الآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ)[1].
«بدانيد زندگى دنيا تنها بازى و سرگرمى و تجمّل پرستى و فخر فروشى در ميان شما و افزونطلبى در اموال و فرزندان است، همانند بارانى كه محصولش كشاورزان را در شگفتى فرو مىبرد، سپس خشك مىشود بگونهاى كه آن را زرد رنگ مىبينى؛ سپس تبديل به كاه مىشود و در آخرت، عذاب شديد است يا مغفرت و رضاى الهى، و (به هر حال) زندگى دنيا چيزى جز متاع فريب نيست.»
4-(يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُم لِلْذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ فَإِن كُنَّ نِسَاءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ وَإِن كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَلأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِن كَانَ لَهُ وَلَدٌ فَإِن لَمْ يَكُن لَهُ وَلَدٌ وَوَرِثَهُ أَبَوَاهُ فَلأُمِّهِ الثُّلُثُ فَإِن كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلأُمِّهِ السُّدُسُ مِن بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لَاتَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعاً فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيماً حَكِيماً)[2].
«خداوند درباره فرزندانتان به شما سفارش مىكند كه سهم (ميراث) پسر، به اندازه سهم دو دختر باشد؛ و اگر فرزندان شما، (دو دختر و) بيشاز دو دختر باشند، دوسوم ميراث از آن آنهاست؛ و اگر يكى باشد، نيمى (از ميراث،) از آن اوست. وبراى هريك از پدر و مادر او، يك ششم ميراث است، اگر (ميّت) فرزندى داشته باشد، و اگر فرزندى نداشته باشد؛
[1]- سوره حديد، آيه 20.
[2]- سوره نساء، آيه 11.
و (تنها) پدر و مادر از او ارث برند، براى مادر او يك سوم است (و بقيّه از آن پدر است)؛ و اگر او برادرانى داشته باشد، مادرش يك ششم مىبرد (و پنج ششم باقيمانده، براى پدر است). (همه اينها،) بعداز انجام وصيّتى است كه او كرده، و بعداز اداى دين است- شما نمىدانيد پدران و مادران و فرزندانتان، كدام يك براى شما سودمندترند- اين فريضه الهى است؛ و خداوند، دانا و حكيم است.»
5-(وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجاً وَجَعَلَ لَكُم مِّنْ أَزْوَاجِكُم بَنِينَ وَحَفَدَةً وَرَزَقَكُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ أَفَبِالْباطِلِ يُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَتِ اللَّهِ هُمْ يَكْفُرُونَ)[1].
«خداوند براى شما از جنس خودتان همسرانى قرار داد؛ و از همسرانتان براى شما فرزندان و نوههايى به وجود آورد؛ و از پاكيزهها به شما روزى داد؛ آيا به باطل ايمان مىآورند، و نعمت خدا را انكار مىكنند؟»
حديث شريف:
1- پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمودهاند:
«الولد الصالح ريحانة من رياحين الجنّة»[2].
«فرزند صالح گياه خوشبويى است از گياهان خوشبوى بهشت.»
2- امام صادق عليه السلام فرمودهاند:
«البنات حسنات، والبنون نعمة، فالحسنات يثاب عليها، والنعم يسأل
[1]- سوره نحل، آيه 72.
[2]- بحارالأنوار، ج 101، ص 90، ح 1، كتاب العقود والإيقاعات، باب فضل الأولاد.
عنها»[1].
«دختران حسنه و پسران نعمت هستند، پس در ازاى حسنات پاداش داده و از نعمتها پرسش مىشود.»
3- همچنين فرمودهاند:
آية الله العظمى السيد محمد تقي المدرسي(دام ظله)، احكام شريعت پيرامون حيات طيبه - قم، چاپ: اول، 1386.
«إنّ اللَّه عزّوجلّ ليرحم الرجل لشدّة حبّه لولده»[2].
«همانا خداوند عزّوجلّ مرد را در ازاى شدّت محبّتى كه به فرزندش دارد مورد رحمت قرار مىدهد.»
4- همچنين از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل است كه فرمودند:
«أحبّوا الصبيان وارحموهم، فإذا وعدتموهم ففوا لهم، فإنّهم لا يرون إلّا أنّكم ترزقونهم»[3].
«كودكان را دوست بداريد و به ايشان مهربانى كنيد، و اگر وعدهاى به آنان داديد به آن وفا كنيد، چون، ايشان تنها شما را روزى دهندهى خود مىبينند.»
5- از امام صادق عليه السلام نقل شده كه فرمودند:
«قال موسى بن عمران: يا ربّ أيالأعمال أفضل عندك؟ فقال: حبّ
[1]- بحارالأنوار، ج 101، ص 90، ح 3.
[2]- همان، ص 91، ح 9.
[3]- همان، ص 92، ح 14.
الأطفال، فإنّي فطرتُهم على توحيدي، فإن أمتّهم أدخلتهم برحمتي جنّتي»[1].
«موسى بن عمران عرضه داشت: پروردگارا! كدام كارها نزد تو برتر است؟ آنگاه (خداوند) فرمود: دوستى كودكان، چون، ايشان را بر توحيد خود خلق نمودهام، و اگر جان آنها را بگيرم از روى رحمت داخل بهشتشان خواهم كرد.»
رهيافت وحى:
به دليل اينكه فرزندان زينت زندگى هستند، مىبايست از آنها به بهترين نحوى ممكن بهرهمند شد، و هيچ چيزى از جمله انديشههاى منفى بافانهاى كه مشركان را از بيم فقر به كشتن فرزندانشان وامىداشت و يا به هنگام دختردار شدن چهرههايشان را از خشم سياه مىكرد، نبايد مانع اين بهرهمندى شود. در واقع فرزندان چه پسر و چه دختر زينتند و نبايد چيزى ما را از انس گرفتن با آنها مانع شود مگر اينكه خداى ناخواسته آنان موجب فريفتگى و آزمايش ما شوند.
احكام:
1- ما مسلمانان بايد از متلاشى شدن نظام خانواده برحذر باشيم و هرچه بيشتر به نقش خانواده در تربيت عقلانى و عاطفى كودكان اهتمام
[1]- بحارالأنوار، ج 101، ص 97، ح 57.
ورزيم. در همين راستا بايد گفت كه مهمترين قاعده ثبات نظام خانواده، دوست داشتن فرزندان مىباشد، و اينكه ايشان را زينت و گلهاى زندگى محسوب كنيم.
2- والدين بايد به فرزندان خود خدمت كنند، چون، اين كار آينده پدر و مادر را تضمين مىكند، چرا كه خدمت به فرزندان به منزلهى وامى است كه از والدين خود در دوران كودكى مىگيرند و به هنگام نياز پدر و مادر به ايشان باز مىگردانند.
3- بايد نقش فرزندان را در زندگى خانوادگى و در محيط خانواده نهادينه كنيم، تا بتوانند چونان سدّى محكم در برابر چالشهاى زندگى تاب آورند. تلاش براى همانند سازى رفتار والدين و فرزندان از مصاديق اين مفهوم به حساب مىآيد.
4- فرزند دارى مسؤوليتى خطير است، كه بايد با توكّل بر خدا و با اطمينان و اميد اين مسؤوليّت سنگين را متقبّل شد. اين مسؤوليّت در سه جهت نمود مىيابد: مسؤوليّت بدن، مسؤوليّت خرد، مسؤوليّت دل.
الف- مسؤوليّت بدن:
1- پدران مىبايست خوراك و پوشاك و مسكن و دارو و ديگر وسايل محافظت و نگهدارى از فرزندان را براى ايشان فراهم آورند و به رشد بدن ايشان اهتمام ورزند.
2- در سطح امّت نيز هر نسل مىبايست براى رفاه حال نسلهاى آينده برنامهريزى كند. بنابراين نمىتوان منابع زير زمينى محدودى مانند نفت و يا همچون جنگلهاى طبيعى و ثروتهاى گوناگون موجود در آنها شامل
گياهان و حيات وحش را متعلّق به يك نسل دانست، از اينرو زياده روى و اسراف در استفاده از منابع عمومى بدون اينكه به آيندگان بينديشيم، جايز نيست.
ب- مسؤوليّت عقل:
نخست: پدران بايد مسائل سودمند در دين فرزندان و مسائلى را كه فرزندان در آينده براى پيدا كردن راهشان در زندگى بدانها نيازمندند برايشان بياموزند.
دوّم: بايد پدران محوريّت آموزش خود، به فرزندان را آموزشهاى عقيدتى، اخلاق، احكام و آداب اجتماعى قرار دهند.
احاديث شريف مصاديقى تفصيلى در امر تربيت بدست مىدهند، كه ما را به موارد آموزشى ضرورى براى فرزندان رهنمون مىسازند.
حال به برخى از اين احاديث توجّه كنيد:
1- امام صادق عليه السلام مراحل تربيت فرزندان را اينگونه بيان كردهاند:
«دع ابنك يلعب سبع سنين، ويؤدّب سبعاً، وألزمه نفسك سبع سنين، فإن أفلح، وإلّا فإنّه لا خير فيه»[1].
«بگذار فرزندت هفت سال بازى كند، و هفت سال آداب را بياموزد، و هفت سال ديگر او را (، در مسائل زندگى) با خود همراه كن، پس اگر رستگار شد (كه خوب)، و گرنه در آن فرزند خيرى نيست.»
[1]- بحارالأنوار، ج 101، ص 95، ح 40.
2- فراهم آوردن شرايط مناسب و دور نگاه داشتن فرزندان از لغزشگاههاى شيطان كه به تدريج ايشان را به تباهى مىكشاند از جمله افقهاى تربيت فرزندان مىباشد كه يكى از مصاديق، جدايى افكندن ميان دختران و پسران به هنگام خواب مىباشد. امام باقر عليه السلام فرمودهاند:
«يُفرّق بين الغلمان والنساء في المضاجع إذا بلغوا عشر سنين»[1]
. «هرگاه پسران به ده سال رسيدند بايد جاى خواب ايشان را از جاى خواب زنان جدا كرد.»
3- همچنين بايد دختران را از مظانّ تحريكات جنسى دورنگاه داشت.
در روايتى از امام صادق عليه السلام اينگونه نقل شده كه فرمودند:
«إذا بلغت الجارية ستّ سنين فلا تقبّلها، والغلام لا يُقبّل المرأة إذا جاز سبع سنين»[2].
«هرگاه دختر بچهاى به شش سال رسيد او را نبوس، و همچنين هرگاه پسر بچّهاى از هفت سال گذشت زن را نبوسد.»
4- همچنين در روايات از نزديكى كردن پدر و مادر با هم در حضور كودكان نهى شده و اين كار از برانگيزانندههاى كودك به زنا، دانسته شده است.
5- با اين تفاصيل آشكارا مىتوان حكم ديدن فيلمهاى منافى عفّت در خانه و در ميان اعضاى خانواده، و همچنين نگاه به تصاوير منافى عفّت،
[1]- بحارالأنوار، ج 101، ص 96، ح 47.
[2]- همان، ص 96، ح 47.
و يا انجام اعمال تحريكانگيز، پيش چشم كودكان، را دريافت.
6- خانه پاك آن است كه صبح و شام درآن ياد خدا كنند و به هنگام اذان از آن صداى اذان بلند شود و در آن قرآن تلاوت شود.
ج- مسؤوليّت دل:
عواطف پسنديده در دل افراد پديدار مىشود، حال اگر پدر و مادر خود سرچشمه دوستى پاك باشند، فرزندان ايشان نيز بر مبناى دوستى و محبّت رشد خواهند كرد؛ و چه فضيلتى برتر از محبّت است و آيا مگر دين چيزى جز محبّت مىباشد، آنهم محبّتى نسبت به پروردگار و اولياء خدا و همچنين محبّت نسبت به عمل صالح؟
1- در روايات منقول از حضرات معصومين عليهم السلام توجّه زيادى به مسئله عواطف و احساسات و آنچه دلها را از عقدهها پاك مىسازد، شده است.
نقل شده كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله روزى حسنين عليهما السلام را بوسيدند، پس اقرع بن حابس گفت: من ده پسر دارم ولى تا بحال هيچيك از آنها را نبوسيدهام! پس پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمودند:
«ما علَيَّ إن نزع اللَّه الرحمة منك...»[1]
. «اگر خداوند رحمتش را از تو دور كرده است، مسؤوليّت آن متوجه من نيست...»
2- براى اينكه كودكانمان دچار عقدههاى روانى نشوند، اسلام به ما
[1]- بحارالأنوار، ج 101، ص 92، ح 17.