حضرت صادق عليهالسلام فرمود:
«النَّظْرَةُ بَعْدَ النَّظْرَةِ تَزْرَعُ فِى الْقَلْبِ الشَّهْوَةَ وَ كَفى بِها لِصاحِبِها فِتْنَةً»[1]
چشمچرانى، تخم شهوت را در دل مىكارد و اين فتنه براى نگاهكننده كافىاست.
چشمان آلوده، كمينگاه شيطان
نگاه كردن به ناموس ديگران، خواست شيطان است. چشمانى كه تيرهاى آلوده نگاه را به نامحرمان پرتاب مىكند، محل كمين شيطان است.
شيطان ازكمان چشمهاى اوناموس ديگران را نشانه مىگيرد.
پيامبر خدا (ص) فرمود:
«النَّظْرَةُ سَهْمٌ مَسْمُومٌ مِنْ سِهامِ ابْليسَ ...»[2]
نگاه (به نامحرم) تير زهر آلودى از تيرهاى شيطان است ....»
اميرمؤمنان (ع) فرمود:
«الْعُيُونُ مَصائِدُ الشَّيْطانِ»[3]
چشمها، كمينگاههاى شيطان است.
پس بايد مراقب چشمهاى خويش باشيم، تا شيطان از آن براى تخريب ايمان ما و ناموس مردم استفاده نكند.
سفارش قرآن به چشم پوشى ازنامحرم
امام باقر عليهالسلام فرمود:
[1]- روضة المتقين، ج 9، ص 434
[2]- بحارالانوار، ج 101، ص 38، بيروت
[3]- شرح غررالحكم، آمدى، ج 1، ص 235
«جوانى از انصار در مدينه، با زنى برخورد كرد، در آن زمان، مقنعه زنها تا پشت گوششان را مىپوشاند (گوشها، گردن و صورت حجاب نداشت) جوان به آن زن خيره شد و چشم از او بر نداشت تا عبور كرد. همين طور كه با نگاه به پشت سرش آن زن را تعقيب مىكرد، وارد كوچه تنگى شد، در اين هنگام صورتش به استخوانى كه از ديوار بيرون زده بود برخورد و شكافت.
وقتى آن زن رفت، جوان به خود آمد و ديد خون از صورتش جارى است. با خود گفت: به خدا سوگند! نزد رسول خدا مىروم و اين ماجرا را با او در ميان مىگذارم.
جوان نزد پيامبر رفت. حضرت پرسيد اين چه وضعى است؟ او جريان را نقل كرد. در اين هنگام جبرئيل نازل شد و اين آيه را آورد:[1]
«قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِكَ أَزْكى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما يَصْنَعُونَ»[2]
به مؤمنان بگو چشمان خود را فرو بندند و دامن خود را حفظ كنند، اين براى آنها پاكيزهتر است و خدا به آنچه مىكنند، آگاه است».
و پس از آن فرمود:
«وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ يَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ ...»[3]
به زنان با ايمان بگو چشمانشان را (از نامحرم) فرو بندند و دامن خود را حفظ كنند ....
پس خواست قرآن رعايت عفت عمومى براى زن و مرد است و اين كار ضرورى و واجب شمرده شده است:
«نگاه كردن مرد به بدن زن نامحرم چه با قصد لّذت و چه بدون آن حرام است و نگاه كردن به صورت و دستها، اگر با قصد لذت باشد، حرام است، بلكه احتياط واجب آن است كه بدون قصد لذت هم نگاه نكنند و نيز نگاه كردن زن به بدن مرد نامحرم
[1]- فروع كافى، ج 5، ص 521
[2]- نور، آيه 30
[3]- نور، آيه 31
حرام است.»[1]
ارزش چشمان پاك
هر يك ازاعضاى بدن مومن نسبت به عبادت پروردگار متعال وظيفه خاصى بر عهده دارد كه اگر بدان وظيفه عمل كرد، ارزشمند است.
حضرت على عليهالسلام درباره مواظبت و حفاظت ازچشمها فرمود:
«لَيْسَ فِى الْبَدَنِ شَىْءٌ اقَلَّ شُكْراً مِنَ الْعَيْنِ فَلا تُعْطُوها سُؤْلَها فَتَشْغَلُكُمْ عَنْ ذِكْرِاللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ»[2]
چيزى در بدن كم سپاستر ازچشم نيست، خواستهاش را ندهيد كه شما را از ياد خدا باز مىدارد.
رسول خدا (ص) چشمان با ارزش را اين گونه توصيف مىكند:
«كُلُّ عَيْنٍ باكِيَةٌ يَوْمَ الْقِيامَةِ الَّا ثَلاثَةُ اعْيُنٍ: عَيْنٌ بَكَتْ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَ عَيْنٌ غَضَّتْ عَنْ مَحارِمِ اللَّهِ وَ عَيْنٌ باتَتْ ساهِرَةً فى سَبيلِ اللَّهِ»[3]
همه چشمها روز قيامت گريانند جز سه چشم: چشمى كه از ترس خدا بگريد، چشمى كه از نامحرم فرونهاده شود، چشمى كه در راه خدا (و پاسدارى از كيان اسلام) شب زندهدار باشد.
نتايج پاك چشمى
چشمى كه به نگاه حرام آلوده نگردد، سبب بركات زير مىگردد:
[1]- رساله حضرت امام خمينى( قدس سره)، مسأله 2440، انتشارات اسلامى
[2]- بحارالانوار، ج 101، ص 35
[3]- همان مدرك
1- ديدن شگفتيها، رسول خدا (ص) فرمود:
«غُضُّوا ابْصارَكُمْ تَرَوْنَ الْعَجائِبَ»[1]
چشمهايتان را (از نامحرم) بپوشانيد تا عجايب و شگفتيها را ببينيد.
2- راحتى قلب، امام على عليهالسلام فرمود:
«مَنْ غَضَّ طَرْفَهُ اراحَ قَلْبَهُ»[2]
آنكه از نامحرم چشم خود را فرو نهاد، قلبش را راحت كرده است.
3- نيك خويى، همچنين آن حضرت فرمود:
«مَنْ غُضَّتْ اطْرافُهُ حَسُنَتْ اوْصافُهُ»[3]
كسى كه نگاههايش كنترل شود، صفاتش نيكو گردد.
4- پاداش الهى. امام صادق (ع) فرمود:
«مَنْ نَظَرَ الى امْرَأَةٍ فَرَفَعَ بَصَرَهُ الَى السَّماءِ اوْ غَمَضَ بَصَرَهُ لَمْ يَرْتَدَّ الَيْهِ بَصَرُهُ حَتَّى يُزَوِّجَهُ اللَّهُ مِنَ الْحُورِ الْعَينِ»[4]
هر كسى زنى را ببيند و (بلافاصله) ديدهاش را به آسمان بدوزد يا چشم فرو بندد، چشم باز نگرداند مگر خداوند حوريان بهشتى را به عقد او در آورد.
5- چشيدن شيرينى ايمان. پيامبر اسلام (ص) فرمود:
«النَّظَرُ سَهْمٌ مَسْمُومٌ مِنْ سِهامِ ابْليسَ فَمَنْ تَرَكَها خَوْفاً مِنَ اللَّهِ اعْطاهُ اللَّهُ ايماناً
[1]- بحارالانوار، ج 101، ص 41
[2]- شرح غررالحكم، آمدى، ج 5، ص 449
[3]- ميزان الحكمه، ج 10، ص 7
[4]- بحارالانوار، ج 101، ص 37
يَجِدُ حَلاوَتَهُ فى قَلْبِهِ»[1]
نگاه (به نامحرم) تير زهر آلودى از تيرهاى شيطان است و هر كس آن را از ترس خدا ترك كند، خداوند چنان ايمانى به او عطا كند كه شيرينىاش را در دل خويش احساس كند.
قرآن و زيباترين داستان
قرآن كريم براى عبرت و راهنمايى مردم، داستانهاى گوناگونى را نقل كرده كه ميان همه آنها از داستان حضرت يوسف (ع) به عنوان «احسن القصص» يا زيباترين داستان ياد شده است. در اين داستان حضرت يوسف از زشت ترين عمل كه «خيانت به ناموس ديگران» است پرهيز كرده، با فراهم بودن تمام مقدمات با توجه به حضور و قدرت الهى، شهوت خود را كنترل كرده و از نامحرم چشم پوشيد و اين كارى بزرگ است كه تنها با كمك ايمان به پروردگار انجام پذير است.
قرآن مجيد حضرت يوسف (ع) را به عنوان قهرمان ميدان «عفاف» مطرح مىكند، تا جوانان مسلمان كه در پى قهرمانيابى و الگو پذيرى هستند، از يوسف (ع) كه شجاعترين مرد روزگار بود پيروى كنند؛ چرا كه حضرت رسول (ص) فرمود:
«اشْجَعُ النَّاسِ مَنْ غَلَبَ هَواهُ»[2]
شجاعترين مردم كسى است كه بر خواهش نفسانيش چيره شود.
نكته شايان توجه در داستان حضرت يوسف (ع) استمداد از خداى سبحان و پناه بردن به قدرت سرمدى اوست كه هيچ چيز جز ايمان به پروردگار نمىتواند جلوى نفس سركش و غريزه نيرومند شهوت را بگيرد.
ازامير مؤمنان على عليهالسلام سؤال كردند:
[1]- بحارالانوار، ج 101، ص 38
[2]- نهج الفصاحه، پاينده، حديث 299، ص 58
«بِما يُسْتَعانُ عَلى غَمْضِ الْبَصَرِ؟»
به كمك چه چيزى مىتوان چشم از نامحرم پوشيد؟
پاسخ داد:
«بِالْخَمُودِ تَحْتَ السُّلْطانِ الْمُطَلِّعِ عَلى سَتْرِكَ»[1]
با خاموش كردن آتش شهوت، زير نظر قدرتمندى كه بر مخفى گاهت آگاه است.
عفت در برابر عفت
نكته ظريف ديگرى كه در مسأله «ناموس» نهفته است و روايات نيز آن را تائيد كردهاند اين است كه به هر دستى بدهى به همان دست پس مىگيرى، چنان كه فرمودهاند:
«كَما تُدينُ تُدانُ»[2]
آن طور كه جزا دهى جزا بينى.
امام صادق عليهالسلام فرمود:
«در زمان حضرت موسى (ع) مردى با زنى زنا كرد وقتى به خانه خويش آمد، مردى با زن خود ديد. آن مرد را نزد حضرت موسى آورد و از او شكايت كرد. در آن لحظه جبرئيل بر آن حضرت نازل شد و گفت: هر كس به ناموس ديگران تجاوز كند به ناموسش تجاوز كنند.
حضرت موسى به آن دو فرمود: با عفت باشيد تا ناموستان محفوظ بماند.»[3]
بنابراين، مومن با غيرت هرگز به ناموس ديگران نگاه حرام نمىكند، چرا كه
[1]- بحارالانوار، ج 101، ص 411
[2]- فروع كافى، ج 5، ص 553
[3]- همان مدرك
نمىخواهد كسى به ناموسش نظر بد داشته باشد.
هر كه باشد نظرش در پى ناموس كسان
پى ناموس وى افتد نظر بوالهوسان
شخصى از امام صادق (ع) پرسيد: آيا نگاه كردن به پشت سر زنهايى كه عبور مىكنند جايز است؟ حضرت پاسخ داد: اگر به ناموس شما اين گونه نگاه كنند، خوشنود مىشويد؟! آنگاه فرمود: براى مردم همان را بخواهيد كه براى خود مىخواهيد.[1]
خلوت با نامحرم
«اگر مرد و زن نامحرم در محل خلوتى باشند كه كسى در آنجا نباشد در حالى كه ديگرى هم نتواند وارد شود چنانچه بترسند كه به حرام بيفتند، بايد از آنجا بيرون بروند.»[2]
يكى ديگر از راههاى پيشگيرى از انحراف اين است كه مومن با نامحرم درجاى خلوت اجتماع نكند، چرا كه دور از چشم مردم، زمينه لغزش وانحراف فراوان است.
پيامبر (ص) فرمود:
«مَنْ كانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْاخِرِ فَلا يَبيتَ فى مَوْ ضِعٍ تُسْمَعُ نَفَسُ امْرَأَةٍ لَيْسَتْ لَهُ بِمَحْرَمٍ»[3]
آن كه به خدا و روز جزا ايمان دارد نبايد در جايى بخوابد كه صداى نفس زن نامحرم شنيده مىشود.
امير مؤمنان على عليهالسلام فرمود:
«لا يَخْلُوا بِامْرَأَةٍ رَجُلٌ، فَما مِنْ رَجُلٍ خَلا بِامْرَأَةٍ الَّا كانَ الشَّيْطانُ ثالِثَهُما»[4]
[1]- مستدرك الوسايل، ج 2، ص 555
[2]- رساله توضيح المسائل امام خمينى( ره)، مسآله 2452
[3]- بحارالانوار، ج 101، ص 50
[4]- مستدرك الوسائل، ج 2، ص 553
هيچ مردى با زنى (نامحرم) خلوت نكند. اگر مردى با زن بيگانهاى خلوت كند، سوّمى آن دو شيطان است.
همچنين فرمود:
«ثَلاثَةٌ مَنْ حَفِظَهُنَّ كانَ مَعْصُوماً مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجيمِ وَمِنْ كُلِّ بَليَّةٍ: مَنْ لَمْ يَخْلُ بِامْرَأَةٍ لا يَمْلِكُ مِنْها شَيْئاً ...»[1]
هر كس سه چيز را رعايت كند، ازدست شيطان رانده شده و از هر گرفتارى در امان خواهد ماند: اوّل اينكه با زن نامحرم خلوت نكند ....
سزاى چشم ناپاك
علاوه بر ابتلا به مثل آنچه فرد انجام داده كه خود به خود در مسائل ناموسى انجام مىگيرد، چشم «ناپاك حيران» ازعذاب و شكنجه الهى نيز بى نصيب نمىماند.
رسول خدا (ص) فرمود:
«مَنْ مَلَاءَ عَيْنَيْهِ مِنْ امْرَأَةٍ حَراماً حَشاهُمَااللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ بِمَساميرَ مِنْ نارٍ وَحَشا هُما ناراً حَتَّى يَقْضِىَ بَيْنَ النَّاسِ ثُمَّ يُؤْمَرُ بِه الَى النَّارِ»[2]
آن كه چشمانش را از نگاه به زن نامحرم پركند، روز قيامت، خداوند چشمانش را با ميخهاى آتشين و از آتش پركند، تا وقتى كه به حساب مردم رسيدگى شود، سپس امر مىشود او را به جهنم ببرند.
هشدارى ديگر
اسلام براى پاكدامنى پيروان خويش حتى شنيدن سخنان نامحرم را نيز اگر از روى
[1]- مستدرك الوسائل، ج 2، ص 553
[2]- ثواب الاعمال، ص 338