هفدهم- بنا بر احتياط حنا بستن براى محرم جايز نيست، و در صورتى كه اثر حنا تا هنگام احرام باقى مىماند بهتر آن است كه قبل از احرام نيز استعمال آن را ترك نمايد.
هجدهم- پوشاندن سر و گوشها براى مردان حرام است، و پوشاندن صورت براى آنان اشكالى ندارد، و در اين امر تفاوتى بين پوشاندن تمام يا قسمتى از سر نيست، و تفاوتى بين پوشاندن سر با پارچه و يا با حنا، گل، گذاشتن بار بر روى سر، و يا روى دوش به طورى كه قسمتى از سر را بپوشاند، و يا ارتماس در آب و امثال آن نمىباشد، بنا بر احتياط مستحب نبايد با دست هم سر را بپوشاند.
بلى مسح سر با دست در هنگام وضو يا دست كشيدن به سر هنگام غسل اشكال ندارد.
مسأله 379- براى محرم رفتن زير دوش و سر گذاشتن بر روى بالش اگر چه قسمتى از سر را بپوشاند جايز است، و نيز خاراندن سر در صورتى كه علم دارد كه مو نمىريزد اگر نسبت به اينكه مو نريزد مراقبت كند اشكالى ندارد، و نيز اگر از روى فراموشى سر را بپوشاند اشكالى ندارد، ولى تا متوجّه شد واجب است فورا و بدون تأخير پوشش را از روى سر بردارد.
نوزدهم- براى زنها پوشاندن صورت اگر چه قسمتى از آن باشد با پارچه و امثال آن كه متصل به صورت مىگردد حتّى در وقت خوابيدن حرام است، بلى به جهت حفظ از نامحرم مىتوانند چادر و يا مقنعه خود را تا مقابل چانه پايين آورند، ولى بايد با دست يا چيز ديگرى آن را از صورت دور نگهدارند.
مسأله 380- براى زن محرم در موقع نماز جايز است كه مقدارى از صورت را بپوشاند تا يقين كند كه مقدارى را كه ستر آن در نماز واجب است پوشانده است، لكن پس از نماز بلافاصله بايد آن مقدار صورت را باز نمايد.
مسأله 381- براى زنها جايز است موقع خوابيدن صورت را روى بالش بگذارند، اگر چه تمام صورت پوشانده شود، ولى نبايد چيزى روى صورت بياندازند.
بيستم- تظليل (سايه بر سر قرار دادن) در روز براى مردان محرم در حال سير جايز نيست، بنابراين مرد محرم نبايد از ماشين مسقّف و كجاوه و يا چتر و امثال آن در حال طىّ طريق استفاده نمايد.
مسأله 382- زير سايه رفتن در محلى كه شخص منزل كرده است مانعى ندارد، اگر چه براى كارهايش رفتوآمد نمايد، بنابراين پس از منزل كردن در مكه و عرفات و منى تردّد با چتر جايز است.
مسأله 383- اگر محرم به خاطر نبودن ماشين بىسقف، و يا وجود سرما و گرماى شديد، و يا ريزش باران و باد شديد، و يا كسالت، مجبور به استفاده از ماشين مسقّف باشد، بايد به همين صورت به حج برود، لكن واجب است كفاره بدهد.
مسأله 384- راننده و كارمند كاروان كه ناچار به همراهى با زنها براى محافظت آنهاست جايز است از ماشين سرپوشيده استفاده نمايد، ولى بايد كفاره بدهد.
مسأله 385- براى تظليل در احرام واحد يك فديه كافى است، اگر چه تظليل متعدد باشد، و احتياط آنست كه در صورت تمكّن براى تظليل در هر روز يك فديه بدهد.
بيست و يكم- محرم نبايد به وسيله حجامت، خلال دندان، مسواك زدن، خاراندن بدن و ... خون از بدن خود بيرون آورد، بلى اگر ناچار از مثل نيشتر زدن، و يا فشردن دمل، و يا بعض جراحىها باشد جايز است.
بيست و دوّم- دندان كشيدن در صورتى كه خون بيايد، بر محرم حرام است، ولى در حال اضطرار جايز است، و لكن بنا بر احتياط واجب كفاره دارد.
بيست و سوّم- ناخن گرفتن اگر چه بعض از يك ناخن باشد بر محرم حرام است، بلى اگر موجب اذيّت است مثل آنكه قسمتى از ناخن شكسته باشد، و يا معالجه جراحت با كشيدن ناخن ميسّر باشد، گرفتن ناخن و كشيدن آن جايز است ولى كفاره دارد.
بيست و چهارم- مسلّح شدن به اسلحه گرم مثل هفت تير، مسلسل، نارنجك و ... و اسلحه سرد مثل خنجر، شمشير و ...
جايز نيست. و بنا بر احتياط واجب بايد از حمل سلاح در صورتى كه ظاهر باشد اگر چه مسلح به آن هم محسوب نشود خوددارى نمايد، بلى همراه داشتن چاقوى كوچك كه معمولا مورد نياز است جايز است.
بيست و پنجم- كندن گياه حرم و قطع آن حرام است، و گياه اذخر و درخت خرما و ساير ميوهجات و گياهانى كه خود شخص آن را غرس كرده است و يا در ملك او پس از آنكه ملك او شده روييده است، از اين حكم استثناء شده است.
مسأله 386- آزاد گذاشتن گوسفند و ساير حيوانات براى چريدن از گياهان حرم مانعى ندارد، لكن كندن گياه براى خوراك آنها جايز نيست.
كفّارات احرام
كفّاره صيد
با توجه به اختلاف حيواناتى كه صيد آنها حرام است كفّاره صيد نيز مختلف است، و فروع فراوانى را در كتب فقهى به خود اختصاص داده است، لكن به جهت مورد نياز نبودن آن فروع در عصر حاضر، از آن مىگذريم، علاقمندان مىتوانند به كتب مفصّله فقهيه و يا به مناسك عربى مراجعه نمايند.
كفّاره تمتّع از زنان
مسأله 387- اگر شخص محرم با زوجهاش از روى علم و عمد در احرام عمره تمتّع نزديكى كند، چنانچه قبل از سعى باشد بايد يك شتر كفّاره بدهد، و بنا بر احتياط واجب اگر وقت دارد عمره را تمام كند، و سپس از ميقات مجددا محرم شود، و عمره را تكرار نمايد، و اگر وقت كافى براى اتمام عمره و محرم شدن مجدد ندارد عمره را
قطع كند و از ميقات مجددا محرم شود، و اگر وقت براى اعاده عمره ندارد همان عمره اوّلى را تمام كند و سپس حج إفراد بجاى آورد، و در سال بعد بنا بر احتياط واجب قضاى حج تمتّع را تدارك نمايد، و اگر بعد از سعى باشد عمره را تمام كند، و چنانچه متمكّن است يك شتر، و اگر متوسط الحال است يك گاو، و اگر فقير است يك گوسفند كفّاره بدهد، اگر چه اظهر تخيير بين آنهاست مطلقا.
مسأله 388- اگر شخص با زوجهاش از روى علم و عمد در احرام عمره مفرده مجامعت كند، اگر قبل از سعى است عمره او باطل و يك شتر كفّاره دارد، و بنا بر احتياط مستحب آن را تمام كند، و قضاى آن را نيز در همان ماه بجاى آورد، و اگر بعد از سعى و قبل از تقصير باشد گفته شده است كه بر او يك شتر كفّاره لازم است.
مسأله 389- اگر شخص با زوجهاش در احرام حج نزديكى كند، اگر قبل از وقوف به مشعر باشد حج او باطل است، و بايد آن را تمام نموده و در سال آينده قضا كند و يك شتر نيز كفّاره بدهد، و زن نيز اگر خود را در اختيار او گذارده است همين حكم را دارد، ولى اگر زن مكره بوده حج او صحيح و كفّاره او به عهده شوهر است، و لازم است از آنجا تا پايان مناسك از يكديگر جدا باشند، و يا شخص ثالثى همراه آنها باشد، و اگر در سال آينده نيز با هم به حج آمدند از موضع معصيت تا پايان مناسك بايد از هم جدا باشند، و يا شخص ثالثى همراه آنها باشد.
مسأله 390- اگر مجامعت با همسر بعد از وقوف به مشعر و قبل از انجام طواف زيارت حج باشد يك شتر، و اگر نمىتواند يك گاو، وگرنه يك گوسفند كفاره بدهد، و اگر قبل از طواف نساء باشد و يا قبل از انجام كمتر از سه شوط از طواف نساء باشد حج صحيح و بر هركدام از آنها يك شتر كفّاره واجب است، ولى اگر بعد از شوط سوّم و قبل از اتمام شوط پنجم طواف نساء باشد كفّاره ندارد.
مسأله 391- اگر محرم با نگاه به غير همسر منى از او خارج شود اگر مىتواند يك شتر، وگرنه يك گاو، و اگر نمىتواند يك گوسفند كفّاره بدهد، و اگر با تماس و ملاعبه با همسر و يا نگاه با شهوت به او منى از او خارج شود يك شتر كفّاره بر او واجب است، و اگر با نگاه و يا مسّ همسر بدون شهوت منى از او خارج شود چيزى بر او نيست، و اگر زوجه خود را ببوسد حتّى بدون شهوت يك شتر كفّاره دارد.
كفّاره استمناء
مسأله 392- اگر محرم استمناء نمايد يك شتر كفّاره دارد، و اگر قبل از موقفين باشد قضاء حج نيز در سال آينده بر او واجب است.
كفّاره استعمال بوى خوش
مسأله 393- اگر محرم عمدا عطر و بوى خوش استعمال كند بنا بر احتياط واجب يك گوسفند كفّاره بر او لازم است، ولى بوييدن بوى خوشى كه كعبه را با آن خوشبو مىنمايند كه خلوق نام دارد اشكالى ندارد، لكن در زمان ما كه از خلوق براى معطّر كردن كعبه استفاده نمىشود احتياط در اجتناب از بوييدن بوى خوش كعبه است.
كفّاره پوشيدن لباس دوخته براى مردان
مسأله 394- اگر مرد محرم لباس دوخته بپوشد اگر چه به جهت ضرورت باشد بايد يك گوسفند كفّاره بدهد.
كفاره جدال
مسأله 395- براى جدال (قسم خوردن به بلى و اللّه، و لا و اللّه، بلكه به احتياط واجب مطلق قسم خوردن به اللّه) اگر قسم راست باشد در كمتر از سهبار كفّاره ندارد، و اگر سهبار قسم بخورد كفاره آن يك گوسفند است، و اگر قسم دروغ باشد، بار اوّل يك گوسفند، و بار دوّم يك گاو، و دفعه سوّم يك شتر بنا بر احتياط واجب كفّاره بدهد.