قيلوله مىباشد. از امام زين العابدين عليه السلام روايت شده كه ايشان نماز صبح را مىخواندند و تا طلوع آفتاب در سجدهگاه خود به تعقيبات مىپرداختند، سپس برمىخواستند و نماز طولانىاى را شروع مىكردند، سپس كمى مىخوابيدند و بعداز بيدار شدن مسواك مىخواستند و داندانهاى خود را مسواك مىكردند و پساز آن غذا طلب مىكردند.[1]
چگونه بخوابيم؟
1- اسلام، خوابيدن بر روى شكم را مكروه برمىشمرد و به ديگر گونههاى خواب فرامىخواند. در خبرى از اميرمؤمنان عليه السلام درباره گونههاى مختلف خواب پرسش شده است. امام عليه السلام اينگونه پاسخ فرمودند:
«النوم على أربعة أصناف؛ الأنبياء تنام على أقفيتها مستلقية، وأعينها متوقّعة لوحي ربّها عزّوجلّ، والمؤمن ينام على يمينه مستقبل القبلة، والملوك وأبناؤها على شمائلها ليستمرؤوا ما يأكلون، وإبليس وإخوانه وكُلّ مجنون وذو عاهة ينامون على وجوههم منبطحين»[2].
«خواب چهارگونه است: پيامبران به پشت مىخوابيدند، در حاليكه چشمهايشان به انتظار وحى پروردگار عزّوجلّ بود، مؤمنان بر دست راست خود و روبه قبله مىخوابند، پادشاهان و فرزندانشان بر دست چپ خود مىخوابند تا آنچه مىخورند هضم كنند، ابليس و برادران او و ديوانگان
[1]- بحارالأنوار، ج 73، ص 186، باب 42، ح 2.
[2]- همان، ص 187، باب 43، ح 4.
و عقب افتادگان به رو و بر روى شكم خود مىخوابند.»
2- همچنين مستحبّ است پيشاز خواب دست خود را بر جاى خواب خود بكشيم تا از نبود حشره و يا اجسام مضر مطمئن شويم و خدا را با دعايى كه از امام صادق عليه السلام از پدر بزرگوارشان نقل شده بخوانيم.
آنحضرت فرمودند:
«قال النبيّ صلى الله عليه و آله: إذا آوى أحدكم إلى فراشه فليمسحه بطرف إزاره، فإنّه لا يدري ما يحدث عليه، ثمّ ليقل: اللّهمّ إن أمسكت نفسي في منامي فاغفر لها
، وإن أرسلتها فاحفظها بما تحفظ به عبادك الصالحين»[1].
«پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمودند: هركسى از شما كه به رختخواب خود رفت با گوشهاى از لُنگ (يا لباس) خود بر آن بكشد، چون، او نمىداند چه برسرش خواهد آمد، سپس بگويد: خداوندا! اگر جانم را در خواب ستاندى پس بر آن ببخشاى، و اگر آن را بازگرداندى آن را آنچنان كه بندگان شايسته خود را حفظ مىكنى، حفظ كن.»
3- خواب پيشاز شستن دست از چربى نيز كراهت دارد. از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده كه فرمودند:
«لا يبيتنّ أحدكم ويده غمرة، فإن فعل فأصابه لمم الشيطان فلا يلومنّ إلّا نفسه»[2].
«كسى از شما شب را با دست چرب نخوابد، پس اگر اينگونه خوابيد و به
[1]- بحارالأنوار، ج 73، ص 186، ح 2.
[2]- همان، ص 187، ح 9.
دامهاى شيطان گرفتار آمد كسى جز خودش را ملامت نكند.»
4- همچنين تنها خوابيدن در خانه و يا در پشت بام بدون حفاظ نيز مكروه مىباشد. از پيامبراكرم صلى الله عليه و آله نقل شده كه فرمودند:
«إنّ اللَّه كره النوم في سطح ليس بمحجّر».
«خداوند خوابيدن در پشت بامى كه حفاظ ندارد را مكروه ساخته است.»
و همچنين فرمودند:
«من نام على سطح غير محجّر فقد برئت منه الذمّة، وكره أن ينام الرجل في بيت وحده»[1].
«عواقب خوابيدن در پشت بام بدون حفاظ با خود شخص است. همچنين مكروه است كسى تنها در خانه بخوابد.»
5- هركس ناچار شود تنها در جايى بخوابد، دعاى روايت شده از حضرت ابا الحسن عليه السلام را بخواند:
«من بات في بيت وحده أو في دار أو فى قرية وحده، فليقل: اللّهمّ آنس وحشتي، وأعنّي على وحدتي»[2].
«هركس به تنهايى در خانه ويا ده و يا شهرى بخوابد، پس بگويد:
خداوندا! در وحشتم انيسم باش و در تنهائيم مرا يارى كن.»
6- در پايان، سخن را با اشاره به آداب پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در وقت
[1]- بحارالأنوار، ج 73، ص 187، ح 7.
[2]- همان، باب 44، ص 201، ح 18.
خوابيدن عطرآگين مىكنيم. روايت شده كه پيامبر صلى الله عليه و آله بر حصيرى مىخوابيدند و زير انداز ديگر زير خود نمىنهادند، و هرگاه كه مىخواستند به رختخواب بروند و بخوابند مسواك مىكردند، و وقتى به رختخواب مىرفتند بر دست راست خويش مىخوابيدند و دست راست خود را زير گونه راست خويش گذاشته و مىفرمودند:
«اللّهمّ قني عذابك يوم تبعث عبادك»[1].
«خداوندا مرا در روزى كه بندگانت را برمىانگيزى از كيفر خود در امان دار.»
7- آنحضرت وقتى به رختخواب مىرفتند اذكار و ادعيه گوناگونى بر زبان مبارك جارى مىساختند، مثلًا مىفرمودند:
«اللّهمّ إنّي أعوذ بك بمعافاتك من عقوبتك، وأعوذ برضاك من سخطك
، وأعوذ بك منك، اللّهمّ إنّي لا أستطيع أن أبلغ في الثناء عليك ولو حرصت، أنت كما أثنيت على نفسك».
«خداوندا! من از عقوبتت به بخششت و از غضبت به خشنوديت و از خودت به خودت پناه مىبرم. خداوندا! من هرچه تكاپو كنم نمىتوانم به مرتبه ثناگويى تو دست يابم، تو آنگونهاى كه خود ثنا گفتى.»
و همچنين به هنگام خواب مىفرمودند:
«بسم اللَّه أموت وأحيا، وإلى اللَّه المصير، اللّهمّ آمن روعتي، واستر عورتي، وأدِّ عنّي أمانتي»
[1]- اين روايت تا روايت (11) همه از: بحارالأنوار، ج 73، ص 201- 202، ح 19، نقل شده است.
«با نام خدا مىميرم و زنده مىشوم و پايان كار بسوى خداست، خداوندا! وحشت مرا آرامش بخش، و زشتيها و كاستيهاى مرا بپوشان، و امانتهاى مرا بجاى من ادا كن.»
8- همچنين آنحضرت به هنگام خواب آية الكرسى را تلاوت مىكردند و مىفرمودند:
«أتاني جبرئيل فقال: يا محمّد، إنّ عفريتاً من الجنّ يكيدك في منامك فعليك بآية الكرسي».
«جبرئيل به نزد من آمد و گفت: اى محمّد! در خواب جنّى بدانديش بر ضدّ تو توطئه چينى مىكند، پس آية الكرسى را بخوان.»
9- امام باقر عليه السلام مىفرمايند:
«ما استيقظ رسول اللَّه صلى الله عليه و آله من نوم قطّ إلّاخرّ للَّهعزّوجلّ ساجداً».
«رسول خدا صلى الله عليه و آله از خوابى بيدار نمىشدند مگر اينكه پساز آن براى خداوند عزّوجلّ به سجده مىافتادند.»
10- همچنين روايت شده كه آنحضرت تنها در صورتى مىخوابيدند كه پيشاز خواب مسواك خود را بالاى سرمباركشان قرار داده باشند، پس هنگامى كه بيدار مىشدند ابتدا مسواك مىكردند، ومى فرمودند:
«لقد امرت بالسواك حتّى خشيت أن يُكتب علَيّ».
«چنان به مسواك كردن امر شدهام كه ترسيدم آن بر من واجب گردد.»
11- همچنين به هنگام بيدار شدن مىفرمودند:
«الحمد للَّهالذي أحياني بعد موتي إنّ ربّي لغفور شكور».
«سپاس خدايى را كه پساز مرگم به من زندگى بخشيد همانا پروردگارم آمرزنده و سپاسگذار است.»
همچنين مىفرمودند:
«اللّهمّ إني أسألك خير هذا اليوم ونوره وهداه وبركته وطهوره و معافاته
، اللّهمّ إنّي أسألك خيره وخير ما فيه، وأعوذ بك من شرّه وشرّ ما بعده».
«خداوندا! من نيكى و نور و هدايت و بركت و پاكى و بخشش اين روز را از تو خواستارم، خداوندا! من نيكى اين روز و نيكى آنچه در آن است را از تو خواستارم و از شرّ آن و شرّ پساز آن به تو پناه مىبرم.»
احكام تندرستى و سلامتى
درآمد:
حيات طيّبه (زندگى پاك) يكى از ارزشهاى ايمان است و يكى از پايههاى آن عافيت مىباشد كه با مواظبت و پيشگيرى، درمان و آرامش روانى محقّق مىشود.
برخى مؤلّفههاى پيشگيرى و مراقبت عبارتاند از؛ دورى جستن از پليدى و روى آوردن به پاكيزگى و همچنين زيادهروى نكردن در خوردن و آشاميدن و دورريختن ناپاكيها و گزينش پاكيها.
امّا در زمينه درمان، مىتوان روزه گرفتن و برپاداشتن نماز و بجا آوردن فريضه حجّ، و همچنين درمان جستن از عسل را در زمره درمانها شمرد.
از سويى آرامش روحى- روانى، انسان را از بسيارى بيماريها دور مىسازد و در درمان بسيارى از بيماريها سهيم مىباشد.
نخست: احكام تندرستى
از مجموعهاى از آيات و روايات برمىآيد كه حيات خجسته از مؤلفههاى ايمان است، كه عافيت (تمام و كمال) يكىاز پيامدهاى آن مىباشد. بايد گفت عافيت امرى چند بُعدى است كه رعايت برخى ابعاد آن واجب و الزامى و رعايت پارهاى ديگر نيكو و مستحبّ است. اكنون به احكام ابعاد گوناگون عافيت توجه كنيد:
الف- پايينترين بُعد عافيت آن است كه حيات انسان و سلامت اعضاى بدن او بدان منوط است كه رعايت اين جهت امرى واجب بشمار مىرود.
ب- بُعدى كه در آن، انسان خود را از ترس وارد آمدن زيانى سنگين همچون ضعف عمومى و يا ايجاد كاستى بزرگى در قواى بشرى، مثلًا در شنوايى، بينايى و يا نيروى جنسى، ايمن مىسازد، كه چهبسا آن هم واجب باشد.
ج- بُعد مراقبت و محافظت از سلامت عمومى، كه نپرداختن به آن امكان دارد زيانهاى عظيمى چون انتشار بيماريهاى واگيردار و كشنده و مانند اينها را به همراه داشته باشد، كه پرداختن به اين بُعد نيز امرى الزامى و واجب است.
د- بُعدى كه در آن جامعه از يورش بيماريهاى غير كشندهاى كه البتّه امكان دارد بخاطر نارسائيها و مشكلات بهداشتى، برخى مبتلايان را به كام مرگ بكشانند ايمن مىشوند، كه مثلًا حفاظت محيط از انتشار بيمارى آنفلوانزا يكى از مصاديق آن مىباشد، رعايت اين مورد نيز چهبسا