و يا رو به خانه طواف كند، ولو به يك قدم (عمدا و يا سهوا)، هر چند به جهت ازدحام جمعيّت باشد، آن مقدار از طواف صحيح نيست، و بايد پس از تدارك، بقيّه طواف را بجا آورد. بنابراين اگر در اثناء طواف كسى قصد بوسيدن بيت را دارد، براى اينكه طواف او مورد اشكال قرار نگيرد بايد كاملا اين مسئله را رعايت نمايد، و چنانچه به علّت ازدحام، رعايت اين مسئله، با بوسيدن بيت و يا انجام ساير مستحبّات ممكن نيست، لازم است با صرف نظر از انجام مستحبّات، سعى كند كه طواف به نحو صحيح انجام گردد.
3- داخل نمودن حجر اسماعيل[1]در طواف.
اگر طوافكننده در هنگام طواف داخل در حجر گردد، آن شوط از طواف باطل مىشود، و بايد مجددا آن شوط را انجام داده و طواف را تكميل نمايد، و پس از تكميل طواف و نماز آن، احتياط به اعاده طواف و نماز طواف ترك نشود.
[1]حجر اسماعيل محلّى در كنار بيت است، كه مدفن حضرت اسماعيل( عليه السّلام) و مادرش هاجر، و عدّهاى از انبياء ديگر است.
4- خارج بودن تمام بدن از حجر اسماعيل و بيت و هر چيزى كه از بيت شمرده مىشود.
بنابراين طواف از داخل بيت يا بر ديوار حجر اسماعيل و يا بر شاذروان[1]كعبه صحيح نيست، و اگر قسمتى از طواف به اين نحو انجام گيرد تدارك آن لازم است، بلكه احتياط واجب آن است كه در حال طواف ديوار بيت را مسح نكند، و بر روى ديوار حجر اسماعيل دست نگذارد.
5- انجام طواف بين خانه و مقام حضرت ابراهيم (ع).
بنا بر احتياط واجب بايد طواف بين خانه و مقام حضرت ابراهيم (عليه السّلام) انجام گيرد، و مراعات اين مقدار فاصله با بيت كه حدود 5/ 26 ذراع است، در جميع جوانب در طول طواف لازم است، لكن در طرف حجر اين فاصله از ديوار حجر به بعد محاسبه مىگردد.
مسأله 489- در صورت ازدحام طوافكنندگان، تا حدّى كه عرفا اتّصال آنان محفوظ باشد، در فاصله بيشتر از حدّ مذكور، در پشت مقام ابراهيم (عليه السّلام) نيز طواف صحيح است، و در اين حال تفاوتى بين مضطرّ و غير آن نيست.
[1]شاذروان قسمت سنگچين پايين خانه كعبه است، كه در بناء جديد بيرون از خانه مانده است.
6- انجام طواف در هفت شوط.
مسأله 490- اگر شخصى در ابتدا يا در بين طواف قصد كمتر يا بيشتر نمودن طواف واجب را بنمايد بنا بر احتياط واجب، طواف او باطل، و كم و زياد كردن طواف به قصد تشريع معصيت است.
مسأله 491- اضافه كردن مقدار كمى قبل از شروع طواف، و يا پس از آن از باب مقدمه علميه (به جهت مطمئن شدن به انجام مقدار لازم طواف) اشكال ندارد.
مسأله 492- اگر سهوا كمتر از يك دور طواف اضافه كرده باشد واجب است آن را قطع نمايد، و طواف او صحيح است، و اگر طواف سهوى يك دور كامل يا بيشتر شود، احتياط مستحب آن است كه به قصد استحباب آن را تا هفت شوط تكميل نمايد، و سپس قبل از سعى، نماز طواف واجب را بخواند، و بعد از سعى، نماز طواف مستحب را بجاى آورد.
7- موالات در طواف.
يعنى طواف را پىدرپى انجام دهد، و در بين طواف كارى نكند كه عرفا منافى موالات باشد.
مسأله 493- موالات از شرايط طواف واجب است، و در طواف مستحب موالات شرط نيست.
مسأله 494- اگر شخصى قبل از خارج شدن از مطاف، و قبل از به هم خوردن موالات، متوجه ناقص بودن هفت شوط شود، چه يك دور كامل باشد يا كمتر، و چه طواف واجب و چه مستحب، بايد آن را تكميل نمايد، و اگر پس از به هم خوردن موالات باشد، در طواف مستحب بايد نقص را تكميل كند، و طواف او صحيح است، و در طواف واجب اگر نقص سهوى باشد و چهار شوط را تمام كرده باشد بايد بقيه را تكميل كند، و در صورتى كه كمتر از چهار شوط طواف كرده باشد، بايد تمام طواف را مجددا انجام دهد. و اگر از سه و نيم گذشته و به چهار نرسيده است احتياط در تكميل اشواط و اعاده است.
مسأله 495- كسى كه بعضى از اشواط را فراموش كند، و بعد از خروج از مكه متوجه شود، حكمش حكم كسى است كه تمام طواف را فراموش كرده است كه در مسئله 468 گذشت.
مسأله 496- اگر بعد از فراغ از طواف در صحّت طواف و يا در عدد اشواط شك كند، چنانچه يك طرف شك هفت باشد، به شكّ خود اعتنا ننمايد، و بنا را بر صحّت گذارد، و نيز اگر در پايان شوط هفتم شك كرد كه شوط هفتم طواف اوست يا شوط هشتم، اعتناء به شك نكند، و طواف او صحيح است.
مسأله 497- اگر در صحّت طواف واجب، يا عدد اشواط آن در اثناء طواف شكّ كند چه نزد ركن باشد يا قبل از آن، و چه شك بين شش و هفت باشد و يا پنج و شش و يا كمتر، و چه احتمال زياده بدهد و يا احتمال ندهد، طواف او باطل است، و بايد آن را از نو بجا آورد، ولى در طواف مستحبى بنا را بر اقل گذارده، و آن را تكميل نمايد، و اعاده لازم نيست.
مسأله 498- اگر عمدا يك دور يا بيشتر از يك دور به طواف بيافزايد، به قصد آنكه جزء طواف ديگر باشد، قران بين طوافين است كه در طواف مستحب مكروه، و در طواف واجب حرام است. بلكه بنا بر احتياط واجب سبب بطلان طواف نيز مىشود، چه از اوّل اين قصد را داشته باشد، و يا در بين طواف و يا آخر آن قصد كرده باشد، ولى اضافه كردن به طواف به قصد لغويّت آن مقدار، ضررى به طواف نمىزند.
مسأله 499- اگر از ازدحام جمعيّت انسان را مقدارى در طواف جلو ببرد، در صورتى كه به كلّى اختيار از او گرفته نشود، و قصد طواف داشته باشد، طواف او اشكال ندارد.
مسأله 500- طواف و سعى با چرخهاى معمول، يا نشستن در طبق، يا سوار شدن بر دوش ديگران، در حال اختيار نيز اشكال ندارد، ولى اگر با پاى خود طواف كند ثواب آن زيادتر است، و توجّه به اين نكته ضرورى است كه در حال طواف و سعى شخص بايد قصد طواف و التفات به آن داشته باشد، بنابراين طواف و سعى افرادى كه روى چرخ و يا طبق طواف و سعى مىكنند اگر در حال طواف و سعى بخواب روند محلّ اشكال است.
مسائل متفرقه طواف
501 س- اگر كسى در حج تمتّع به تصور اينكه فقط طواف نساء واجب است طواف زيارت را ترك نموده، و تنها طواف نساء و نماز آن را انجام داده تكليفش چيست؟
ج- در فرض سؤال، كه طواف حج از جهت جهل به مسئله ترك شده حج باطل است، و بايد در سال بعد بجا آورد، و نظر به اينكه محتمل است از احرام بيرون نيامده باشد، احتياطا از نزديكى با زن قبل از انجام اعمال عمره مفرده دورى كند.
502 س- شخصى در سال گذشته كه حج تمتّع واجب خود را انجام مىداده، تنها نماز طواف را به گمان اينكه كفايت مىكند بدون طواف، انجام داده است و سپس باقى اعمال را انجام داده، آيا چه وظيفهاى دارد؟
ج- با فرض اينكه طواف حج را از روى جهل به مسأله ترك كرده، و به محلش برگشته است بايد حج را اعاده كند. و احتياطا از نزديكى با زن قبل از انجام اعمال عمره مفرده دورى كند.
503 س- اگر كسى طواف را فراموش كند، آيا مىتواند در ماههاى غير حج انجام دهد؟
ج- مانع ندارد، و پس از انجام طواف، سعى را اعاده نمايد.
504 س- اگر كسى طواف عمره را فراموش كرد، و يا آن را ناقص انجام داد و در عرفات بياد آورد، تكليف چيست؟ و آيا انجام و يا تتميم آن فوريّت دارد.
ج- اگر امكان مراجعت و انجام اعمال و رسيدن به وقوف را دارد بايد برگردد، و الا مىتواند بعد از اعمال منى آن را تدارك كند.
505 س- كسى كه بعد از تقصير در عمره تمتّع متوجه شود كه وضوى او باطل بوده يا وضو نداشته، و با اين حال طواف كرده و نماز طواف خوانده است، وظيفه او چيست؟
ج- طواف و نماز و سعى و تقصير را اعاده كند، و عمره او صحيح است.
506 س- كسى در شوط آخر محدث شده است، و بدون طهارت شوط را اتمام كرده، و بعد وضو گرفته و طواف را اعاده نموده است، و نماز و سعى و تقصير را انجام داده است، آيا صحيح است و وظيفه او چيست؟
ج- اقوى صحّت عمره و حج تمتّع است، ولى بايد قسمتى از طواف را كه بىوضو انجام داده با وضو بجا آورد، و بعد از آن نماز طواف بخواند.