روزى دوبار تطهير و تقديس مىشوند. گفته شد: و چگونه به آنها گفته مىشود؟ آنحضرت فرمودند: به آنها گفته مىشود: با بركت شديد، با بركت شديد.»
6- در روايتى آمده كه از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله سؤال شد: برترين مال كدام است؟ آنحضرت فرمودند:
«زرع زرعه صاحبه وأصلحه وأدّى حقّه يوم حصاده»[1].
«زراعتى كه صاحبش آن را بكارد واز آن نگهدارى كند واصلاحش كند و به روز درو حقّ آن را ادا كند.»
رهيافت وحى:
دين ما را به طلب روزى حلال و تدبير در امر معيشت و ميانهروى و اقتصاد در گذران زندگى فرامىخواند، كه يكى از بخشهاى آن، تشويق افراد به اقتصاد خانگى و توليد خانوادگى مىباشد. اين امر خانه را به يك واحد توليدى مؤثّر در عرصه اقتصاد كشور بدل مىسازد و خانه را از تنها محلّى براى مصرف، به محلّى براى توليد تبديل مىكند. حال چه اين توليد يك توليد كشاورزى و يا يك توليد صنعتى سبك باشد.
[1]- وسائل الشيعه، ج 5، ص 392، باب 48، ح 1 و همان، ج 11، ص 137، (29 جلدى).
احكام:
1- كار كردن براى بدست آوردن روزى حلال امرى مستحب، وچهبسا به هنگام توقّف چرخه زندگى امرى واجب محسوب شود. از سويى فراهم آمدن بخشى از روزى نيز هميارى و همكارى خانواده را مىطلبد.
2- اسلام مردم را به ارتزاق از دسترنج و كار توليدى خود فرامىخواند.
3- مستحب است زنان، اوقات فراغت خود را در خانه به كارهاى درآمدزا بويژه ريسندگى و بافندگى اختصاص دهند.
4- همچنين دين از اقتصاد خانوادگى و توليد خانگى حمايت مىكند، و دراين راستا نگهدارى از ماكيان و رمگان را براى بهرهمند شدن از گوشت و شير آنها و همچنين كشاورزى را براى بهرهمند شدن از محصولات آن توصيه مىكند.
5- از سويى كار دستهجمعى اعضاى خانواده براى توليد و روح جمعى حاكم برايشان موجب رشد صفات پسنديده زير در ايشان مىشود:
نخست: هميارى و هماهنگى؛ كه اگر اين ويژگى امروز در خانه و ميان افراد خانواده نهادينه شود، فردا در فرهنگ جامعه نيز نهادينه خواهد شد.
دوّم: توليدى بارآمدن فرزندان؛ كه از رهگذر آن كودكان مىآموزند براى دستيابى به غذا و براى رسيدن به پيشرفت مىبايست كار و تلاش كنند.
سوم: ورزيدگى در آن كار توليدى خانگى؛ از اين رهگذر فرزندان ورزيده و كار آزموده پاى به عرصه اجتماع خواهند گذاشت.
9- هميارى و مهربانى
قرآن كريم:
1-(... وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ)[1].
«و (همواره) در راه نيكى و پرهيزگارى باهم تعاون كنيد. و (هرگز) در راه گناه و تعدّى همكارى ننماييد. و از (مخالفت فرمان) خدا بپرهيزيد كه مجازات خدا شديد است!.»
2-(لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى أَنفُسِكُمْ أَن تَأْكُلُوا مِن بُيُوتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ آبَائِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أُمَّهَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ إِخْوَانِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخَوَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَعْمَامِكُمْ أَوْ بُيُوتِ عَمَّاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخْوَالِكُمْ أَوْ بُيُوتِ خَالاتِكُمْ أَوْ مَا مَلَكْتُم مَّفَاتِحَهُ أَوْ صَدِيقِكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَأْكُلُوا جَمِيعاً أَوْ أَشْتَاتاً فَإِذَا دَخَلْتُم بُيُوتاً فَسَلِّمُوا عَلَى أَنفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِّنْ عِندِ اللَّهِ مُبَارَكَةً طَيِّبَةً كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ)[2].
«بر نابينا و افراد لنگ و بيمار گناهى نيست (كه با شما هم غذا شوند)، وبر شما نيز گناهى نيست كه از خانههاى خودتان [/ خانههاى فرزندان يا همسرانتان كه خانه خود شما محسوب مىشود بدون اجازه خاصّى] غذا بخوريد؛ و همچنين خانههاى پدرانتان، يا خانههاى مادرانتان، يا خانههاى برادرانتان، يا خانههاى خواهرانتان، يا خانههاى عموهايتان، يا خانههاى
[1]- سوره مائده، آيه 2.
[2]- سوره نور، آيه 61.
عمّههايتان، يا خانههاى داييهايتان، يا خانههاى خالههايتان، يا خانهاى كه كليدش در اختيار شماست، يا خانههاى دوستانتان، بر شما گناهى نيست كه بطور دسته جمعى يا جدا گانه غذا بخوريد، و هنگامى كه داخل خانهاى شديد، بر خويشتن سلام كنيد، سلام و تحيّتى از سوى خداوند، سلامى پربركت و پاكيزه. اين گونه خداوند آيات را براى شما روشن مىكند، باشد كه بينديشيد.»
3-(مُحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَاناً سِيَماهُمْ فِي وُجُوهِهِم مِن أَثَرِ السُّجُودِ ذلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَغْفِرَةً وَأَجْراً عَظِيماً)[1].
«محمّد صلى الله عليه و آله فرستاده خداست؛ و كسانى كه با او هستند در برابر كفار سرسخت و شديد، و در ميان خود مهربانند؛ پيوسته آنها را در حال ركوع وسجود مىبينى در حالى كه همواره فضل خدا و رضاى او را مىطلبند؛ نشانه آنها در صورتشان از اثر سجده نمايان است؛ اين توصيف آنان در تورات وتوصيف آنان در انجيل است، همانند زراعتى كه جوانههاى خود را خارج ساخته، سپس به تقويت آن پرداخته تا محكم شده و برپاى خود ايستاده است وبقدرى نمو و رشد كرده كه زارعان را به شگفتى وا مىدارد، اين براى آن است كه كافران را به خشم آورد! (ولى) كسانى از آنها را كه ايمان آورده و كارهاى
[1]- سوره فتح، آيه 29.
شايسته انجام دادهاند، خداوند وعده آمرزش و اجر عظيمى داده است.»
حديث شريف:
1- اميرمؤمنان حضرت على عليه السلام فرمودهاند:
«الا لايعدلن أحدكم عن القرابة يرى بها الخصاصة، أن يسدّها بالذي لا يزيده إن أمسكه، ولا ينقصه إن أهلكه. ومن يقبض يده عن عشيرته، فإنّما تُقبض عنهم يدٌ واحدة، وتُقبض منهم عنه أيدٍ كثيرة، ومن تلن حاشيته يستدم من قومه المودّة»[1].
«آگاه باشيد! هيچيك از شما نبايد از خويشاوندان خود كه در فقر وپريشانى به سرمىبرند، منصرف شود از اين كه فقر و پريشانى او را با چيزى مرتفع بسازد كه اگر آن را نزد خود نگهدارد، چيزى بر او نخواهد افزود و اگر انفاقش كند، چيزى از او نخواهد كاست. كسى كه دست كرامت خود را از دودمانش برمىدارد، يك دست او از آنان برداشته مىشود و در مقابل دستهاى فراوانى از او برداشته خواهد شد. هركه خوى نرم دارد، از محبّت دائمى دودمانش برخوردار خواهد بود.»
2- امام باقر عليه السلام فرمودند:
«صلة الأرحام وحسن الجوار، زيادة في الاموال»[2].
«صله ارحام و حسن همجوارى موجب فزونى در اموال مىشوند.»
[1]- مستدرك وسائل الشّيعه، ج 15، ص 248، كتاب النكاح، أبواب النفقات، باب 10، ح 40 ونهجالبلاغه، خطبه 23، ص 63.
[2]- همان، ص 247، ح 37.
3- روايت شده كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمودند:
«كلّ أهل بيت إذا تواصلوا كانوا في كنف الرحمن، وما من أهل بيت يتواصلون فيحتاجون أبداً»[1].
«افراد هر خاندانى كه پيوند ميان خود را محكمتر كنند، در كنف (رحمت خداوند) رحمن خواهند بود و هرگز نيازمند نخواهند شد.»
4- حضرت امام صادق عليه السلام از پدران بزرگوار خويش روايت مىكنند كه:
«تقاضا عليّ وفاطمة إلى رسول اللَّه صلى الله عليه و آله في الخدمة، فقضى على فاطمة بخدمة ما دون الباب، وقضى على علي عليه السلام بما خلفه»[2].
«على وفاطمه عليهما السلام عرض حال خود را در امر كار نزد پيامبر بردند، پس پيامبر صلى الله عليه و آله كار درون خانه را به فاطمه عليها السلام محوّل كردند و كار بيرون خانه را به على عليه السلام.»
5- اميرمؤمنان عليه السلام فرمودند:
«دخل علينا رسول اللَّه صلى الله عليه و آله وفاطمة جالسة عند القدر، وأنا أنقّي العدس
، قال: يا أبا الحسن. قلت: لبّيك يا رسول اللَّه. قال: اسمع، وما أقول إلّاما أمر ربّي: ما من رجل يعين امرأته في بيتها إلّاكان له بكلّ شعرة على بدنه عبادة سنة
، صيام نهارها وقيام ليلها، وأعطاه اللَّه من الثواب ما أعطى الصابرين؛ داود النبيّ
[1]- مستدرك وسائل الشّيعه، ج 15، ابواب النفقات، باب 10، ح 33.
[2]- همان، ج 13، كتاب التجارة، أبواب مقدّمات التجارة، ص 48، باب 17، ح 1.
ويعقوب وعيسى عليهم السلام. يا علي! من كان في خدمة عياله في البيت ولم يأنف
، كتب اللَّه اسمه في ديوان الشهداء»[1].
«پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در حالى كه فاطمه كنار ديگ نشسته بود ومن در حال عدس پاك كردن بودم، بر ما وارد شدند و فرمودند: اى ابا الحسن. گفتم: به گوشم اى رسول خدا. فرمودند: گوش فراده، آنچه را كه مىگويم تنها از خدا دستور گرفتهام: هر مردى كه به همسر خود در خانه كمك كند در ازاى هريك از موهاى بدنش براى او عبادت يك سال كه روزها در آن روزه داشته و شبها را به عبادت بپاداشته، نوشته مىشود و پاداش شكيبايان از جمله داوود پيامبر و يعقوب وعيسى عليهم السلام به او داده مىشود. يا على! خداوند نام هركسى را كه به خانواده خود در خانه خدمت كند و اين كار را ننگ نشمارد، در دفتر شهدا ثبت مىكند.»
رهيافت وحى:
خانواده، آن واحد اجتماعىايست كه از ارزشهاى اجتماعى، در جامعه اسلامى پاسدارى مىكند. در واقع برجستهترين اين ارزشها، به رسميّت شناختن حقوق يكديگر، همزيستى مسالمت آميز، هميارى و همبستگى مىباشند، و خانه نمونه، آن خانهاى است كه تا حدّامكان اين ارزشها را در چهارچوب نظام خانواده براى افراد آن فراهم آورد.
[1]- مستدرك وسائل الشّيعه، ج 13، ص 48، ح 2.
احكام:
1- خانه مورد نظر اسلام با بالاترين درجات هميارى، مهرورزى و همبستگى مشخّص مىشود كه برخى نمودهاى آن عبارتاند از:
الف- ناراحت نشدن افراد خانواده- كه در اينجا منظور دايره بزرگ خانواده است كه شامل دائيان و عموها نيز مىشود- از اينكه ديگر اعضا چه با اجازه و چه بدون اجازه، چه در حضور و چه در غياب صاحب خانه، از غذاهاى خانه ايشان بخورد.
ب- مديريّت جمعى كارهاى خانه؛ در واقع اين زن خانه نيست كه به تنهايى بايد تمام مسؤوليتهاى خانه و اداره خانواده را به گردن گيرد.
2- براى عملى كردن واقعى ارزشهايى چون هميارى، مهرورزى متقابل و همبستگى، خانوادهها بايد به كارهاى زير بپردازند:
نخست: تشكيل مجالس خانوادگىاى كه بتوان از رهگذر آن مجالس در كارها با ديگر اعضاى خانواده رايزنى و براى رفع مشكلات با يكديگر هميارى كرد.
دوم: ايجاد يك صندوق تعاون جهت حمايت و يا دادن وام به افراد نيازمند خانواده، و همچنين براى فراهم آوردن نيازمنديهاى مشترك خانوادهها مانند حفر چاه، خريد يك قطعه زمين، ساخت يك خانه ييلاقى، بناى يك باب مدرسه براى فرزندان خانواده ويا ساخت مسجد وحسينيّه ومانند اينها.
سوم: تأسيس شركتهاى درآمدزا براى درآمدزايى خانواده و ايجاد فرصتهاى شغلى براى جوانان و دستيابى به يك هميارى اقتصادى در