مسأله 373- پوشيده شدن روى پا در هنگام راه رفتن و نشستن و خوابيدن به وسيله حوله احرام، و يا ملافه و روانداز، در هنگام خواب اشكال ندارد.
نهم- سرمه سياه كشيدن در صورتى كه زينت براى چشمها محسوب شود، اگر چه محرم قصد زينت هم نداشته باشد حرام است، بلكه بنا بر احتياط بايد از هر سرمهاى كه براى تزيين است هر چند سياه نباشد خوددارى شود.
دهم- نگاه كردن در آينه مطلقا براى تزيين و غير آن حرام است، و مستحب است پس از نگاه كردن تلبيه را تجديد نمايد.
مسأله 374- نگاه كردن در آينه به هنگام ضرورت مانند حالت رانندگى جايز است، و نگاه كردن در آب صاف و ساير مايعات و اشيايى كه تصوير انسان را نشان مىدهد مانعى ندارد، كما اينكه استفاده از عينك در جايى كه زينت محسوب نشود اشكال ندارد.
يازدهم- فسوق، يعنى هرگونه كذب و فحش دادن به ديگران، حرام است، و نيز مفاخره كردن، و اظهار فضل براى خود، و سلب آن از ديگران، و اثبات رذائل براى ديگران، و سلب آن از خود، و همچنين گفتن جملات ركيك و زننده و كلمات قبيح، براى محرم حرام است.
دوازدهم- جدال كه عبارت از گفتن (بلى و اللّه) و يا (نه و اللّه) است حتّى در مواردى كه خصومتى هم در بين نباشد بر محرم حرام است، و بنا بر احتياط واجب مىبايست از مطلق قسم خوردن به خداوند پرهيز شود، بلى به هنگام ضرورت براى اثبات حق يا دفع باطل و يا براى اظهار مودّت و دوستى و اكرام مؤمن جايز است.
سيزدهم- كشتن جانورى كه در بدن به وجود مىآيد مثل شپش بر محرم حرام است، و فرقى نمىكند كه محرم آن را مباشرة بكشد و يا به نحوى سبب قتل آن را فراهم آورد، و همچنين انداختن آن از بدن به نحوى كه در معرض تلف شدن قرار گيرد، و يا با حشرهكش بكشد، و بنا بر احتياط جايز نيست آن را به جايى از بدن كه در معرض سقوط باشد منتقل كند، اگر محل اوّل محفوظتر باشد، و كشتن كك و پشه و ساير حشرات براى دفاع از خود جايز است، اگر چه احوط لزوم اجتناب است خصوصا در حرم.
مسأله 375- كشتن حشراتى كه در بدن انسان بوجود نمىآيند مانند كنه مانعى ندارد، و همچنين است دور كردن آنها از بدن انسان، بلى انتقال آنها از بدن شتر جايز نيست.
چهاردهم- انگشتر به دست كردن براى زينت حرام است، ولى استفاده از انگشتر عقيق و فيروزه و ... به قصد استحباب شرعى مانعى ندارد، و احتياط مستحب آن است كه محرم از هرچه زينت محسوب مىشود مطلقا پرهيز كند، و نيز احتياط آن است كه در حال احرام از هر چيزى كه منافات با سادگى دارد بپرهيزد.
مسأله 376- استفاده از زيورآلات به قصد تزيين براى زن حرام است، مگر مقدارى كه قبل از احرام عادت به استفاده از آن داشته باشد، به شرط آنكه حتى به شوهر و يا محارم ديگر خود نيز (در غير صورت ضرورت) نشان ندهد.
پانزدهم- روغن مالى بدن ولو با روغنى كه بوى خوش نداشته باشد براى محرم حرام است، بلى در حال ضرورت مثل معالجه تركخوردگى يا معالجات ديگر اشكالى ندارد.
شانزدهم- زايل كردن مو از بدن خود و يا ديگرى جز در حال ضرورت جايز نيست، و اگر در صورت ضرورت از بدن خود ازاله مو كرده است، بايد فديه بدهد، ولى ازاله مو از بدن ديگرى در حال ضرورت فديه ندارد.
مسأله 377- ليف زدن بدن در صورتى كه انسان مطمئن باشد مو نمىريزد، اشكال ندارد.
مسأله 378- اگر در هنگام وضو يا غسل آب رساندن به بشره به نحو متعارف انجام شود، و بدون قصد از بدن مو بريزد اشكالى ندارد، و در صورتى كه بيش از اندازه براى رساندن آب به بشره دست بكشد و مظنّه ريزش مو وجود داشته باشد حكم به جواز مشكل است، و در صورت ريزش مو احتياط آن است كه دو كفّ طعام كفاره بپردازد.
هفدهم- بنا بر احتياط حنا بستن براى محرم جايز نيست، و در صورتى كه اثر حنا تا هنگام احرام باقى مىماند بهتر آن است كه قبل از احرام نيز استعمال آن را ترك نمايد.
هجدهم- پوشاندن سر و گوشها براى مردان حرام است، و پوشاندن صورت براى آنان اشكالى ندارد، و در اين امر تفاوتى بين پوشاندن تمام يا قسمتى از سر نيست، و تفاوتى بين پوشاندن سر با پارچه و يا با حنا، گل، گذاشتن بار بر روى سر، و يا روى دوش به طورى كه قسمتى از سر را بپوشاند، و يا ارتماس در آب و امثال آن نمىباشد، بنا بر احتياط مستحب نبايد با دست هم سر را بپوشاند.
بلى مسح سر با دست در هنگام وضو يا دست كشيدن به سر هنگام غسل اشكال ندارد.
مسأله 379- براى محرم رفتن زير دوش و سر گذاشتن بر روى بالش اگر چه قسمتى از سر را بپوشاند جايز است، و نيز خاراندن سر در صورتى كه علم دارد كه مو نمىريزد اگر نسبت به اينكه مو نريزد مراقبت كند اشكالى ندارد، و نيز اگر از روى فراموشى سر را بپوشاند اشكالى ندارد، ولى تا متوجّه شد واجب است فورا و بدون تأخير پوشش را از روى سر بردارد.
نوزدهم- براى زنها پوشاندن صورت اگر چه قسمتى از آن باشد با پارچه و امثال آن كه متصل به صورت مىگردد حتّى در وقت خوابيدن حرام است، بلى به جهت حفظ از نامحرم مىتوانند چادر و يا مقنعه خود را تا مقابل چانه پايين آورند، ولى بايد با دست يا چيز ديگرى آن را از صورت دور نگهدارند.
مسأله 380- براى زن محرم در موقع نماز جايز است كه مقدارى از صورت را بپوشاند تا يقين كند كه مقدارى را كه ستر آن در نماز واجب است پوشانده است، لكن پس از نماز بلافاصله بايد آن مقدار صورت را باز نمايد.
مسأله 381- براى زنها جايز است موقع خوابيدن صورت را روى بالش بگذارند، اگر چه تمام صورت پوشانده شود، ولى نبايد چيزى روى صورت بياندازند.
بيستم- تظليل (سايه بر سر قرار دادن) در روز براى مردان محرم در حال سير جايز نيست، بنابراين مرد محرم نبايد از ماشين مسقّف و كجاوه و يا چتر و امثال آن در حال طىّ طريق استفاده نمايد.
مسأله 382- زير سايه رفتن در محلى كه شخص منزل كرده است مانعى ندارد، اگر چه براى كارهايش رفتوآمد نمايد، بنابراين پس از منزل كردن در مكه و عرفات و منى تردّد با چتر جايز است.
مسأله 383- اگر محرم به خاطر نبودن ماشين بىسقف، و يا وجود سرما و گرماى شديد، و يا ريزش باران و باد شديد، و يا كسالت، مجبور به استفاده از ماشين مسقّف باشد، بايد به همين صورت به حج برود، لكن واجب است كفاره بدهد.
مسأله 384- راننده و كارمند كاروان كه ناچار به همراهى با زنها براى محافظت آنهاست جايز است از ماشين سرپوشيده استفاده نمايد، ولى بايد كفاره بدهد.
مسأله 385- براى تظليل در احرام واحد يك فديه كافى است، اگر چه تظليل متعدد باشد، و احتياط آنست كه در صورت تمكّن براى تظليل در هر روز يك فديه بدهد.
بيست و يكم- محرم نبايد به وسيله حجامت، خلال دندان، مسواك زدن، خاراندن بدن و ... خون از بدن خود بيرون آورد، بلى اگر ناچار از مثل نيشتر زدن، و يا فشردن دمل، و يا بعض جراحىها باشد جايز است.
بيست و دوّم- دندان كشيدن در صورتى كه خون بيايد، بر محرم حرام است، ولى در حال اضطرار جايز است، و لكن بنا بر احتياط واجب كفاره دارد.
بيست و سوّم- ناخن گرفتن اگر چه بعض از يك ناخن باشد بر محرم حرام است، بلى اگر موجب اذيّت است مثل آنكه قسمتى از ناخن شكسته باشد، و يا معالجه جراحت با كشيدن ناخن ميسّر باشد، گرفتن ناخن و كشيدن آن جايز است ولى كفاره دارد.
بيست و چهارم- مسلّح شدن به اسلحه گرم مثل هفت تير، مسلسل، نارنجك و ... و اسلحه سرد مثل خنجر، شمشير و ...
جايز نيست. و بنا بر احتياط واجب بايد از حمل سلاح در صورتى كه ظاهر باشد اگر چه مسلح به آن هم محسوب نشود خوددارى نمايد، بلى همراه داشتن چاقوى كوچك كه معمولا مورد نياز است جايز است.
بيست و پنجم- كندن گياه حرم و قطع آن حرام است، و گياه اذخر و درخت خرما و ساير ميوهجات و گياهانى كه خود شخص آن را غرس كرده است و يا در ملك او پس از آنكه ملك او شده روييده است، از اين حكم استثناء شده است.
مسأله 386- آزاد گذاشتن گوسفند و ساير حيوانات براى چريدن از گياهان حرم مانعى ندارد، لكن كندن گياه براى خوراك آنها جايز نيست.
كفّارات احرام
كفّاره صيد
با توجه به اختلاف حيواناتى كه صيد آنها حرام است كفّاره صيد نيز مختلف است، و فروع فراوانى را در كتب فقهى به خود اختصاص داده است، لكن به جهت مورد نياز نبودن آن فروع در عصر حاضر، از آن مىگذريم، علاقمندان مىتوانند به كتب مفصّله فقهيه و يا به مناسك عربى مراجعه نمايند.
كفّاره تمتّع از زنان
مسأله 387- اگر شخص محرم با زوجهاش از روى علم و عمد در احرام عمره تمتّع نزديكى كند، چنانچه قبل از سعى باشد بايد يك شتر كفّاره بدهد، و بنا بر احتياط واجب اگر وقت دارد عمره را تمام كند، و سپس از ميقات مجددا محرم شود، و عمره را تكرار نمايد، و اگر وقت كافى براى اتمام عمره و محرم شدن مجدد ندارد عمره را