مقدس و زيارتگاهها، شيرينى مناجات با خدا را حسّ و از عبادات خود لذّت ببرد.
خداوند در قرآن كريم، به رسولان خود اينچنين دستور مىدهد:
«يا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّباتِ وَ اعْمَلُوا صالِحاً إِنِّي بِما تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ».[1]
«اى رسولان، از چيزهاى پاكيزه بخوريد و كار شايسته كنيد كه من به آنچه انجام مىدهيد دانا هستم.»
در آيهاى ديگر نيز خطاب به مؤمنان مىفرمايد:
«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ وَ اشْكُرُوا لِلَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ».[2]
«اى كسانى كه ايمان آوردهايد، از نعمتهاى پاك و پاكيزهاى كه روزى شما كردهايم بخوريد و خدا را شكر كنيد، اگر تنها او را مىپرستيد.»
استفاده از زاد و توشه حلال و بهرهگيرى از نعمتهاى پاك، وظيفه رسولان و همه مؤمنان و
[1]- مؤمنون: 51
[2]- بقره: 172
دلباختگان به خداوند است. و آنها كه اموالشان را از راه حرام و يا شبههناك بهدست آوردهاند، بايد پيش از سفر، دارايى خود را تزكيه كنند، خمس و زكات و ديگر حقوق مردم را به صاحبان اصلى آن بپردازند، سپس قصد كوى دوست كنند وگرنه، پذيرفته نخواهند شد، گرچه به صورت ظاهر، جسم آنان در چنين اماكن مقدسى در گردش باشد. امام باقر7فرمود:
«مَنْ أَصَابَ مَالًا مِنْ أَرْبَعٍ لَمْ يُقْبَلْ مِنْهُ فِي أَرْبَعٍ:
مَنْ أَصَابَ مَالًا مِنْ غُلُولٍ أَوْ رِبًا أَوْ خِيَانَةٍ أَوْ سَرِقَةٍ لَمْ يُقْبَلْ مِنْهُ فِي زَكَاةٍ وَ لا فِي صَدَقَةٍ وَ لا فِي حَجٍّ وَ لا فِي عُمْرَةٍ».[1]
«كسى كه از چهار طريق مالى بهدست آورد، هزينه كردن آن، در چهار چيز پذيرفته نمىشود:
كسى كه مالى را از راه فريب، ربا، خيانت و يا سرقت بهدست آورد و با آن زكات يا صدقه دهد و يا به حج و عمره رود، خداوند از او نمىپذيرد.»
[1]- امالى صدوق، ص 442.
5- خداحافظى و حلاليتطلبى
زائر هرگاه تصميم مىگيرد به زيارت برود، بر اساس توصيه امام صادق7، شايسته است آن را به اطلاع برادران دينى خود برساند. آن حضرت به نقل از رسول خدا6فرمود:
«حَقٌّ عَلَى الْمُسْلِمِ إِذَا أَرَادَ سَفَراً أَنْ يُعْلِمَ إِخْوَانَهُ وَ حَقٌّ عَلَى إِخْوَانِهِ إِذَا قَدِمَ أَنْ يَأْتُوهُ».[1]
«مسلمانى كه قصد مسافرت دارد، شايسته است برادران خويش را آگاه سازد. بر برادران او نيز لازم است هنگام بازگشت، به ديدن وى بيايند.»
انجام اين دستورالعمل مىتواند ثمرات و بركات فراوانى را بهدنبال داشته باشد؛ يكى از اين بركات، زدودن تيرگىها و كدورتها از دل انسانها است.
افراد بشر به دليل اجتماعى بودن، در زندگى شخصى و اجتماعى خود، گرفتار تضادها و مشكلاتى مىشوند كه در نتيجه، رنجش و نارضايتى ديگران را بهدنبال دارد، همسر، فرزندان، برادران و خواهران، همسايگان، همكاران، مردم كوچه و بازار و ....
[1]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 448، ح 15227
اگر به يكى از اينها ظلمى روا داشته، غيبتى كرده، حقوقى از آنان پايمال نموده، رابطه تلخ و تندى با آنان داشته، ناسزا و دشنامى به آنها داده و ... لازم است پيش از سفر، به عنوان خداحافظى نزد آنان رفته، از آنها حلاليت بطلبد و به آنها بگويد، من عازم زيارت هستم و از آنجا كه نمىخواهم با دل آلوده به كينه و كدورت در محضر پيشوايان دين:حضور يابم لذا اگر حقى بر من داريد، مرا حلال كنيد. من نيز در اين سفر زيارتى شما را دعا خواهم كرد. به يقين با چنين برخوردى، عاطفه طرف مقابل تحريك شده، اشك از ديدگانش جارى مىشود و رضايت مىدهد و در نتيجه فضايى معنوى و الهى به وجود مىآيد. و پس از آن، زمينه براى بهرهگيرى هر چه بيشتر از زيارت، فراهم مىشود؛ زيرا زائر تصميم گرفته در اين سفر، قلب خود را لبريز از محبت خدا كند. اگر كدورت و كينه نسبت به مردم بخشى از قلب را پر كرده باشد، تنها بخش خالى آن ظرفيت خواهد داشت ولى اگر آن قسمت پر شده از كينه، خالى شود، به يقين جاى بيشترى براى ذخيره معرفت و عشق بهحق فراهم مىآيد.
توجه به اين نكته مهم ضرورى است كه در بسيارى اوقات، شيطان مانع ايجاد كرده، انسان را وسوسه مىكند كه اگر نزد ديگران برود و طلب حلاليّت نمايد،
ممكن است سبب حقارت و كوچكى او شود و متأسفانه همين وسوسههاى شيطانى، انسان را از دستيابى به يك نعمت بزرگ محروم مىسازد.
خودشكنى و پرهيز از كبر و غرور، زمينه پاكى از گناه و آمرزش را فراهم مىآورد. اگر زائر خودشكنى را پيش از سفر آغاز نكند، بهره لازم را نخواهد برد.
بنابراين، بر زائر لازم است از اقوام و دوستان و همسايگان و همكاران خود حلاليت بخواهد و سپس عازم ديار نور شود.
6- انتخاب مدير
در زندگى جمعى، مشكلات كمترى وجود دارد و در صورت بروز آن، با همكارى ديگر همسفران، مشكلات راحتتر حل مىگردد. خوشبختانه در سفرهاى زيارتى، مردم به صورت كاروانى حركت مىكنند و در نتيجه با مشكلات تنهايى سفر كردن روبهرو نيستند. ليكن مسافرتهاى جمعى نيز مشكلات مخصوص به خود را دارد كه پيشوايان اسلام براى رفع آن، راه حلهاى زيبا و مناسبى را ارائه دادهاند.
از جمله اين راهحلها، انتخاب يكنفر بهعنوان مسئول و مدير اجرايى سفر است تا در لحظات تصميمگيرى، دچار ترديد و دودلى نشوند، اختلافات
تشديد نگردد و بتوانند بهراحتى تصميمگيرى نموده، به اهداف سفر نائل شوند. رسول خدا6در اين باره فرمود:
«إذا خَرَجَ ثَلاثَةٌ في سَفَرٍ، فَلْيُؤَمِّروا احَدَهُمْ».[1]
«هنگامى كه سه نفر با يكديگر به قصد مسافرت خارج مىشوند، بايد يكنفر را از ميان خود، به سرپرستى برگزينند.»
اصحاب رسول خدا6نيز چنين عمل مىكردند و درباره فرد منتخب مىگفتند: «اين سرپرستى است كه رسول خدا6تعيين كرده است.»[2]
نافع مىگويد: در سفرى كه با ابوسلمه و افراد ديگرى همراه بوديم، به او گفتم: امير ما در اين سفر تويى.[3]
همچنين از عبداللَّه مروزى نقل شده كه ابوعلى الرِّباطى در سفرى با او همراه شد. عبداللَّه به او گفت: تو فرمانده مىشوى يا من؟
ابوعلى گفت: تو فرمانده باش.
[1]- سنن ابىداوود، ج 3، ص 36، ح 2608
[2]- محجةالبيضاء، ج 4، ص 58
[3]- سنن ابىداوود، ج 3، ص 36، ح 2609
از آن پس عبداللَّه توشه سفر خود و ابوعلى را بر دوش حمل مىكرد، تا آن كه شبى باران شروع به باريدن كرد و عبداللَّه در تمام شب، بالاى سر رفيق و همراهش ايستاد و عبايى روى سر او گرفت تا باران روى او نريزد.
ابوعلى بارها مىگفت: براى خدا، براى خدا، اين كار را نكن و عبداللَّه پاسخ داد: مگر نگفتى فرماندهى از آن تو است؟ پس از گفته خود برنگرد و مرا مجبور مكن. ابوعلى مىگويد:
دوست داشتم مىمردم و به او نمىگفتم تو امير باش.[1]
انتخاب فردى بااخلاق، مدبّر، باحوصله و پركار براى مديريت و اداره كارها در مراحل مختلف سفر، همچون زمان حركت، تقسيم اتاقها، كيفيت پخت و تقسيم غذا، و برنامهريزى براى كارهاى ديگر تا بازگشت به وطن، مىتواند از مشكلات و درگيرىها و نزاعهاى احتمالى جلوگيرى كند و سفر را براى مسافران شيرين سازد.
فرد منتخب نيز بايد خود را خدمتگزار مردم بداند و با تمام وجود، در خدمت زائران باشد. پيامبر6فرمود:
[1]- محجة البيضاء، ج 4، ص 59
«سيِّدُ الْقَوْمِ خادِمُهُمْ فِي السَّفَرِ».[1]
«بزرگ هر قوم و ملّتى، خدمتگزار آنها در سفر است.»
7- انتخاب همراه
رسول خدا6و اهل بيت:به مسافران سفارش كردهاند كه تنها به مسافرت نروند و پيش از سفر، براى خود همراهى انتخاب كنند تا همديگر را در لحظات حساس سفر يارى داده، از خستگى و تنهايى به درآيند و مددكار يكديگر باشند. رسول خدا6فرمود:
«الرَّفِيقَ ثُمَّ السَّفَرَ».[2]
«اوّل [انتخاب] رفيق و همراه، سپس مسافرت.»
همچنين امام صادق7به نقل از پدران خود، از على بن ابىطالب7نقل مىكند كه فرمود:
مردى نزد رسول خدا6آمده و عرض كرد:
مىخواهم خانهاى بخرم، چه دستور مىدهيد؟ در ميان كدام يك از قبيله «جهينه»، «مزينه»، «ثقيف» و يا «قريش» خانه تهيه كنم؟ حضرت به او فرمود:
[1]- محجة البيضاء، ج 4، ص 61
[2]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 408، ح 15123