صورت اجمالى عمره مفرده
صورت عمره مفرده مانند عمره تمتّع است، با اين تفاوت كه در عمره مفرده كسانى كه در مكه هستند از ادنى الحل مثل مسجد تنعيم مىتوانند محرم شوند، و پس از تقصير مىبايست طواف نساء و نماز طواف نساء را نيز انجام دهند.
صورت اجمالى حج قران
سوّم از انواع حج، حج قران است، و كيفيت آن مانند حج إفراد است، و فرقى كه دارد اين است كه حاجى در حج قران، قربانى خود را هنگام احرام با خود مىآورد، و بر او لازم است كه همان حيوانى را كه به عنوان قربانى همراه آورده است قربانى نمايد، ولى حج إفراد قربانى ندارد.
و در حج قران، حاجى مخيّر است بين اينكه احرام خود را با تلبيه و يا با اشعار حيوان و يا قلاده انداختن بر گردن آن، منعقد نمايد.
لكن اگر حيوانى را كه براى قربانى همراه آورده، گاو و گوسفند باشد فقط مىتواند دمپائىهايى را كه در آنها نماز مىگزارده است به گردن آن به شكل قلاده بياندازد، ولى اگر براى قربانى شتر همراه
آورده است مخيّر است كه به گردن آن دمپائىهاى[1]موقع نماز خود را قلاده نمايد، يا آنكه آنرا شعار كند، بدين صورت كه كوهان شتر را از جانب راست بشكافد، و با خون خود او آغشته سازد، و جمع بين هردو عمل مستحب است، و نيز مستحب است در صورتى كه شتر براى قربانى همراه آورده است لبيّكهاى واجب را نيز بگويد.
[1]مراد از دمپائىهايى كه در نماز همراه دارد، آن دمپائىهايى است كه در موقع نماز مانع از قرار گرفتن دو سر انگشت بزرگ پا روى زمين نباشد.
كيفيت تفصيلى عمره تمتّع
واجبات عمره تمتّع شش چيز است:
1- نيّت:
هنگام شروع در اعمال حج تمتّع شخص بايد قصد كند كه «حج تمتّع را به جاى مىآورم و آغاز مىكنم به عمره تمتّع كه جزئى از حج تمتّع است قربة الى اللّه».
خطور نيت در دل كافى است، ولى در تمام اعمال عمره و حج مستحب است نيت را به زبان بياورد.
2- احرام:
احرام لازم است در ميقات انجام گيرد، از اين رو مقدمتا به بيان معناى ميقات و انواع آن و معرّفى مواقيت مىپردازيم:
ميقات
ميقات در لغت به محلّى كه در وقت معيّن در آن اجتماع مىكنند، و همچنين به زمان خاصّى كه براى كار خاصّى قرار داده مىشود، گفته شده است. بنابراين ميقات احرام به دو نوع زمانى و مكانى تقسيم مىگردد.
ميقات زمانى حج: به ميقات زمانى حج در قرآن مجيد با بيان «الحجّ اشهر معلومات» اشاره شده است كه به ماههاى شوّال و ذيقعده و ذيحجه تفسير گرديده است.
عمره مفرده در طول سال ممكن بوده، و وقت خاصى ندارد.
ميقات مكانى حج: مواقيت مكانى حج مكانهاى خاصى است كه پيامبر گرامى اسلام آن را مشخص و تعيين فرموده است، و گذشتن از آن و يا محاذى آن بدون احرام براى حاج و معتمر جايز نيست و پيغمبر گرامى اسلام (صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) شش مكان را به عنوان ميقات معيّن فرموده است.
1- مسجد شجرة: كه (ذو الحليفه يا آبار على) هم ناميده مىشود، و آن ميقات اهل مدينه و كسانى است كه از طريق مدينه به مكّه مشرف مىشوند، و آن دورترين ميقات نسبت به مكه است كه از مدينه تقريبا هفت كيلومتر فاصله دارد، و فاصله آن تا مكه
486 كيلومتر است. و ميقاتى است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از آن براى رفتن به مكه محرم شدند، و براى كسى كه قصد تشرّف به مكه را دارد جايز نيست از مسجد شجره و يا محاذى[1]آن بدون احرام بگذرد، و تأخير احرام حتّى تا جحفه كه ميقات بعدى است بدون ضرورت (مرض، ضعف و ...) جايز نيست.
مسأله 284- اگر از طريقى عبور كند كه از مسجد شجره يا محاذى آن نگذرد، تأخير احرام تا ساير مواقيت جايز است.
مسأله 285- بر جنب و حائض جايز نيست داخل مسجد شجره بشوند، مگر آنكه از درى وارد و از درب ديگر خارج شوند، و در حال حركت محرم شده و تلبيه گويند، و مىتوانند در خارج مسجد شجره با فاصله نزديك محرم شوند.
مسأله 286- در تمام مسجد شجره كه جديدا ساخته شده است احرام جايز است.
مسأله 287- كسى كه قصد دارد از مدينه منوّره از طريق زمينى به جدّه رفته، و سپس به مكّه برود واجب است در هنگام عبور از مسجد شجره محرم شود.
[1]محاذى شرعى ميقات مكانى است كه اگر انسان رو به قبله بايستد، ميقات بدون فاصله زياد در سمت راست يا چپ او قرار گيرد.
مسأله 288- كسى كه در مدينه منورّه است، و قصد دارد از طريق هوايى به جدّه رفته، و از آنجا به مكه برود مىتواند از مدينه با نذر محرم شده، و در صورت احساس ضرورت و مشقّت و حرج با هواپيما به جدّه برود، و براى استظلال در روز كفّاره بپردازد، و اگر شب باشد كفّاره ندارد.
2- وادى عقيق: وادى عقيق با فاصله تقريبى يكصد كيلومتر به مكه، ميقات كسانى است كه از طريق عراق و نجد به مكه مىآيند، ابتداى آن از طرف عراق «مسلخ» و وسط آن «غمرة» و آخر آن «ذات عرق» ناميده مىشود. و اگر محلّ مسلخ را مىشناسد، افضل آن است كه از آنجا محرم شود، و الّا بنا بر احتياط واجب تا زمانى كه علم به وصول به وادى عقيق پيدا مىكند بايد احرام را تأخير بياندازد، ولى نبايد تا ذات عرق احرام به تأخير افتد.
مسأله 289- اگر به جهت تقيّه ناچار به احرام در ذات عرق شود چنانچه مىتواند قبل از ذات عرق جامه احرام بپوشد و تلبيه بگويد و محروم شود، سپس به خاطر تقيّه لباسهاى احرام را درآورده جامههاى دوخته خود را بپوشد، و اگر قادر بر انجام اين نحوه احرام نيست در لباسهاى خود محرم شود، و وقتى به ذات عرق رسيد آنها را بيرون بياورد، و بخاطر پوشيدن لباس دوخته فديه بدهد.
3- قرن المنازل: و آن ميقات كسانى است كه از طريق طائف به مكه مىآيند. و فاصله آن تا مكه حدود 94 كيلومتر است.
4- يلملم: كوهى از كوههاى تهامه است، و ميقات كسانى است كه از طريق يمن به مكّه مىآيند. و فاصله آن تا مكه حدود 84 كيلومتر است.
5- جحفه: با فاصله حدود 156 كيلومتر از مكه، ميقات كسانى است كه از طريق شام و مصر به مكه مىآيند، و نيز افرادى كه از طرق ديگر آمده ولى به ميقاتى برخورد نكردهاند، و افرادى كه از ميقاتى بدون احرام عبور نمودهاند، و قادر به بازگشت به آن نيستند، كه در اين صورت احرام از جحفه بر آنان متعيّن مىشود.
6- ادنى الحلّ: كه حدود حرم است، و ميقات كسانى است كه در راه مكه از يكى از مواقيت و يا محاذى نزديك آنها عبور نكردهاند، و متمكّن از رفتن به مواقيت ديگر نيستند.
مسأله 290- كسانى كه با هواپيما و كشتى به جدّه مىآيند، و قصد تشرّف مكه را دارند، جايز نيست از جدّه با نذر محرم شوند، زيرا جدّه بعد از ميقات است نه قبل از ميقات، و يافتن محاذات ميقات نيز در هواپيما ميسور نيست تا بتوان از آنجا محرم شد، بنابراين لازم است به جحفه رفته، و از آنجا محرم شوند.
مسأله 291- كسانى كه منزلشان نزديكتر از مواقيت به مكّه است ميقاتشان منزل آنهاست.
مسأله 292- كسى كه احرام از ميقات را به جهت فراموشى، و يا ندانستن حكم وجوب احرام، و يا نشناختن ميقات ترك كرده است، و يا اينكه در هنگام عبور از ميقات قصد دخول مكه را نداشته، و سپس تصميم به انجام حج و يا تشرف به مكّه را گرفته است، واجب است در صورت تمكّن به ميقات قبلى رجوع نمايد، اگر چه در مسير از ميقات ديگرى نيز عبور مىكند، و اگر متمكّن نيست، از ميقات بعدى محرم شود، و اگر ميقات ديگرى در مسير نيست به مقدارى كه مىتواند به طرف ميقات برگردد، و اگر هيچيك از اين طرق ممكن نيست در همان محلّ محرم گردد.
مسأله 293- اگر شخصى كه در مسئله قبل ذكر شد، بدون احرام داخل حرم شده باشد، در صورت تمكّن واجب است به ميقات يا به طرف آن مقدارى كه ممكن است برگردد، و الّا از حرم خارج شود، و در ادنى الحلّ محرم گردد، و اگر به اين مقدار نيز ممكن نباشد در همان محل محرم گردد، و عمره او صحيح است.
مسأله 294- عمره كسى كه احرام را تا پايان مناسك فراموش كرده است صحيح است، و نيز كسانى كه جاهل به حكم وجوب احرام بودهاند، و يا از مكانى غير محاذى ميقات به توهّم محاذات محرم شدهاند، و يا به جهت ساير عذرها اصلا محرم نشدهاند، عمره آنها صحيح است.