و در حديثى ديگر امام صادق7در بيان معناى آيه «وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذيراً» فرمودهاند:
«هر كس چيزى در راهى غير از اطاعت خدا انفاق كند، او ولخرج است و هر كس در راه خير انفاق نمايد، صرفهجو و ميانهرو است.»[1]
مُعَمَّرِ بن خِلَّاد گويد: از امام رضا7شنيدم كه فرمود:
«كسى كه در منزل غذا مىخورد، اگر چيزى از غذا [در سفره] ريخته و باقى مانده، آن را بخورد. و كسى كه در صحرا و خارج منزل غذا مىخورد، [باقيمانده غذا را] براى پرندگان و حيوانات وحشى بگذارد.»[2]
58- پرهيز از پرخورى و خواب زياد
يكى از نكات مهم و قابل توجه در سفرهاى زيارتى اين است كه به دليل فراهم بودن امكانات و تغذيه مناسب، برخى افراد بيش از ظرفيت مورد نياز بدن، اقدام به خوردن غذا و نوشيدنىها مىكنند و در نتيجه به
[1]- بحار الأنوار، ج 72، ص 302
[2]- فروع كافى، ج 6، ص 300
دليل پر شدن شكم و غلبه خواب بر آنها، از فيض حضور بيشتر در حرم ائمّه و به ويژه بهرهگيرى از سحرها محروم مىشوند، از اين رو كسانى كه طالب صفاى روح و بهرهگيرى افزونتر معنوى از اين گونه سفرهاى معنوى هستند، بايد غذاى كمترى بخورند و به اندازه ضرورت بخوابند و استراحت كنند. امام على7فرمود:
«هرگاه خداوند خوبى بندهاش را اراده كند، كم گويى، كم خورى و كم خوابى را به او الهام و نصيب گرداند.»[1]
رسول خدا6فرمود:
«با خوردن و آشاميدن فراوان، دلها را نميرانيد، پس همانا قلب [بر اثر پرخورى] مىميرد، مانند زراعتى كه زياد آبيارى شود.»[2]
حضرت مسيح7به پيروان خود مىفرمود:
«اى بنى اسرائيل، غذا زياد نخوريد؛ زيرا هر كه فراوان غذا بخورد، زياد مىخوابد و هر كس زياد بخوابد كمتر نماز گزارد و هر كه
[1]- مستدرك الوسائل، ج 16، ص 213
[2]- تنبيه الخواطر، ج 1، ص 46
كمتر نماز بخواند، نامش در شمار غافلان ثبت گردد.»[1]
رسول خدا6فرمود:
«از پرخورى بپرهيزيد؛ زيرا مايه بيمارى و تباهى بدن گردد و انسان را در عبادت تنبل و سست گرداند.»[2]
و باز در جاى ديگرى فرمود:
«نزد خداوند چيزى منفورتر از معده پر نيست.»[3]
در روايتى به نقل از امام صادق7آمده است كه، يحياى پيامبر7، روزى با ابليس برخورد كرد و به وى فرمود:
اين آويزها چيست كه همراه دارى؟
ابليس گفت:
اينها شهوات و تمايلاتى است كه فرزندان آدم گرفتار آن شدهاند.
يحيى گفت:
آيا چيزى از آنها براى من هست؟
[1]- وسائل الشيعه، ج 24، ص 241
[2]- بحار الأنوار، ج 59، ص 266
[3]- وسائل الشيعه، ج 24، ص 248
ابليس پاسخ داد:
چه بسا برخى اوقات كه از خوردن غذا سير شوى، تو را از نماز و ياد خدا باز مىداريم.
يحيى فرمود:
با خدا عهد مىكنم كه هرگز معده خود را از غذا پر نكنم.
ابليس نيز گفت:
«... للَّهِ عَلَيَّ أَنْ لا أَنْصَحَ مُسْلِماً أبَداً»[1]
«با خداوند پيمان مىبندم كه هرگز، از اين پس مسلمانى را اندرز ندهم ...»
59- مسواك زدن
مسواك زدن دندانها مستحب مؤكد است و در روايات به مؤمنان سفارش شده با هر وضويى، دندانها را مسواك كنند. رسول خدا6فرمود:
«وضو نيمى يا پارهاى از ايمان و مسواك زدن نيمى يا پارهاى از وضو است.»[2]
امام صادق7نيز مسواك زدن را از اخلاق پيامبران
[1]- وسائل الشيعه، ج 24، ص 241
[2]- كنز العمال، ح 26200
مىداند.[1]
كسانى كه مىخواهند قرآن بخوانند، شايسته است پيش از آن، مسواك بزنند. رسول خدا6در اين باره مىفرمايد:
«دهانهاى خود را با مسواك زدن خوشبو كنيد؛ زيرا دهانها گذرگاههاى قرآن است.»[2]
امام صادق7در روايتى، دوازده ويژگى براى مسواك برشمردهاند:
1- از سنّت رسولخدا6است.
2- دهان را تميز مىكند.
3- نور چشم را زياد مىكند.
4- خداوند را خشنود مىسازد.
5- دندانها را سفيد مىكند.
6- پوسيدگى دندانها را از ميان مىبرد.
7- لثه را قوى و محكم مىكند.
8- اشتهاى به غذا را زياد مىكند.
9- بلغم را از بين مىبرد.
10- حافظه را زياد مىكند.
[1]- بحار الأنوار، ج 73، ص 131
[2]- كنز العمال، ح 2753
11- حسنات انسان را مضاعف مىسازد.
12- با مسواك زدن فرشتگان خوشحال مىشوند.[1]
حال با توجه به ويژگىهاى فوق و سفارشهاى پيامبر6و ائمه معصومين:و به ويژه از آنجا كه سفرهاى زيارتى جمعى است و زائران در طول شبانه روز، علاوه بر همسفران، با ديگر مسلمانان نيز از نزديك ارتباط دارند، شايسته است با مسواك زدن، دهان خود را خوشبو سازند.
60- چند نكته بهداشتى
رعايت امورى كه تأمين كننده سلامتى انسان در سفر مىباشد، بسيار ضرورى و لازم است؛ زيرا ممكن است با اندك غفلتى، زائر گرفتار بيمارى شده و چند روزى از فيض حضور در حرمها و مكانهاى مقدّس محروم بماند. از اين رو، توجّه زائران را به چند نكته مهم بهداشتى از زبان معصومان:جلب مىنمايم:
1- امام باقر7فرمود:
«هر كه مىخواهد غذا به او ضرر نرساند،
[1]- خصال، ص 481
بايد تا گرسنه نشده و معده وى خالى نگشته، غذا نخورد، پس هنگام خوردن غذا ابتدا نام خدا را بر زبان جارى كند و بايد غذا را خوب بجود و تا اشتها دارد، از خوردن غذا دست بكشد.»[1]
2- امام صادق7فرمود:
«هر كس پيش و پس از غذا خوردن، دستهاى خود را بشويد، در آغاز و پايان آن غذا به او بركت داده شود و تا زنده است در گشايش به سر برده و از بيمارى جسمانى مصون ماند.»[2]
3- امام على7فرمود:
«غذا را با خوردن [كمى] نمك آغاز كنيد ...»[3]
4- در روايات از خوردن غذاى داغ و فُوت كردن غذا نهى شده، بنابراين با كمى تأمّل و پس از ملايم شدن حرارت غذا، اقدام به خوردن آن كنيد.
روزى براى رسول خدا6غذاى داغ و سوزانى
[1]- وسائل الشيعه، ج 24، ص 433
[2]- فروع كافى، ج 6، ص 290
[3]- همان، ص 325
آوردند، حضرت فرمود:
«بگذاريد تا خنك شود، خداوند نخواسته آتش به ما بخوراند و بركت در [غذاى] خنك است.»[1]
61- آداب زيارت
در روايات، براى زيارت آدابى ذكر شده كه برخى از آنها مخصوص موارد خاصّى است، ليكن برخى از اين آداب كه تقريباً جنبه عمومى دارد و به نوعى، به همه اماكن مقدسه و مشاهد مشرفه ارتباط پيدا مىكند عبارتند از:
1- ترك كلام بيهوده و لغو و مخاصمه و مجادله در راه.
2- غسل كردن پيش از زيارت.
3- اگر چند امام را زيارت مىكند، براى زيارت هر امام يك غسل كند.
4- خواندن دعاى مأثور هنگام غسل كردن.
5- طاهر بودن، به اين معنى كه انجام غسلى بر او واجب نبوده و با وضو باشد.
[1]- فروع كافى، ج 6، صص 321 و 322