نتيجه گمان خوب و بد به ديگران
قَالَ عَلِي: إِذَا اسْتَوْلَى الصَّلَاحُ عَلَى الزَّمَانِ وَ أَهْلِهِ ثُمَّ أَسَاءَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ لَمْ تَظْهَرْ مِنْهُ حَوْبَةٌ فَقَدْ ظَلَمَ، وَ إِذَا اسْتَوْلَى الْفَسَادُ عَلَى الزَّمَانِ وَ أَهْلِهِ فَأَحْسَنَ رَجُلٌ الظَّنَ بِرَجُلٍ فَقَدْ غَرَّرَ.1
حضرت علي7مي فرمايد: هرگاه صلاح و نيکوکاري، زمانه و اهلش را فرا گرفت اگر کسي به ديگري که به ظاهر خلافي نکرده است بدبين شود ستم کرده است و اگر فساد و تباهي بر جامعه چيره گشت و انسان به ديگران خوشبين گردد خود را فريب داده است.
[1]نهج البلاغه (صبحي صالح)، ص 489
ريا، نوعي شرک
عَنْ جَرَّاحٍ الْمَدَائِنِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِفِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ ﴿فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً﴾ قَالَ: الرَّجُلُ يَعْمَلُ شَيْئاً مِنَ الثَّوَابِ لَا يَطْلُبُ بِهِ وَجْهَ اللَّهِ، إِنَّمَا يَطْلُبُ تَزْكِيَةَ النَّاسِ يَشْتَهِي أَنْ يُسْمِعَ بِهِ النَّاسَ فَهَذَا الَّذِي أَشْرَكَ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ؛ ثُمَّ قَالَ: مَا مِنْ عَبْدٍ أَسَرَّ خَيْراً فَذَهَبَتِ الْأَيَّامُ أَبَداً حَتَّى يُظْهِرَ اللَّهُ لَهُ خَيْراً، وَ مَا مِنْ عَبْدٍ يُسِرُّ شَرّاً فَذَهَبَتِ الْأَيَّامُ أَبَداً حَتَّى يُظْهِرَ اللَّهُ لَهُ شَرّاً.1
امام صادق7در باره قول خداى عزّوجل 6هر كه اميد لقاء پروردگارش را دارد بايد عمل صالح انجام دهد و در عبادت پروردگارش هيچ كس را شريك نسازد 5فرمود: شخصى كار ثوابى مي كند و مقصودش خدا نيست بلكه مي خواهد مردم بشنوند و او را بستايند، اين است كسى كه در عبادت پروردگارش شريك مىآورد. سپس فرمود: هرگز بنده اى نباشد كه در نهان، كار خيرى كند و روزگار بگذرد جز آنكه خدا برايش خيرى ظاهر سازد و هرگز بنده اى نباشد كه در نهان، شرّى كند و روزگار بگذرد جز آنكه خدا برايش شرّى آشكار كند.
[1]كافي (اسلاميه)، ج2، ص 293
تباهي عمل رياکار
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ[: إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمُ الشِّرْكُ الْأَصْغَرُ. قَالُوا: وَ مَا الشِّرْكُ الْأَصْغَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ[؟ قَالَ: هُوَ الرِّيَاءُ. يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى يَوْمَ الْقِيامَةِ إِذَا جَازَى الْعِبَادَ بِأَعْمَالِهِمْ: اذْهَبُوا إِلَى الَّذِينَ كُنْتُمْ تُرَاءُونَ فِي الدُّنْيا فَانْظُرُوا هَلْ تَجِدُونَ عِنْدَهُمُ الْجَزَاءَ؟ وَ قَالَ[ اسْتَعِيذُوا بِاللَّهِ مِنْ جُبِّ الْخِزْي. قِيلَ: وَ مَا هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ[؟ قَالَ: وَادٍ فِي جَهَنَّمَ أُعِدَّ لِلْمُرَائِينَ. وَ قَالَ[: إِنَّ الْمُرَائِي يُنَادَى يَوْمَ الْقِيامَةِ: يَا فَاجِرُ يَا غَادِرُ يَا مُرَائِي، ضَلَّ عَمَلُكَ وَ بَطَلَ أَجْرُكَ. اذْهَبْ فَخُذْ أَجْرَكَ مِمَّنْ كُنْتَ تَعْمَلُ لَهُ.1
رسول خدا[ فرمود: از چيزى که بيشتر بر شما مي ترسم شرک اصغر است. عرض کردند: شرک اصغر چيست؟ فرمود: ريا است. خداوند متعال هنگامى که بندگان را به کردارهاى ايشان پاداش مي دهد به رياکاران مي فرمايد: نزد کسانى که در دنيا اعمال خود براى ايشان ريا مي کرديد برويد و ببينيد آيا نزد آنها جزا و پاداش اعمال خود را مىيابيد؟ و فرمود: به خدا پناه ببريد از جُبِّ الخِزي؛ عرض شد: آن چيست يا رسول الله[؟ فرمود: آن، وادي اي است در دوزخ که مهيا شده براي
[1]منيه المريد (مكتب الإعلام الإسلامي)، ص 317
رياکاران. و فرمود: ريا کار، در قيامت ندا مي شود که: اي فاجر، اي حيله کار، اي رياکار، عملت تباه و اجرت باطل شد. برو اجرت را از هر که براي او عمل کردي بگير.
اعتماد به خدا مايه آرامش
عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ الْأَحْمَرِ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، أَنَّهُ جَاءَ إِلَيْهِ رَجُلٌ فَقَالَ لَهُ: بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ[، عَلِّمْنِي مَوْعِظَةً. فَقَالَ لَهُ: إِنْ كَانَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى قَدْ تَكَفَّلَ بِالرِّزْقِ فَاهْتِمَامُكَ لِمَاذَا؟ وَ إِنْ كَانَ الرِّزْقُ مَقْسُوماً فَالْحِرْصُ لِمَاذَا؟ وَ إِنْ كَانَ الْحِسَابُ حَقّاً فَالْجَمْعُ لِمَاذَا؟ وَ إِنْ كَانَ الْخَلَفُ مِنَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ حَقّاً فَالْبُخْلُ لِمَاذَا؟ وَ إِنْ كَانَتِ الْعُقُوبَةُ مِنَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ النَّارَ فَالْمَعْصِيَةُ لِمَاذَا؟ وَ إِنْ كَانَ الْمَوْتُ حَقّاً فَالْفَرَحُ لِمَاذَا؟ وَ إِنْ كَانَ الْعَرْضُ عَلَى اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ حَقّاً فَالْمَكْرُ لِمَاذَا؟ وَ إِنْ كَانَ الشَّيْطَانُ عَدُوّاً فَالْغَفْلَةُ لِمَاذَا؟ وَ إِنْ كَانَ الْمَمَرُّ عَلَى الصِّرَاطِ حَقّاً فَالْعُجْبُ لِمَاذَا؟ وَ إِنْ كَانَ كُلُّ شَيْءٍ بِقَضَاءٍ مِنَ اللَّهِ وَ قَدَرِهِ فَالْحُزْنُ لِمَاذَا؟ وَ إِنْ كَانَتِ الدُّنْيَا فَانِيَةً فَالطُّمَأْنِينَةُ إِلَيْهَا لِمَاذَا؟1
مردى نزد امام صادق7آمد و گفت: پدر و مادرم به فداى تو يا ابن رسول اللّه[، پندى به من بياموز. امام7فرمود: اگر خداوند تبارك و
[1]من لا يحضره الفقيه، ج4، ص 393
تعالى رزق را بر عهده گرفته است پس دل مشغولى تو براى چيست؟ و اگر رزق، قسمت شده است پس حرص براى چيست؟ و اگر حساب، حق است پس گرد آوردن و اندوختن براى چيست؟ و اگر عوض دادن و برگرداندن انفاقي که مي کني از جانب خداوند عزّوجل حق است پس بخل براى چيست؟ و اگر كيفر از سوى خداوند عزّوجل دوزخ است پس معصيت براى چيست؟ و اگر مرگ حق است پس شادى براى چيست؟ و اگر عرض اعمال بر خداوند عزّوجل حق است پس مكر براى چيست؟ و اگر شيطان دشمن است پس غفلت براى چيست؟ و اگر گذشتن بر صراط حق است پس خود پسندى براى چيست؟ و اگر هر چيز وابسته به قضا و قدري از جانب خدا است پس اندوه براى چيست؟ و اگر دنيا فاني است پس تكيه كردن بر آن براى چيست؟!.
مذموم بودن خودستايي
عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِعَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ ﴿فَلا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقى﴾1قَالَ: قَوْلُ الْإِنْسَانِ صَلَّيْتُ الْبَارِحَةَ وَ صُمْتُ أَمْسِ وَ نَحْوَ هَذَا. ثُمَّ قَالَ: إِنَّ قَوْماً كَانُوا يُصْبِحُونَ فَيَقُولُونَ صَلَّيْنَا الْبَارِحَةَ وَ صُمْنَا أَمْسِ فَقَالَ عَلِيٌّ: لَكِنِّي أَنَامُ اللَّيلَ وَ النَّهَارَ وَ لَوْ أَجِدُ بَيْنَهُمَا شَيْئاً لَنِمْتُهُ.2
جميل بن درّاج گويد: از امام صادق7پرسيدم: تفسير فرموده خداوند عزّوجل 6پس خودستايى نكنيد. خدا داناتر است به آن كسي كه پرهيزكار گردد5 چيست؟ فرمود: آن است كه انسان بگويد: ديشب نماز شب خواندم و ديروز روزهدار بودم و مانند اينها. بعد امام7فرمود: گروهى هستند كه چون صبح بيرون آيند مىگويند: ديشب نماز خوانديم و ديروز روزه گرفتيم پس حضرت على7فرمود: لكن من شب و روز
[1]نجم، 32
[2]معاني الاخبار، ص 243
مىخوابم و اگر ميان آنها نيز زمانى مىيافتم در آن هم مىخوابيدم.