چهار اصل زندگي
مِنْ خَطِّ الشَّهِيدِ8. قِيلَ لِلصَّادِقِ: عَلَى مَاذَا بَنَيْتَ أَمْرَكَ؟ فَقَالَ: عَلَى أَرْبَعَةِ أَشْيَاءَ: عَلِمْتُ أَنَّ عَمَلِي لَا يَعْمَلُهُ غَيْرِي فَاجْتَهَدْتُ، وَ عَلِمْتُ أَنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ مُطَّلِعٌ عَلَيَّ فَاسْتَحْيَيْتُ، وَ عَلِمْتُ أَنَّ رِزْقِي لَا يَأْكُلُهُ غَيْرِي فَاطْمَأْنَنْتُ، وَ عَلِمْتُ أَنَّ آخِرَ أَمْرِي الْمَوْتُ فَاسْتَعْدَدْتُ.1
به امام صادق7گفتند: كار خود را به چه اساسى استوار ساخته اى؟ فرمود: بر چهار بنيان: دانستم كه عمل مرا كسى ديگر انجام نمى دهد پس تلاش نمودم؛ دانستم كه خدا بر من آگاه است پس حيا كردم؛ دانستم كه روزى مرا ديگرى نمى خورد پس آرام گرفتم؛ دانستم كه پايان كار من مرگ است پس براى آن آماده شدم.
[1]بحار الانوار (بيروت)، ج75، ص 228
اهميّت حفظ زبان
عَنْ قَيسٍ أَبِي إِسْمَاعِيلَ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ[فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ[أَوْصِنِي؛ فَقَالَ: احْفَظْ لِسَانَكَ. قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ[أَوْصِنِي. قَالَ: احْفَظْ لِسَانَكَ. قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ[أَوْصِنِي. قَالَ: احْفَظْ لِسَانَكَ؛ وَيْحَكَ وَ هَلْ يَكُبُّ النَّاسَ عَلَى مَنَاخِرِهِمْ فِي النَّارِ إِلَّا حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ؟1
مردي به پيامبر[ گفت: به من نصيحتي بفرما. پيامبر[ فرمود: زبانت را نگهدار. سپس گفت: اي پيامبر خدا [، نصيحت ديگري فرما. فرمود: زبانت را نگهدار. آنگاه گفت: اي رسول خدا [، نصيحتم بفرما. فرمود: زبانت را نگهدار؛ واي بر تو، آيا جز اين است كه مردم براي آنچه با زبان درو كنند با صورت به دوزخ افكنده شوند؟
[1]كافي (اسلاميه)، ج2، ص 115
عاقبت تفاوت گفتار و کردار
عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِقَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ[: مَنْ لَمْ يَحْسُبْ كَلَامَهُ مِنْ عَمَلِهِ كَثُرَتْ خَطَايَاهُ وَ حَضَرَ عَذَابُهُ.1
امام صادق7از پيامبر خدا[ نقل کردند که فرمود: كسى كه گفتارش را جزو كردار و عملش به شمار نياورد گناهانش بسيار شود و عذابش حاضر و آماده گردد.
[1]كافي (اسلاميه)، ج2، ص 115
سفارش امام صادق7به عبد اللَّه بن جندب
عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُنْدَبٍ. رُوِيَ أَنَّهُقَالَ: يَا ابْنَ جُنْدَبٍ، لَوْ أَنَّ شِيعَتَنَا اسْتَقَامُوا لَصَافَحَتْهُمُ الْمَلَائِكَةُ وَ لَأَظَلَّهُمُ الْغَمَامُ وَ لَأَشْرَقُوا نَهَاراً و ﴿لَأَكَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ﴾1وَ لَمَا سَأَلُوا اللَّهَ شَيْئاً إِلَّا أَعْطَاهُمْ؛ ... يَا ابْنَ جُنْدَبٍ، أَقِلَّ النَّوْمَ بِاللَّيْلِ وَ الْكَلَامَ بِالنَّهَارِ فَمَا فِي الْجَسَدِ شَيْءٌ أَقَلُّ شُكْراً مِنَ الْعَيْنِ وَ اللِّسَانِ فَإِنَّ أُمَّ سُلَيْمَانَ قَالَتْ لِسُلَيْمَانَ: يَا بُنَيَّ، إِيَّاكَ وَ النَّوْمَ فَإِنَّهُ يُفْقِرُكَ يَوْمَ يَحْتَاجُ النَّاسُ إِلَى أَعْمَالِهِمْ.2
امام صادق7فرمود: اى پسر جندب، اگر شيعيان ما (شيعه) راستين بودند فرشتگان با آنان دست مىدادند و ابر (رحمت) بر سرشان سايه مىافكند و به درخشندگى روز مىدرخشيدند و 6از فراز سر و از زير گامهايشان روزى مىخوردند5 و هر آنچه از خدا مىخواستند عطا مي کرد؛ ... اى پسر جندب، شب كم بخواب و روز كم سخن بگو زيرا در
[1]مائده، 66
[2]بحار الانوار (بيروت)، ج75، ص 280
بدن آدمى عضوى كم سپاس تر از چشم و زبان نيست. مادر حضرت سليمان7به ايشان گفت: فرزندم، از خواب بپرهيز زيرا خواب (زياد)، تو را در آن روزى كه مردم به اعمال خود نيازمندند تهيدست مى گرداند.
وَ اقْنَعْ بِمَا قَسَمَهُ اللَّهُ لَكَ وَ لَا تَنْظُرْ إِلَّا إِلَى مَا عِنْدَكَ، وَ لَا تَتَمَنَّ مَا لَسْتَ تَنَالُهُ فَإِنَّ مَنْ قَنِعَ شَبِعَ وَ مَنْ لَمْ يَقْنَعْ لَمْ يَشْبَعْ، وَ خُذْ حَظَّكَ مِنْ آخِرَتِكَ، وَ لَا تَكُنْ بَطِراً فِي الْغِنَى وَ لَا جَزِعاً فِي الْفَقْرِ، وَ لَا تَكُنْ فَظّاً غَلِيظاً يَكْرَهُ النَّاسُ قُرْبَكَ، وَ لَا تَكُنْ وَاهِناً يُحَقِّرُكَ مَنْ عَرَفَكَ، وَ لَا تُشَارَّ مَنْ فَوْقَكَ وَ لَا تَسْخَرْ بِمَنْ هُوَ دُونَكَ، وَ لَا تُنَازِعِ الْأَمْرَ أَهْلَهُ، وَ لَا تُطِعِ السُّفَهَاءَ، وَ لَا تَكُنْ مَهِيناً تَحْتَ كُلِّ أَحَدٍ، وَ لَا تَتَّكِلَنَّ عَلَى كِفَايَةِ أَحَدٍ، وَ قِفْ عِنْدَ كُلِّ أَمْرٍ حَتَّى تَعْرِفَ مَدْخَلَهُ مِنْ مَخْرَجِهِ قَبْلَ أَنْ تَقَعَ فِيهِ فَتَنْدَم.1
به آنچه خداوند قسمت تو كرده قانع باش و به آنچه ديگران دارند چشم مدوز و آنچه را كه بدان نمى رسى آرزو نکن زيرا كسى كه قانع باشد سير مى شود و كسى كه قانع نباشد سير نمى شود و به فكر بهره آخرتت باش. در توانگرى سرمست مشو و در تهيدستى بيتابى نکن. در معاشرت با مردم، نه آن قدر خشن و بد اخلاق باش که مردم از نزديک شدن به تو خوششان نيايد و نه آنقدر ضعيف و فرومايه باش که هر کسي تو را مي شناسد و با تو بر خورد مي کند تو را تحقير کند. با بالاتر از خود نزاع مکن و پائين تر از خود را مسخره نکن. در كارها با اهلش منازعه
[1]بحار الانوار (بيروت)، ج75، ص 283
نکن (كار را به اهلش واگذار). پيرو سفيهان مشو و خوار و زيردست كسي مباش. به اعتماد هر کسي متّکى نباش. در مقابل هر کارى توقّف نما تا ورود و خروج آن را تشخيص دهى پيش از آنکه دچار پشيمانى شوي.
عاقبت انديشي
عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِقَالَ: إِنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ[فَقَالَ لَهُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ[، أَوْصِنِي. فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ[: فَهَلْ أَنْتَ مُسْتَوْصٍ إِنْ أَنَا أَوْصَيْتُكَ؟ حَتَّى قَالَ لَهُ ذَلِكَ ثَلَاثاً وَ فِي كُلِّهَا يَقُولُ لَهُ الرَّجُلُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ[، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ[: فَإِنِّي أُوصِيكَ إِذَا أَنْتَ هَمَمْتَ بِأَمْرٍ فَتَدَبَّرْ عَاقِبَتَهُ؛ فَإِنْ يَكُ رُشْداً فَامْضِهِ وَ إِنْ يَكُ غَيّاً فَانْتَهِ عَنْهُ.1
امام صادق7فرمود: مردى نزد پيامبر اكرم[ آمد و عرض كرد: اى رسول خدا[، مرا سفارشى فرما. حضرت تا سه مرتبه فرمود: آيا اگر تو را سفارشى نمايم، توصيه ام را مى پذيرى و به آن عمل مى كنى؟ و او در هر مرتبه گفت: آرى، اى پيامبر خدا[. حضرت فرمود: من تو را سفارش مى كنم هرگاه آهنگ انجام كارى را نمودى در عاقبت و پايان آن كار انديشه كن، پس اگر انجامش درست و صواب بود آن را انجام بده و اگر ناصواب بود از انجام آن خودداري کن.
[1]كافي (اسلاميه)، ج8، ص 149
سختي حديث آل محمّد[
عَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ[: إِنَّ حَدِيثَ آلِ مُحَمَّدٍ صَعْبٌ مُسْتَصْعَبٌ لَا يُؤْمِنُ بِهِ إِلَّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ أَوْ نَبِيٌّ مُرْسَلٌ أَوْ عَبْدٌ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ لِلْإِيمَانِ. فَمَا وَرَدَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَدِيثِ آلِ مُحَمَّدٍ[فَلَانَتْ لَهُ قُلُوبُكُمْ وَ عَرَفْتُمُوهُ فَاقْبَلُوهُ وَ مَا اشْمَأَزَّتْ مِنْهُ قُلُوبُكُمْ وَ أَنْكَرْتُمُوهُ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ إِلَى الرَّسُولِ وَ إِلَى الْعَالِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ[، وَ إِنَّمَا الْهَالِكُ أَنْ يُحَدِّثَ أَحَدُكُمْ بِشَيْءٍ مِنْهُ لَا يَحْتَمِلُهُ فَيَقُولَ: وَ اللَّهِ مَا كَانَ هَذَا وَ اللَّهِ مَا كَانَ هَذَا، وَ الْإِنْكَارُ هُوَ الْكُفْرُ.1
امام باقر7از رسول خدا [ نقل کردند که ايشان فرمود: حديث آل محمد[ بزرگ است و سنگين و سخت، جز فرشته مقرّب يا پيغمبر مرسل يا بندهاى كه خدا دلش را به ايمان آزموده، به آن ايمان نياورد. پس هر حديثى كه از آل محمد[ به شما رسيد و در برابر آن آرامش دل يافتيد و آن را آشنا ديديد بپذيريد و هر حديثى را كه دلتان از آن مشمئز
[1]كافي (اسلاميه)، ج1، ص 401