«أدنىالطهر عشرةأيام»، وقالأيضاً: «ولا يكونالطهر أقلّ منعشرة أيّام»[1].
«كمترين مدّت پاكى ده روز است.» و نيز فرمود: «پاكى كمتر از ده روز نيست.»
2- محمّد بن مسلم مىگويد؛ امام باقر عليه السلام فرمود:
«إذا رأت المرأة الدم قبل عشرة أيام فهو من الحيضة الاولى، وإن كان بعد العشرة فهو من الحيضة المقبلة»[2].
«اگر زن قبلاز سپرى شدن ده روز (از قاعدگى قبلى) خون ببيند، آن خون از حيض اوّل است، و اگر بعداز سپرى شدن ده روز خون ببيند، از حيض بعدى مىباشد.»
3- در كتاب (دعائم الاسلام) آمده است كه امام صادق عليه السلام در حديثى فرمود:
«وأقلّ الطهر عشرة ليال»[3].
«كمترين مدّت پاكى ده شب است.»
احكام
شرط ششم اين است كه فاصله بين دو حيض، كمتر از ده روز نباشد:
1- كمترين روزهاى پاكى كه بين دو قاعدگى فاصله مىافتد ده روز است امّا بيشترين مدّت فاصله، حدّ معيّنى ندارد.
[1]- وسائل الشيعة، ج 2، باب 11، ابواب الحيض، حديث 2.
[2]- وسائل الشيعة، ج 2، باب 12، ابواب الحيض، حديث 3.
[3]- مستدرك الوسائل، ج 2، باب 9، ابواب الحيض، ص 12، حديث 2.
2- روزهايى كه در بين مدّت يك حيض فاصله مىافتد، و جريان خون در آن روزها قطع مىشود، پاكى مستقلّ محسوب نمىشود هر چند حكم كنيم كه زن دراين روزها پاك است و بايد نماز بخواند.
شرط هفتم- مشخّصات خون قاعدگى
حديث شريف:
1- معاويهبنعمّار از حضرت صادق عليه السلام روايت مىكند كه فرمود:
«إنّ دم الاستحاضة والحيض ليس يخرجان من مكان واحد، إنّ دم الاستحاضة بارد، وإنّ دم الحيض حار»[1].
«خون استحاضه و خون حيض از يك محل خارج نمىشود. خون استحاضه سرد، و خون حيض گرم است.»
2- حفص بن البخترى روايت مىكند كه زنى بر حضرت صادق عليه السلام وارد شد و از ايشان سؤال نمود درباره زنى كه خون او استمرار يافته و نمىداند كه خون حيض است يا جز آن؟ امام فرمود:
«دم الحيض حار عبيط، اسود، له دفع وحرارة، ودم الاستحاضة أصفر بارد، فإن كان للدم حرارة ودفع وسواد فلتدع الصلاة»[2].
«خون قاعدگى گرم و تازه و سياه است، فشار و حرارت (يا سوزش) دارد. خون استحاضه زرد رنگ و سرد است، پس اگر خون با حرارت (يا سوزش)، و فشار، و سياه رنگ بود نماز را ترك كند.»
3- حضرت صادق عليه السلام در پاسخ به زنى كه درباره برخى از مسائل
[1]- وسائل الشيعة، ج 2، باب 3، ابواب الحيض، ص 537، حديث 1.
[2]- همان، حديث 2.
قاعدگى سؤال نموده بود فرمودند:
«دم الحيض ليس به خفاء، وهو دم حار تجد له حرقة»[1].
«خون قاعدگى چيز مخفى وپوشيدهاى نيست، و آن خونى است گرم، و سوزش دارد.»
احكام
شرط هفتم اين است كه خون، مشخّصات و علايم خون حيض را داشته باشد:
1- چنانكه در حديث آمده است، خون حيض چيز مخفى و پوشيدهاى نيست و چون حيض از شؤونات ويژه بانوان است، غالباً هر زنى، حيض خود را بدون نياز به هيچ علامت ونشانهاى مىفهمد.
2- ولى در حالات اشتباه و اضطراب، خون حيض را غالباً با اوصاف ويژهآن كه در سنّتشريف بيان شدهاست، مىتوان شناخت.
اوصاف خون حيض عبارتنداز:
الف- خون حيض غالباً رنگ سرخ تند دارد وگاهى هم سياه است.
ب- بيشتر اوقات غليظ است.
ج- با گرمى خارج مىشود.
د- غالباً همراه با سوزش است.
ه- غالباً با قوّت و فشار بيرون مىآيد.
[1]- وسائل الشيعة، ج 2، باب 3، ابواب الحيض، ص 537، حديث 3.
اقسام عادتهاى ماهيانه
زنها از جهت عادت ماهيانه بر دو قسم هستند:
اوّل- كسانى كه عادت معيّنى دارند.[1]
دوّم- كسانى كه عادت معيّنى ندارند.
امّا قسم اوّل يعنى آنان كه داراى عادت هستند بر سه قسم مىباشند:
1- كسانى كه عادت وقتيه و عدديه دارند.
2- كسانى كه عادت عدديه دارند.
3- كسانى كه عادت وقتيه دارند.
امّا قسم دوّم يعنى آنان كه عادت معيّنى ندارند نيز بر سه قسم مىباشند:
1- مبتدئه.
2- مضطربه.
3- ناسيه.
هريك از اين اقسام ششگانه، احكام خاصّى دارند. تعريف هر كدام و احكام و فروع مسائل هر قسم را به ترتيب ذكر مىكنيم.
[1]- براساس پزشكى جديد، عادت ماهانه غالباً طبق حسابهاى قمرى نظم پيدا مىكند. دكتر كهن مىگويد: بدن زن در هر ماه قمرى يك تخمك پديد مىآورد كه با دقّت تمام مسير خود را طى مىكند. زن بالغ در هر 28 روز يك تخمك مىگذارد كه مقدارى معيّن از خون نيز همراه آن است و همين وظيفه بنام حيض يا عادت ماهانه شناخته مىشود. پس حيات جنسى زن در هر ماه قمرى داراى چهار مرحله است و هر مرحله يك هفته را در برمىگيرد. (حياتنا الجنسيه، ص 58)
زنانى كه عادت معيّنى دارند
حديث شريف:
1- سماعه مىگويد: از امام عليه السلام سؤال كردم درباره دختر باكرهاى كه براى بار اوّل حيض مىبيند... تا اينكه امام فرمود:
«فإذا اتّفق الشهران عدّة أيام سواء فتلك أيّامها»[1].
«اگر دو ماه پشت سرهم در روزهاى معيّن، خون ببيند، همان روزها عادت اوست.»
2- يونس از امام صادق عليه السلام در يك حديث طولانى روايت مىكند:
«فإن انقطع الدم لوقته في الشهر الأوّل، سواء حتّى توالى عليها حيضتان أو ثلاث فقد علم الآن أنّ ذلك قد صار لها وقتاً وخلقاً معروفاً»[2].
«اگر خون در همان وقتى كه در ماه اوّل قطع شده قطع شود و دو يا سه قاعدگى بهيك منوال باشد، او بايد بداند كه اينوقت، عادتاو شده است.»
احكام
كسانى كه عادت معيّنى دارند به سه دسته تقسيم مىشوند:
الف- كسى كه عادت وقتيّه دارد
زنى است كه حدّاقلّدو ماه پشتسرهم در وقت معيّنخون حيض ببيند مثلًا در دو ماه قمرى پشتسرهم در روز پنجم هر ماه
[1]- وسائل الشيعة ج 5، ص 545، باب 7، ابواب الحيض، حديث 1.
[2]- همان، حديث 2.
خون ديده باشد كه بدين ترتيب داراى عادت وقتيّه مىشود.
اين زن اگر عادت او منظّم شود، طبق عادت خود عمل مىكند امّا اگر قبل از ايّام عادت خود خون ببيند وتاايّام عادت ادامه يابد و مجموع آن از ده روز كمتر باشد، چنانچه خون در همه مدّت با يك صفت بوده وادامه حيض او تا همه اين مدّت احتمال برود، مجموع آن ايّام حيض حساب مىشود.
ب- كسى كه عادت عدديّه دارد
زنى است كه شماره روزهاى قاعدگى او در دو بار پشتسرهم به يك اندازه باشد ولى تاريخ ديدن آن دو خون يكى نباشد مثلًا در دو بار پشتسرهم، هفت روز خون ديده است ولى در بار اوّل از اوّل ماه و بار دوّم از وسط يا آخر ماه.
دارنده عادت عدديّه، چنانچه به تعداد روزهاى عادت خود خون ببيند، طبق عادت خود عمل مىكند ولى اگر بيشتر از روزهاى عادت خود خون ببيند و از ده روز تجاوز نكند، مجموع آن روزها نيز حيض محسوب مىشود.
دارنده عادت عدديّهاگر خونى ببيند كهمشخّصاتحيضرا نداشته باشد، در صورتيكه علامت ديگرى بر حيض بودن داشته باشد مثل تغيير حالات روحى و جسمى او و احتمال نداشتن منبع ديگر براى خون- مانند دمل، يا زخم ويا استحاضه- بايد آنرا حيضحسابكند.
امّا اگر همه نشانهها منتفى باشد و احتمال برود كه به خاطر بيمارى مزاجى استحاضه باشد يا از جهت زخم و مانند آن، خونريزى كرده
باشد، اقرب اين است كه او همچنان پاك مىباشد.
ج- كسى كه عادت وقتيّه و عدديّه دارد
زنى است كه دو ماه پشتسرهم در تاريخ معيّن حيض ببيند و شماره روزهاى حيض او هم در هر ماه يك اندازه باشد مثل اينكه دو ماه پشتسرهم از پنجم تا يازدهم ماه خون ببيند.
مسائل مربوط به اين قسم از زنان بشرح ذيل است:
1- اگر دارنده عادت وقتيّه و عدديّه، در وقت عادت خود خون ببيند ولى به اندازه شماره روزهاى عادتش نباشد بلكه يا بيشتر يا كمتر از آن باشد و بعداز قطع شدن خون، دوباره در غير وقت عادت خود، به تعداد روزهاى عادت خود خون ببيند، چنانچه خون اوّل با مشخّصات حيض بوده و پاكى واقع بين هر دو، ده روز يا بيشتر بوده باشد، هر دوى آنها حيض است. امّا اگر مدّت پاكى ده روز نباشد بلكه كمتر ازآن باشد، عادت وقتيّه بر غيرآن مقدّم داشته مىشود مگر اينكه از راه نشانههاى ديگر به خلاف آن يقين پيدا كند يعنى خون اوّل كه در وقت عادت بوده حيض حساب مىشود نه خون دوّم مگر اينكه بر خلاف آن يقين حاصل شود.
2- اگر دارنده عادت وقتيّه و عدديه، به اندازه شماره روزهاى عادتش خون ببيند ولى در وقت عادتش نباشد، چه قبلاز آن باشد يا بعداز آن، و در وقت عادتش و به اندازه روزهاى عادتش هم خون ببيند بايد روزهاى عادت وقتيه و عدديه خود را حيض قرار دهد و آن خون ديگر را استحاضه، مگر اينكه از علايم ديگر بفهمد كه عادتش
تغيير يافته است مثل اينكه خون در روزهاى عادت، مشخّصات حيض را نداشته باشد ولى خون ديگر واجد آن مشخّصات باشد وحالت عمومى او هم در ايّام عادت، طبيعى باشد ولى در ايام ديگر، حالات حائض را پيدا كند ويانشانههاى ديگرىكهدلالتكند عادت او تغيير يافته است، دراين صورت طبق همين نشانهها بايد عمل كند و خون روزهاى عادت قبلى خود را استحاضه قرار دهد.
در يك كلام اينكه: عادت هميشه يك نشانه شاخص براى متمايز نمودن خون حيض از ديگر خونهاست، ولى گاهى هم نمىتواند در مقابل ساير نشانهها اگر همگى بر خلاف آن باشد، مقاومت كند.
3- در صورتتعارض وقتوعدد نزد دارندهعادتوقتيه وعدديه، وقت مقدّم است. مثل اينكه در وقت عادتش، كمتر يا بيشتر از شماره روزهاى عادتش خون ببيند، سپس در غير وقت عادتش باز هم خون ببيند ولى بهاندازه شماره روزهاى عادت باشد، وقتمقدّم شمرده مىشود واو بايد خونى را كه در وقت عادت خود ديده، حيض قرار دهد.
چند مسأله:
1- دارنده عادت وقتيّه چه عادت عدديّه هم داشته باشد يا نه، به صرف ديدن خون در وقت عادت بايد عبادت را ترك كند و اگر به فاصله يك يا دو روز قبل يا بعداز تاريخ عادت، خون ببيند، معمولًا از عادت حساب مىشود مخصوصاً در صورتيكه مشخّصات خون و حالات زن نشان دهد كه اين عادت ماهيانه اوست كه جلو يا عقب افتاده است. همچنين گاهى قبلاز بيرون آمدن خون زياد، مايع زرد رنگى ديده مىشود كه آن هم از حيض است. زن نبايد