عَزَّ وَ جَلَّ ما سَأَلَ».[1]
«بارخدايا! خود و خانواده و مال و اولاد و دنيا و آخرت و امانت و پايان كارم را نزد تو به امانت مىگذارم. [اين دعا را كسى نمىخواند] مگر اينكه آنچه را از خدا خواسته، به او عنايت مىكند.»
14- دعا هنگام خروج
صباح حذاء گويد: از موسى بن جعفر8شنيدم كه فرمود:
اگر يكى از مردان شما قصد مسافرت كرد، هنگام خروج از منزل رو به سمتى كه به قصد آن در حركت است بايستد و سوره حمد را در چهار سوى خود بخواند، همچنين «معوّذتين» [سورههاى فلق و ناس] و «قل هواللَّه احد» و «آيةالكرسى» را در پيش رو و سمت راست و پشتسر بخواند و سپس بگويد:
«اللَّهُمَّ احْفَظْنِي وَ احْفَظْ مَا مَعِي وَ سَلِّمْنِي وَ سَلِّمْ مَا مَعِي وَ بَلِّغْنِي وَ بَلِّغْ مَا مَعِي بِبَلاغِكَ الْحَسَنِ الْجَمِيلِ».[2]
[1]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 379، ح 15064
[2]- همان، ص 381، ح 15067
«بار خدايا! مرا و هر چه همراه من است را نگهدار و من و هر چه با من است را سالم بدار و من و هر چه با من است را به مقصد برسان، به گونهاى شايسته و زيبا.»
[آنگاه] خداوند او را با آنچه همراه خود دارد محفوظ داشته و به سلامت به مقصد مىرساند.
همچنين امام صادق7در حديث ديگرى فرمود:
«هركس هنگام بيرون رفتن از خانه، ده مرتبه سوره «قُل هُوَ اللَّهُ احَد» (توحيد) را بخواند، پيوسته در پناه و حمايت خداوند است تا به خانه برگردد».[1]
همچنين به نقل از ابوحمزه ثمالى هرگاه امام باقر7از خانه بيرون مىرفت مىفرمود:
«بِسْمِ اللَّهِ خَرَجْتُ وَ عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْتُ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ».[2]
«به نام خدا خارج شدم و بر او توكل كردم، هيچ توانايى و نيرويى نيست جز به نيروى خدا.»
[1]- كافى، ج 4، ص 333
[2]- همان.
نيز امير مؤمنان على7، هنگام بيرون رفتن از خانه براى مسافرت، اين دعا را مىخواند:
«اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ وَعْثَاءِ السَّفَرِ وَ كَآبَةِ الْمُنْقَلَبِ وَ سُوءِ الْمَنْظَرِ فِي الْأَهْلِ وَ الْمَالِ وَالْوَلَدِ اللَّهُمَّ أَنْتَ الصَّاحِبُ فِي السَّفَرِ وَ أَنْتَ الْخَلِيفَةُ فِي الْأَهْلِ وَ لا يَجْمَعُهُمَا غَيْرُكَ لِأَنَّ الْمُسْتَخْلَفَ لايَكُونُ مُسْتَصْحَباً وَالْمُسْتَصْحَبُ لا يَكُونُ مُسْتَخْلَفاً»[1]
«بار خدايا! به تو پناه مىبرم از سختىهاى سفر و اندوهناك برگشتن و بد نگرى [مردم] در جان و خانواده و مال و فرزندم؛ بار خدايا! تو در سفر همراه منى و جانشين من در خانوادهام و جز تو كسى نيست كه بتواند ميان اين دو جمع كند [و در سفر همراه و در وطن جانشين باشد] زيرا آنكه بازمانده و [در وطن] جانشين در خانواده باشد [در سفر] همراه و رفيق نيست و آنكه رفيق سفر است، جانشين در خانواده نيست.»
پيمودن راه و طىّ مسير در زمين و آسمان، همراه با فراز و نشيب و اوج و فرود است. اتومبيل وقتى به مناطق
[1]- نهجالبلاغه: خ 46
كوهستانى مىرسد، جادههاى پر پيچ و خم كوهستان را طى كرده بالا مىرود و پس از رسيدن به بلندى سرازير مىشود. پس سزاوار است مسافر و زائر در تمامى اين مراحل بهياد خدا بوده، زير لب زمزمه عاشقانه با خدا داشته باشد.
رسول خدا6هر زمان در مسيرى بالا مىرفت «اللَّه اكبر» و آنگاه كه فرود مىآمد «سبحاناللَّه» مىگفت.[1]
برخى مناطق در ميان راه، همچون گردنههاى صعبالعبور و راههاى پرپيچ و خم، خطرناك و ترس آفريناند، امام صادق7فرمود:
اگر به جايى رسيدى كه ترسانى، اين آيه را بخوان:
«وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطاناً نَصِيراً».[2]
«پروردگارا! مرا [در هركارى] به طرز درست وارد كن و به طرز درست خارج ساز و از جانب خود براى من تسلّطى يارىبخش قرار ده [و پيروزى و يارى عنايت فرما].»
نيز امام سجاد7فرمود:
[1]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 391، ح 15088
[2]- اسراء: 80
«اگر كسى پياده حج گزارد و سوره «إنّا انْزلناه ...» [سوره قدر] را بخواند، درد سخت پيادهروى را لمس نمىكند».[1]
دعاهاى سفر فراوان است و پيشوايان دين براى مراحل مختلف همچون: خروج از منزل، زمان سوار شدن بر مركب، هنگام حركت و زمان فرود آمدن، دعاهاى گوناگونى را نقل كردهاند كه به دليل رعايت اختصار، از ذكر آنها خوددارى مىشود. علاقهمندان مىتوانند به كتابهاى مربوط مراجعه كنند.
15- همراه داشتن دارو
در عصر حاضر، با توجه به توسعه گردشگرى در جهان، مسؤولان هر كشورى تلاش مىكنند تا امكانات رفاهى و پزشكى را براى مسافران فراهم سازند.
جمهورى اسلامى ايران نيز در كاروانهاى زيارتى، امكانات پزشكى و دارويى را براى زائران فراهم كرده است، در عين حال اگر زائرى بيمارى خاصّى دارد، لازم است داروهاى ضرورى و سوابق مربوط به بيمارى خود را بردارد. ديگران نيز براى دردها و بيمارىهاى سطحى، مقدارى دارو بردارند تا در
[1]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 396، ح 15099
صورت نياز از آن استفاده كنند. لقمان حكيم به فرزندش فرمود:
« [در مسافرت] با خود دارو بردار [تا در صورت نياز] هم تو و هم همسفرانت از آن بهره گيرند ...».[1]
16- نيازمندىهاى سفر
شايسته است مسافر برخى از نيازمندىهاى خود را همراه بردارد تا هنگام نياز از آن بهره گيرد. طبق نقل عايشه «رسول خدا6هرگاه به مسافرت مىرفت، چند چيز با خود برمىداشت:
1- آيينه 2- سرمهدان 3- شانه كوچك (مِدْرَى) 4- مسواك 5- شانه بزرگ».[2]
امّ سعد انصارى نيز گويد:
رسول خدا6در مسافرت آيينه و سرمهدان را از خود دور نمىكرد.[3]
مرحوم مجلسى رحمه الله نيز در بحارالأنوار نقل مىكند:
«رسول خدا6هرگاه به مسافرت مىرفت،
[1]- بحارالأنوار، ج 73، ص 275
[2]- محجة البيضاء، ج 4، ص 72
[3]- همان: 73
شانه، مسواك و سرمهدان با خود برمىداشت.»[1]
با توجه به خصوصيات اخلاقىِ رسول خدا6، مىتوان از اين احاديث به خوبى دريافت كه پيروان آن حضرت، بايد در مسافرتها ابزار و وسايلى كه آنان را در آراسته بودن و نظم و ترتيب يارى مىدهد، همراه بردارند و از بىنظمى و آشفتگى سر و صورت و وضعيت ظاهرى خود دورى ورزند.
همچنين به نقل از امام صادق7در وصيت لقمان به فرزندش اين چنين آمده است:
«اى پسرم، شمشير و كفش و عمامه و ريسمان و مشك آب و نخ خياطى و سوزن در سفر همراه داشته باش و داروى بيشترى همراه خود بردار تا هم خود و هم همراهانت از آن استفاده كنيد و در هر كارى كه نافرمانى خدا در آن نباشد، با همسفرانت موافقت كن».[2]
مرحوم فيض نقل كرده است كه بعضى از متوكّلين و كسانى كه توكل به خداوند در وجود آنان قوى بود، در
[1]- بحارالأنوار، ج 73، ص 235
[2]- من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 185، ح 834
سفر و وطن، قمقمه، ريسمان، سوزن و نخ و قيچى را از خود جدا نمىكردند و مىگفتند: «اينها مربوط به دنيا نيست».[1]
البته آنچه در اين روايت و نظير آن آمده، نيازمندىهاى مسافران در آن زمان بوده و طبيعى است كه در اين دوران نيز بايد مسافر نيازمندىهاى اين زمان همچون: مسواك، دمپايى، قيچى، ناخنگير و ... را همراه داشته باشد.
17- همراه داشتن خوراكى
شايسته است زائران در سفرهاى زياتى، از پاكيزهترين اموال خود بهره گيرند. رسول خدا6فرمود:
«از بزرگوارى مرد اين است كه هنگام رفتن به مسافرت، توشهاش پاكيزه باشد.»[2]
نيز امام صادق7فرمود:
«زيادى توشه و پاكيزه بودن و بخشش آن به همراهانى كه در سفر با شما هستند، از
[1]- محجة البيضاء، ج 4، ص 73
[2]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 423، ح 15160