در زندگى دنيا، براى كسانى است كه ايمان آوردهاند؛ (اگرچه ديگران نيز با آنها مشاركت دارند؛ ولى) در قيامت، خالص (براى مؤمنان) خواهد بود." اين گونه آيات (خود) را براى كسانى كه آگاهند، شرح مىدهيم.»
2-(... وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ...)[1].
«... وزينت خود را آشكار نسازند مگر براى شوهرانشان، يا پدرانشان، يا پدر شوهرانشان، يا پسرانشان،...»
3-(وَلِبُيُوتِهِمْ أَبْوَاباً وَسُرُراً عَلَيْهَا يَتَّكئُونَ* وَزُخْرُفاً وَإِن كُلُّ ذلِكَ لَمَّا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةُ عِندَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِينَ)[2].
«و براى خانههايشان درها و تختهايى (زيبا و نقرهاى) قرار مىداديم كه بر آن تكيه كنند؛* و انواع زيورها؛ ولى تمام اينها بهره زندگى دنياست، و آخرت نزد پروردگارت از آن پرهيزگاران است.»
4-(فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاءٍ أَمْرَهَا وَزَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَحِفْظاً ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ)[3].
«دراين هنگام آنها را بصورت هفت آسمان در دو روز آفريد، و در هر آسمانى كار آن (آسمان) را وحى (و مقرّر) فرمود، و آسمان پايين را با چراغهايى [/ ستارگان] زينت بخشيديم، و (با شهابها از رخنه شياطين)
[1]- سوره نور، آيه 31.
[2]- سوره زخرف، آيات 34 و 35.
[3]- سوره فصّلت، آيه 12.
حفظ كرديم، اين است تقدير خداوند توانا و دانا.»
5-(وَلَكُمْ فِيهَا جَمَالٌ حِينَ تُرِيحُونَ وَحِينَ تَسْرَحُونَ)[1].
«و در آنها براى شما زينت و شكوه است به هنگامى كه آنها را به استراحتگاهشان باز مىگردانيد، و هنگامى كه (صبحگاهان) به صحرا مىفرستيد.»
حديث شريف:
1- در حديثى از امام صادق عليه السلام روايت شده كه فرمودند:
«إنّ اللَّه تعالى يحبّ الجمال والتجمّل، ويكره البؤس والتباؤس، فإنّ اللَّه عزّوجلّ إذا أنعم على عبد نعمة، أحبّ أن يرى عليه أثرها». قيل و كيف ذلك
؟ قال: «ينظّف ثوبه، ويطيّب ريحه، ويحسّن داره، ويكنس أفنيته، حتّى إنّ السراج قبل مغيب الشمس ينفي الفقر، ويزيد في الرزق»[2].
«خداوند متعال زيبايى و خودآرايى را دوست دارد و بينوايى و تظاهر به بيچارگى را ناپسند مىدارد، چون، خداوند هرگاه نعمتى به بندهاى ارزانى مىدارد، دوست دارد اثر آن را در وى ببيند.» گفته شد: آن اثر چگونه پيدا مىشود؟ آنحضرت فرمودند: «لباسش را پاكيزه كند، و به خود بوى خوش بزند و خانهاش را نيكو سازد و حيات خانه را جارو بزند، حتّى روشن كردن چراغ پيشاز غروب آفتاب، فقر را از ميان مىبرد و روزى را فزونى
[1]- سوره نحل، آيه 6.
[2]- بحارالأنوار، ج 73، ص 141، ح 5.
مىبخشد.»
2- اميرمؤمنان عليه السلام نيز دراين باره فرمودند:
«التجمّل من أخلاق المؤمنين»[1].
«خودآرايى از اخلاق مؤمنان است.»
3- امام باقر عليه السلام فرمودند:
«أكثروا من الدواجن في بيوتكم، يتشاغل بها الشياطين عن صبيانكم»[2].
«بر تعداد ماكيانى كه درخانه نگهمىداريد بيفزاييد، چون، ماكيان شياطين را از كودكانتان وانهاده، به خود مشغول مىسازند.»
4- حضرت امام رضا عليه السلام از پدران بزرگوار خود اينگونه روايت كردهاند:
«الطيب نُشرة، والعسل نشرة، والركوب نشرة، والنظر إلى الخضرة نشرة»[3].
«عطر، عسل و نگاه كردن به سبزهزار و سوار كارى، موجب انبساط خاطر مىشوند.»
5- از آنحضرت همچنين روايت شده كه فرمودند:
[1]- غررالحكم، ص 435.
[2]- وسائل الشّيعه، ج 8، كتاب الحجّ، أبواب أحكام الدواب، باب 34، باب 381، ح 5، (20 جلدى)، همان، ج 11، ص 512، (29 جلدى).
[3]- بحارالأنوار، ج 73، ص 141، ح 4.
«كنس الفناء يجلب الرزق»[1].
«جارو كردن حيات خانهها موجب كسب روزى مىشود.»
6- از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده كه در روزنههاى سقف بخور مىسوزانيدند.[2]
7- ابو خديجه مىگويد: ديدم كه در خانه ابى عبداللَّه عليه السلام آية الكرسى گرداگرد خانه و در محرابش به نگارش درآمده بود.[3]
8- محمّد بن مسلم مىگويد: از ابا عبداللَّه عليه السلام درباره كشيدن تصاوير درخت و خورشيد و ماه پرسيدم، آنحضرت فرمودند:
«لا بأس، ما لم يكن فيه شيء من الحيوان»[4].
«اگر از تصوير حيوانات درآن استفاده نشود، اشكالى ندارد.»
رهيافت وحى:
خداوند نه تنها آراستگى دنيوى را بر مؤمنين حرام نكرده، بلكه دستور داده تا به هنگام رفتن به مساجد، مؤمنان خود را بيارايند. در واقع برخوردارى از زينت و آراستگى، موجب برقرارى محبّت ميان مردم مىشود. زنان نيز مىتوانند در خانه و براى افراد محرم خانه زينت كنند، ولى
[1]- بحارالأنوار، ج 73، ص 176، ح 10.
[2]- همان، ص 143، ح 1.
[3]- همان، ص 151، ح 20.
[4]- همان، ص 160، ح 11.
جايز نيست تا زينتهاى خود را براى بيگانگان آشكار سازند. از سويى در آيات قرآنى خداوند متعال، خانههاى با دربها و تختهاى آراسته و زينت شده را در شمار زخارف دنيا محسوب كرده، همچنين روايات متعدّدى به محبوب بودن زيبايى و آراستگى در نزد خدا اشاره دارند. بيگمان، خانه به عنوان محلّ سكونت انسانها مىتواند يكى از برجستهترين مصاديق آراستگى باشد.
احكام:
آراستگى و زيبايى خانه بسته به موارد زيراست:
1- امكان نگريستن به زيباييهاى طبيعت شامل نظر افكندن به ستارگان در شب، و امكان ديدن سبزهزار و رودخانه در روز.
2- نگهدارى كردن از حيوانات اهلى همچون پرندگان و ماكيان. در واقع احاديث بسيارى در استحباب نگهدارى ماكيان و حيوانات اهلى در خانه وارد شده است.
3- وجود سبزه و گل و ريحان در خانه براى انبساط خاطر.
4- وجود آب، بويژه- در صورت امكان- جوى آب جارى در خانه، چون، زيبايى خانههاى بهشتى به درختانى است كه از زيرشان نهرهايى جارى مىباشند.
5- پاكيزگى، بخور دادن، روشن كردن چراغ در شب و استفاده از تصاوير منظرههاى طبيعى در خانه، كه احاديث زيادى در موردشان وارد شده است.
6- نگاشتن آيات الهى و آراستن خانه به قرآن، كه بر زيبايى خانه مىافزايد و همانگونه كه روايات بيان مىدارند خانه را از شرّ اجنّه و بلايا حفظ مىكند.
مواردى كه بدانها اشاره كرديم، نمودهاى آراستگى مورد اشاره نصوص و متون دينى بودند، البتّه بجز اين موارد، موارد ديگرى را نيز مىتوان از بيان ويژگىهاى خانههاى بهشتى، دريافت كرد، ولى نمىتوان مفاهيم زيبايى شناختى را عموميّت بخشيد، چراكه حسّ زيبايىشناسى مردم با يكديگر متفاوت است، بنابراين هر نسل و يا گروه و قومى بايد زينتهاى خود را بر مبناى حسّ زيبايىشناسى خود و با توجّه به پديدارهايى كه به ايشان انبساط خاطر مىدهد و يا چشمهاى ايشان را نوازش مىدهد، برگزينند. از اين جمله مىتوان به بهرهمندى از شكلهاى آرامبخش هندسى و رنگهاى درخشان متناسب با يكديگر، و برخوردارى از چراغها و لوسترها و تختها و كالاها و فرشهايى كه بر زيبايى خانه مىافزايند، اشاره كرد. بديگر سخن آنچه در زينت براى ما مهم است لذت ديدارى و انبساط خاطر و حسن خلق و والايى ادب و دوستى و محبّتى است كه از آن زيباييها حاصل مىآيند، البتّه با اين شرط كه حدود و موازين شرعى در نظر گرفته شود اين امور ما را به ورطه اسراف و تجمّل گرايى دچار نسازند.
5- سادگى و دورى از زيادهروى
قرآن كريم:
1-(وَالَّذِينَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذلِكَ قَوَاماً)[1].
«و كسانى كه هرگاه انفاق كنند، نه اسراف مىنمايد و نه سختگيرى؛ بلكه در ميان اين دو، حد اعتدالى دارند.»
2-(وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشَاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفاً أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمّانَ مُتَشَابِهاً وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُوا مِن ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَايُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ)[2].
«اوست كه باغهاى معروش [/ باغهايى كه درختانش روى داربستها قرار دارد،] و باغهاى غير معروش [/ باغهايى كه نياز به داربست ندارد] را آفريد؛ همچنين نخل و انواع زراعت را، كه از نظر ميوه و طعم باهم متفاوتند؛ و (نيز) درخت زيتون و انار را، كه از جهتى باهم شبيه، و از جهتى تفاوت دارند؛ (برگ و ساختمان ظاهريشان شبيه يكديگر است، در حالى كه طعم ميوه آنها متفاوت مىباشد.) از ميوه آن به هنگامى كه به ثمر مىنشيند، بخوريد؛ و حق آن را به هنگام درو، بپردازيد؛ و اسراف نكنيد، كه خداوند مسرفان را دوست ندارد.»
3-(وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَلَا تُبَذِّرْ تَبْذِيراً)[3].
[1]- سوره فرقان، آيه 67.
[2]- سوره انعام، آيه 141.
[3]- سوره اسراء، آيه 26.
«و حق نزديكان را بپرداز، و (همچنين حقِّ) مستمند و وامانده در راه؛ را و هرگز اسراف و تبذير مكن.»
4-(وَأَصْحَابُ الشِّمَالِ مَا أَصْحَابُ الشِّمَالِ* فِي سَمُومٍ وَحَمِيمٍ* وَظِلٍّ مِن يَحْمُومٍ* لَابَارِدٍ وَلَا كَرِيمٍ* إِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذلِكَ مُتْرَفِينَ)[1].
«و اصحاب شمال، چه اصحاب شمالى (كه نامه اعمالشان به نشانه جرمشان به دست چپ آنها داده مىشود)!* آنها در ميان بادهاى كشنده و آب سوزان قرار دارند،* و در سايه دودهاى متراكم و آتشزا!* سايهاى كه نه خنك است و نه آرامبخش.* آنها پيشاز اين (در عالم دنيا) مست و مغرور نعمت بودند،»
حديث شريف:
1- در حديثى از اميرمؤمنان عليه السلام اينگونه آمده:
«خمس تذهب ضياعاً سراج تقده في شمس
؛ الدهن يذهب، والضوء لا ينتفع به...»[2].
«پنج چيزند كه بيهوده تلف مىشوند (از آن پنج چيز يكى را اينگونه شرح مىدهند:) چراغى كه در نور خورشيد برافروخته شده باشد؛ كه روغنش هر آن از ميان مىرود، ولى كسى از نور چراغ بهرهاى نمىبرد...»
2- از امام صادق عليه السلام روايت شده كه فرمودند:
[1]- سوره واقعه، آيات 41- 45.
[2]- بحارالأنوار، ج 73، ص 164، باب 33، ح 4.