان آدم گرفتار آن شدهاند.
يحيى گفت:
آيا چيزى از آنها براى من هست؟
[1]- وسائل الشيعه، ج 24، ص 241
[2]- بحار الأنوار، ج 59، ص 266
[3]- وسائل الشيعه، ج 24، ص 248