«فرزندانتان را تا شش سالگى آزاد بگذاريد، سپس به مدّت هفت سال آنها را تربيت كنيد، پس اگر پذيرفتند و شايسته شدند (كه خوب) و گرنه آنها را به حال خود رها كنيد.»
4- اميرمؤمنان حضرت على عليه السلام فرمودهاند:
«علّموا أولادكم السباحة والرماية»[1].
«به فرزندان خود شنا و تيراندازى بياموزيد.»
از اين حديث شريف درمىيابيم كه مىبايست به فرزندانمان آنچه را در زندگى بدانها نيازمند خواهند شد بياموزيم.
5- امام صادق عليه السلام فرمودهاند:
«بادروا أحداثكم بالحديث، قبل أن يسبقكم إليهم المرجئة»[2].
«گفتگو با جوانان خود را، (يا آموزش احاديث به جوانان خود را) پيشاز آنكه گروه مرجئه دراين امر از شما پيشى گيرند، آغاز كنيد.»
6- اميرمؤمنان عليه السلام خطاب به مردم فرمودهاند:
«أَيُّهَا النَّاسُ! إِنْ لِي عَلَيْكُمْ حَقّاً، وَلَكُمْ عَلَيَّ حَقٌّ: فَأَمَّا حَقُّكُمْ عَلَيَّ فَالنَّصِيحَةُ لَكُمْ، وَتَوْفِيرُ فَيْئِكُمْ عَلَيْكُمْ، وَتَعْلِيمُكُمْ كَيْ لا تَجْهَلُوا، وَتَأْدِيبُكُمْ كَيَما تَعْلَمُوا»[3]
. «اى مردم، حقّى من بر شما دارم و حقّى شما بر من داريد. امّا حق شما
[1]- وسائل الشيعه، ج 15، باب 83، ص 194، ح 2، (20 جلدى) وهمان، ج 21، ص 475 (29 جلدى).
[2]- همان، ص 476، باب 84، ح 1.
[3]- نهج البلاغه، خطبه 34، ص 87، صريق السداد.
بر من: خيرخواهى درباره شما و تنظيم و فراوان نمودن بيتالمال براى تهيه معيشت سالم براى شما است. و تصدّى بر تعليم شما كه از جهل نجات پيدا كنيد و تأديب شما كه علم (همه سطوح شخصيّت) شما را بسازد.»
7- وقتى پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله معاذ بن جبل را به يمن فرستادند، توصيههايى چند در باب مسؤوليّتش به او گوشزد كردند، يكى از اين توصيهها اين بود:
«يا معاذ، علّمهم كتاب اللَّه، وأحسن أدبهم على الأخلاق الصالحة»[1].
«اى معاذ! كتاب خدا را به ايشان بياموز، و تربيت ايشان را بر مبناى اخلاق شايسته، نيكو گردان.»
احكام:
1- انفاق كردن و هزينه نمودن براى اعضاى خانواده امرى واجب است، كه يكى از ابعاد امروزين آن بر مبناى عرف، امر تعليم و آموزش مىباشد. از اينرو اهتمام ورزيدن بدان از سوى والدين واجب و كوتاهى در آن به منزلهى كوتاهى در احقاق حقّ اعضاى خانواده تلقّى مىشود.
2- همچنين پدران و يا آنانكه مسؤوليّت نفقه دادن را بر عهده دارند بايد به فرزندان و يا افراد تحت تكفّل خود كارهاى مورد نيازشان را آموزش دهند. تشخيص اينكه كدام كار مورد نياز فرزندان است وآموزش آن توسّط والدين بر مبناى عرف، نفقه محسوب مىشود، بسته به دو عنصر زمان و
[1]- تحف العقول، ص 25، (مواعظ النبي وحكمه). و بحار الانوار، باب 6، ص 128.
مكان، متغيّر مىباشد. البتّه، احاديث و روايات، والدين را به تعليم امورى چون باورهاى درست و آداب والا و نيازمنديهاى فرزندان، شامل خواندن و نوشتن و شنا و مانند اينها تشويق مىكنند.
3- دولتهاى اسلامىاى كه حقوق مردم را رعايت مىكنند ومى خواهند ارزشهاى اجتماعى را در ميان افراد جامعه نهادينه سازند، بايد به نشر علم و دانش، بويژه آن بخشهايى از علم كه امور دين و يا ساحتهاى معيشتى مردم بسته بدانها هستند، بپردازند.
4- بنابراين دولتها مىبايست به فراهم آوردن ابزارها، روشها و فرصتهاى آموزش همگانى و همچنين به مبارزه براى ريشه كن ساختن جهل و بيسوادى، بيشازپيش همّت گمارند.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
فصل سوم: فرزندان وصله رحم از ديدگاه فقه
احكام دوستى و مودّت
درآمد:
مودّت يا دوستى يكى از سنّتهاى الهى محسوب مىشود، زيرا يكى از نامهاى خداوند نيز «ودود» مىباشد. در واقع از اين نام در مىيابيم كه مودّت يك ارزش مىباشد.
حقيقت دوستى و مودّت اين است كه براى آنكه دوستش داريم، جز نيكى نخواهيم و در برابر او فخرفروشى و تكبّر نكنيم.
مؤمنان بايد دوستى و مودّت خود را به آن سو كه خداوندو پيامبرش امر كرده سوق دهند، بنابراين بايد خداوند و پيامبر صلى الله عليه و آله و نزديكان وى و همچنين مؤمنان را دوست بدارند و سپس همسر و فرزندان خود را مورد محبّت قرار دهند. از اينرو دوستى با روى برتافتگان از خدا و پيامبرش و مورد محبّت قرار دادن آنها امرى نامشروع تلقّى مىشود، چون، دوستى با دشمنان خدا و دوستى با مردم، بر مبناى ارزشهاى بتپرستانه با راست ايمانى در يك جا جمع نمىشوند.
قرآن كريم:
1-(وَاسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ)[1].
«از پروردگار خود، آمرزش بطلبيد؛ و به سوى او بازگرديد؛ كه پروردگارم مهربان و دوستدار (بندگان توبه كار) است.»
2-(ذلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُل لَاأَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَن يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَّزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْناً إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ)[2].
«اين همان چيزى است كه خداوند بندگانش را كه ايمان آورده و اعمال صالح انجام دادهاند به آن نويد مىدهد. بگو:" من هيچ پاداشى از شما بر رسالتم درخواست نمىكنم جز دوست داشتن نزديكانم [/ اهلبيتم]، و هركس كار نيكى انجام دهد، بر نيكىاش مىافزاييم؛ چرا كه خداوند آمرزنده و سپاسگزار است".»
3-(وَإِنَّ مِنكُمْ لَمَن لَيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيَّ إِذْ لَمْ أَكُن مَعَهُمْ شَهِيداً* وَلَئِنْ أَصَابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَن لَم تَكُنْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ مَوَدَّةٌ يَا لَيْتَنِي كُنتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِيماً)[3].
«در ميان شما، افرادى (منافق) هستند، كه (هم خودشان سست مىباشند، و هم) ديگران را به سستى مىكشانند؛ اگر مصيبتى به شما
[1]- سوره هود، آيه 90.
[2]- سوره شورى، آيه 23.
[3]- سوره نساء، آيات 72 و 73.