زيارتهاى غير مأثوره.
19- خواندن نماز زيارت كه حداقل دو ركعت است.
20- خواندن دعاهاى وارده، بعد از نماز و زيارت.
21- خواندن مقدارى از قرآن و هديه كردن ثواب آن به روح مقدس صاحب آن مرقد شريف.
22- مقدّم كردن نماز واجب بر نماز زيارت. اگر مشغول زيارت بود و «قَدْ قامَتِ الصَّلاة» را شنيد، زيارت را ترك و در نماز جماعت شركت كند.
23- زيارت كردن به نيابت پدر و مادر و دوستان و نزديكان و براى آنها طلب مغفرت نمودن.
24- ترك سخنان ناشايست و كلمات لغو و بيهوده و صحبتهاى دنيايى كه در هر جا مذموم و مانع رزق و سبب قساوت قلب است، به ويژه در بقاع مقدس.
25- بلند نكردن آواز و صداى خود در آن مشاهد شريفه، براى هر علتى كه باشد.
26- وداع با صاحب آن مرقد شريف هنگام رفتن از آن شهر.
27- قصد بازگشت به آن مكان مقدس هنگام وداع.
28- بهتر شدن حال و كردار و گفتار، نسبت به پيش از زيارت.
29- انفاق و احسان بر فقيران و مجاوران آن بقعه.[1]
شهيد اوّل نيز در دروس، آداب زيارت رسول اكرم6و ديگر مرقدهاى مقدّس را به تفصيل بيان نموده كه خلاصه آن عبارت است از:
1- غسل كردن و پيوسته با وضو بودن و با لباس پاك و تميز و با خضوع و خشوع به زيارت رفتن.
2- هنگام ورود به حرم مطهّر، جلوى در آستان حرم ايستادن و با دعاى مأثور اذن دخول گرفتن.
3- در كنار ضريح ايستادن.
4- در حال زيارت پشت به قبله ايستادن و رو نمودن به سوى زيارت شونده.
5- سلام دادن به زيارت شونده و خواندن زيارت وارده از سوى معصومان:.
6- در پايان زيارت، دو ركعت نماز زيارت خواندن.
7- پس از نماز، دعاهاى نقل شده را قرائت كردن.
8- مقدارى از قرآن را نزد ضريح تلاوت نمودن و ثواب آن را به زيارت شونده هديه كردن.
9- در همه حالات حضور قلب داشتن، از گناهان
[1]- آداب زيارت، علّامه محدّث نورى، تحقيق و تصحيح: محمدحسين صفاخواه- عبدالحسين طالعى.( با كمى تغيير در عبارت)
توبه نمودن و طلب مغفرت كردن.
10- به خدمتكاران حرم صدقه دادن.
11- هنگام خروج با دعاهاى وارده وداع كردن و از خداوند بازگشت به آن مكان شريف را مسئلت نمودن.
12- اينكه زائر پس از بازگشت از زيارت از نظر اخلاقى و رفتارى بهتر از گذشته خود باشد.
13- اينكه پس از آن كه زائر به خواسته خود رسيد در بازگشت عجله كند تا هميشه شوق زيارت در وجودش پايدار بماند.
14- صدقه دادن به نيازمندانى كه در اطراف حرم حضور دارند.[1]
در زيارت امام حسين7، موارد ديگرى نيز بر اين آداب افزوده شده كه قابل توجه و دقت است از جمله:
1- عطر نزدن و سرمه نكشيدن؛ «وَلاتَدَّهِنْ وَ لاتَكتَحِل حتّى تَأتِيَ الفُرات.»[2]
2- حركت به سوى حرم با آرامش و متانت؛ «وَيَلْزَمُكَ التَّوقيرُ لِأَخْذ ما لَيْسَ لَكَ.»[3]
3- ديده از محرمات پوشاندن؛ «وَيَلْزَمُكَ انْ
[1]- دروس، ج 2، ص 19
[2]- كامل الزيارات، باب 79
[3]- همان، باب 48
تَغُضَّ بَصَرَكَ.»[1]
4- پرهيز از خصومت و نزاع و سوگند زياد.[2]
5- كم سخن گفتن جز به خير.
6- پرهيز از شوخى و مزاح؛ «وَاقِلّ مِنَ الكَلامِ وَالمِزاح.»[3]
7- مصاحبت نيكو با همسفران؛ «يَلْزَمُكَ حُسْنَ الصَّحابَةِ لِمَنْ يَصحَبُكَ.»[4]
8- زياد ذكر خداى گفتن؛ «وَأَكْثِر مِنَ اللَّهِ تَعالى.»[5]
9- پا برهنه و همچون بندگان حركت نمودن؛ «وَامْشِ حافياً وَامْشِ مَشْىَ العَبد الذَّليل.»[6]و ....
62- ادب بانوان در زيارت
مرحوم علامه امينى در فصل «ادب الزائرات»، درباره آداب زيارت زنان زائر مىنويسد:
«چشم خود را از حرام بپوشند، خود را از
[1]- كامل الزيارات، باب 48
[2]- همان
[3]- همان، باب 79
[4]- همان، باب 48
[5]- همان، باب 79
[6]- همان، باب 49
تبرّج و شهوت بازدارند، لباس حيا به تن كنند و روبند عفّت زنند، در ميان راه كه تداخل با مردان دارد، راه نروند، از كنار ديوار بگذرند، پوشيدن لباس نازك را ترك كنند، از هر چه مايه شهرت آنها مىشود دورى كنند، در معابر سرمه و عطر نزنند ...»[1]
63- رعايت وقار در زيارت
مرحوم علامه امينى در «ادب الزائر»[2]مىنويسد:
مرحوم شيخ محمد طه نجف، به حرم حضرت عسكريين8وارد شد، در حالى كه صداها به اذان بلند بود، [و هر كس در گوشهاى براى خود اذان مىگفت آنگاه ايشان] آنها را از آن كار نهى كرد و اين آيه شريفه را خواند:
ما لَكُمْ لا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقاراً.[3]
مرحوم محدث نورى در تحيّة الزائر، پس از نقل حديثى كه مرحوم مجلسى در بحارالأنوار آورده، گويد:
[1]- آداب زيارت، ج 2، ص 2 و ادب الزائر، صص 47- 50
[2]- ادب الزائر، ص 26
[3]- نوح: 13
مرحوم مجلسى در كتاب «بحار»[1]و «تحفه» از اين آيه و روايت استظهار فرموده كه:
«بلند نمودن آواز در حرم مطهّر نبوى و مشاهد شريفه (صلوات اللَّه عليهم اجمعين) چه در زيارت و چه در غير آن، منهى و مذموم است.»
سپس محدث نورى مىنويسد:
«و چه نيك فرموده و اين ادبى است خاص، كه در مرحله احترام و تعظيم، رسول خدا6و ذريه طاهرهاش:را به آن امتياز اختصاص داده و پرده ناموس براى تكريم و توقير ايشان درميانشان گذاشته، پس هر كه آواز را بلند كند، هر چند در عبادتى باشد كه بلند نمودنِ آن صدا در آن ممدوح باشد، پرده ناموس الهى را دريده است ...»[2]
و از اين جا معلوم مىشود قباحت و شناعت آنچه متعارف و مرسوم شده در حرمِ مطهر علوى و بقعه منوره حسينى8كه در اوقات نماز، خصوص در صبح
[1]- بحار الأنوار، ج 100، ص 125
[2]- تحفة الزائر.
و شام، جماعت بسيارى كه گاه عدد ايشان زياده باشد از عدد گوش كنندگان، به غايت بلندى آواز، برخيزند و اذان بگويند و دعا كنند و صداها درهم پيچد، و فقرات اذان در يكديگر مخلوط شود، عُبّاد آن محل را، از زائران و نمازگزاران و متضرّعين و گريه كنندگان، از كار خود باز دارند و داخل در زمره صادّين عن سبيل اللَّه شوند، و پاس حرمت نبوت و امامت را از هم درند و حكايت اذان را كه از مستحبات اكيده است، از ميان برند، چه سامع نداند كه كدام را حكايت كند.
با اين مفاسد و غير آن، گمان دارد ثوابى برده و به فيض رسيده است و حال آن كه بايست از منكرات شرع شمرده شود، نه عبادات و در موبقات داخل شود، نه در قربات![1]
64- زيارت عارفانه
زيارت زمانى ثمربخش است و براى زائر بركات دارد كه عارفانه و همراه با شناخت باشد، آن كس كه حسين بن على7را درست نمىشناسد و از اهداف
[1]- آداب زيارت، علّامه محدّث نورى، تحقيق و تصحيح محمدحسين صفاخواه- عبدالحسين طالعى، ص 186.
قيام آن حضرت بى اطلاع است، چگونه انتظار دارد از بركات اين سفر بهرهمند شود؟
فائد حنّاط از امام كاظم7نقل مىكند كه آن حضرت فرمود:
«مَنْ زارَ الحُسَين7عارِفَاً بَحَقِّهِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ ما تَأَخَّرَ».[1]
«كسى كه حسين7را زيارت كند و به حق او عارف و نسبت به آن حضرت شناخت داشته باشد، خداوند گناهان گذشته و حال او را مىبخشد.»[2]
هارون بن خارجه نيز گويد:
به امام صادق7عرض كردم مردم روايت مىكنند اگر كسى حسين بن على7را زيارت كند، پاداش يك حج و يك عمره به او داده خواهد شد.
امام7فرمود:
«مَنْ زارَهُ- وَاللَّه- عارِفَاً بِحَقِّهِ غَفَرَ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ ما تَأَخَّرَ».[3]
[1]- كامل الزيارات، ص 149
[2]- دانشمند فرزانه، مرحوم آقاى على اكبر غفارى رحمه الله، در حاشيه كتاب« ثواب الأعمال» مىنويسد: ما تقدم و ما تأخر هر دو فعل ماضى هستند و معناى آنها قديم و جديد است، نه گناهان گذشته و آينده.
[3]- كامل الزيارات، ص 149