بدترين شما سخن چينانند كه ميان دوستان جدايى مىافكنند و در صدد عيب تراشى از پاكان هستند.
در سخن ديگر فرمود:
«ايَّاكُمْ وَالنَّمائِمَ فَانَّها تُورِثُ الْضَغائِنَ»[1]
از سخن چينى ها بپرهيزيد كه كينهها به بار مىآورد.
امام صادق عليهالسلام فرمود:
«ايَّاكَ وَالنَّميمَةَ فَانَّها تَزْرُعُ الشَّحْناءَ فى قُلُوبِ الرِّجالِ»[2]
از سخن چينى بپرهيز كه دشمنى زيادى در دل مردان مىكارد.
سفارش پيامبر (ص) به ابوذر
از ابوذر نقل شده است كه پيامبر (ص) به من سفارشهايى نموداز آن جمله فرمود:
اى ابوذر! «قتات» داخل بهشت نمىشود. پرسيدم: اى رسول خدا! قتات يعنى چه؟
فرمود: يعنى سخن چين.
اى ابوذر! سخن چين در آن دنيا از عذاب خداوند راحتى نيابد. اى ابوذر! هر كس در اين جهان داراى دو چهره و دو زبان باشد او در آتش داراى دو چهره است (وعذاب دوگانه مىبيند).
اى ابوذر! هر مجلسى، امانتى است و بر ملاكردن راز برادرت خيانت است. پس از اين كار بپرهيز واز مجلس طعنه زنى و عيبجويى اجتناب كن.[3]
[1]- بحارالانوار، ج 68، ص 293
[2]- همان مدرك، ج 75، ص 204، بيروت
[3]- وسائل الشيعه، ج 8، ص 617
انگيزههاى سخن چينى
عمدهترين عواملى كه سبب آلوده شدن انسان به اين عمل زشت مىگردد به شرح زير است:
1- بدنام و بىارزش كردن گوينده سخن. سخن چين براى اينكه كسى رانزد ديگران بدنام كند و او را از چشم آنان بيندازد سخن او را برايشان نقل مىكند و سعى مىكند باعث تنفر و بيزارى شنوندگان از گوينده اصلى گردد.
2- بدنام كردن كسانى كه سخن گوينده اصلى درباره آنان است. يعنى سخن چين با نقل و اشاعه سخن وى به دليل موقعيت و اعتبارى كه گوينده اصلى سخن در نزد شنوندگان دارد، مىخواهد كسانى را بدنام كند كه سخن درباره آنان گفته شده است.
3- فرصت طلبى و جاه طلبى. سخن چين گاهى براى جا كردن خود در دل ديگران، سخنانى كه درباره آنان گفته شده برايشان باز گو مىكند تا به شنونده بفهماند كه من طرفدار و دوستدار تو هستم.
4- لذت و تفريح: بعضى انسانها بجاى تفريح سالم و مشروع روبه تفريح و لذّت نامشروع ومخرّب مىنهند ويكى از تفريحات ناسالم كه مايه سرگرمى، بطالت و وقت گذرانى است، جلسات گفت و شنود بدون فايده و حكمت است، در اين مجالس غيبت، سخن چينى براى وقت كشى، نُقل مجالس است و سخن چين نقالى مىكند و به شيوهاى نادرست سرگرمى مىآفريند.
سزاى سخن چينى
اين عمل ناپسند كه در شرع مقدّساسلام جزء گناهان كبيره شمرده شده است،[1]پيامدهاى نامطلوبى دارد كه تعدادى از آنها را در اينجا مىآوريم:
[1]- مكاسب، شيخ انصارى، ص 55
1- دشمنى خدا و خلق.
رسول خدا (ص) فرمود:
«انَّ ابْغَضَكُمْ الَى اللَّهِ الْمَشَّاؤُونَ بِالنَّميمَةِ»[1]
دشمنترين شما نزد خدا، سخن چينانند.
اميرمؤمنان على عليهالسلام فرمود:
«مَنْ سَعى بِالنَّميمَةِ حارَبَهُ الْقَريبُ وَمَغَتَهُ الْبَعيدُ»[2]
آنكه در زمينه سخن چينى تلاش كند نزديكان به جنگ او، و دوران به دشمنىاش بر خيزند.
2- پذيرفته نشدن دعا.
در خبر است كه قحطى بنى اسرائيل را فرا گرفت.
حضرت موسى (ع) چندين بار از خداوند باران طلب كرد، ولى باران نباريد. خداوند به آن حضرت وحى كرد كه دعاى تو و يارانت به اين دليل مستجاب نمىشود كه درميان شما شخص سخن چينى است كه بر اين كار اصرار مىورزد.
حضرت موسى پرسيد: خدايا او كيست تا از ميان خود اخراجش كنيم؟ فرمود: اى موسى! من خود، شما را از سخن چينى برحذر مىدارم، چگونه راز او را بر ملاسازم؟
آنان دسته جمعى توبه كردند (كه سخن چين هم درميانشان بود) خدا نيز برايشان باران فرستاد.[3]
3- عذاب قبر وعالم برزخ:
پيامبر اسلام (ص) فرمود:
«مَنْ مَشى فى نَميمَةٍ بَيْنَ اثْنَيْنِ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْهِ فى قَبْرِهِ ناراً تُحْرِقُهُ الى يَوْمِ الْقِيامَةِ»[4]
[1]- محجةالبيضا، ج 5، ص 275
[2]- شرح غررالحكم، آمدى، ج 5، ص 367
[3]- جامع السعادات، ج 2، ص 286، بيروت
[4]- وسايل الشيعه، ج 8، ص 618، بيروت
هر كس براى دوبه هم زنى بين دو نفر قدمى بردارد، خداوند در گورش آتشى بر او مسلّط سازد كه تا قيامت اورا بسوزاند.
همچنين فرمود:
«در شب معراج زنى را ديدم كه سرش چون سرخوك و بدنش مانند الاغ بود وعذاب انبوهى او را احاطه كرده بود! شخصى پرسيد: به چه جرمى؟ پيامبر پاسخ داد به خاطر سخن چينى و دروغگويىاش.»[1]
4- برانگيخته شدن به شكل بوزينه:
رسول خدا (ص) فرمود: سخن چينان در روز قيامت به صورت بوزينه محشور مىشوند.[2]
5- حرام شدن بهشت بر شخص سخن چين:
امام باقر عليهالسلام فرمود:
«الْجَنَّةُ مُحَرَّمَةٌ عَلَى الْمُغْتابينَ وَالْمَشَّائينَ بِالنَّميمَةِ»[3]
بهشت بر غيبت كنندگان و سخن چينان حرام است.
برخورد با سخن چين
به سخن چين نبايد روى خوش نشان داد، بلكه بايد با او چنان برخورد كرد كه به خود اجازه ندهد، حرف ديگران را پيش شما نقل كند. در غير اين صورت، شريك جرم او شده، او را در كارش تشويق كردهايد. اين را هم بايد دانست كه سخن چين همان طور كه سخن ديگران را نزد ما افشا مى كند، سخن ما را نيز پيش ديگران بر ملا مىسازد.
امام على عليه السلام فرمود:
«مَنْ نَقَلَ الَيْكَ نَقَلَ عَنْكَ»[4]
[1]- بحارالانوار، ج 72، ص 264، بيروت
[2]- تفسير منهاج الصادقين، ج 10، ص 129
[3]- محجةالبيضا، ج 5، ص 276
[4]- شرح غررالحكم، آمدى، ج 5، ص 451
آنكه سخن ديگران را نزد تو مىآورد (يقيناً) سخن تو را نزد ديگران مىبرد.
هركه عيب دگران نزد تو آورد و شمرد
بى گمان عيب تو نزد دگران خواهد برد.
از اين رو، هنگام رويارويى با اشخاص سخن چين، رعايت نكات زير ضرورى است:
1- او را نهى از منكر كنيم و زشتى كارش را به او گوشزد نموده، نصيحتش كنيم.
2- هرگز سخن او را نپذيريم، چراكه سخن چين فاسق است و سخن فاسق پذيرفتنى نيست.
3- درصورتى كه بر اين كار خود اصرار ورزد او را از خود دور كنيم، چرا كه سخن چين دشمن خداست و دورى از دشمن خدا واجب است.
4- با اعتماد به سخن او، نسبت به ديگران بدگمان نشويم.
5- پس از شنيدن سخن او، در پى جستجو و تحقيق ازكسانى كه درباره آنان سخن رفته، برنياييم.[1]
پيامبر اسلام مىفرمود:
«لا يُبْلِغُنى احَدٌ عَنْ اصْحابى شَيْئاً فَانى احِبُّ انْ اخْرُجَ الَيْكُمْ وَانَا سَليمُ الصَّدْرِ»[2]
هيچ يك از شما چيزى را از اصحابم به من نرساند، چرا كه دوست دارم وقتى به سوى شما بيرون مىآيم، دلى سالم (از بدبينى و كينه و ...) داشته باشم.
[1]- كشف الريبه، شهيد ثانى، ص 44، اقتباس
[2]- مكارم الاخلاق، ص 17
^ خلاصه درس
صلح و صفا، صميميت وپيوند ميان انسانها را محكم مىسازد. آنچه موجب از هم گسستن اين پيوند شود، از نظر اسلام حرام است.
از جمله چيزهايى كه پيوندهاى جامعه انسانى را در هم مىريزد و آشوب و فتنه بر پا مىكند «نمامى» يا «سخن چينى» است كه عقل، آن را محكوم و اسلام نيز از آن نهى كرده است.
افراد جامعه اسلامى بايد با يكديگر متحد، منسجم، مهربان و مأنوس باشند و از سخن چينى كه موجب دشمنى و تفرقه است، بپرهيزند.
عمدهترين عواملى كه سبب آلوده شدن انسان به اين عمل زشت مىگردد، عوامل زير است:
بدنام و بى ارزش كردن گوينده سخن
بدنام كردن مخاطبين سخن
فرصت طلبى و جاه طلبى
لذّت، تفريح و بيهودگى
اين عمل ناپسند علاوه براينكه در شرع مقدّس اسلام جزء گناهان كبيره شمرده شده است، پيامدهاى نامطلوبى دارد كه به تعدادى از آنها اشاره مى كنيم:
دشمنى خدا و خلق، پذيرفته نشدن دعا، عذاب قبر، برانگيخته شدن به شكل بوزينه، حرمت بهشت بر شخص سخن چين.
به سخن چين نبايد روى خوش نشان داد، بلكه بايد با او چنان برخورد كرد كه به خود اجازه ندهد حرف ديگران را نزد ما نقل كند.
^ پرسش
1- آثار سخن چينى دراجتماع را بطور خلاصه بيان كنيد.
2- سفارش پيامبر (ص) به ابوذر در مورد سخن چين چيست؟
3- دو عامل ازعواملى راكه سبب آلوده شدن انسان به اين عمل زشت مىشود ذكر كنيد.
4- دو پيامداز پيامدهاى سخن چينى را همراه با دو روايت بنويسيد.
5- وظيفه ما در قبال سخن چين چيست؟
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة