سعى
سعى در عمره و حج، واجب و ركن است، كه با ترك عمدى آن اگر چه از روى جهل باشد، عمره و حج باطل مىشود و آن در عمره يك مرتبه و در حج يك مرتبه در هفت شوط، پس از نماز طواف بين صفا و مروه انجام مىگيرد.
مسأله 663- تأخير سعى از طواف براى مدّت كم به جهت گرمى هوا، خستگى و يا انجام طواف مستحب جايز است، و بنا بر اقوى مىتواند سعى را تا شب به تأخير اندازد، اگر چه احتياط مستحب آن است كه تأخير نياندازد، ولى تأخير سعى براى روز بعد بدون ضرورت جايز نيست.
مسأله 664- كسى كه سعى را فراموش نمايد بايد هرگاه متذكرّ شد آن را انجام دهد، و اگر از مكّه خارج شده بايد به مكّه برگردد، و در صورتى كه بازگشت به مكّه مشقّت دارد واجب است براى انجام سعى نايب بگيرد.
مسأله 665- كسى كه سعى را به نحو كامل بجا نياورده است بايد در احرام باقى بماند تا خود يا نايبش آن را انجام دهد، و اگر شخص به خيال اينكه از احرام خارج شده با زوجه خود مواقعه كند بايد كفّاره بدهد، و همچنين اگر با توجّه ناخن گرفته باشد، و ناخن گرفتن سهوى نيز بنا بر احتياط كفّاره دارد.
واجبات سعى
1- نيّت
واجب است سعى را مقارن با قصد قربت به عنوان انجام امر الهى آغاز نمايد، و با همين نيّت به پايان رساند، و بايد مشخص نمايد كه سعى را در عمره تمتّع يا حج تمتّع و يا ... انجام مىدهد، و بهتر آن است كه نيّت را به زبان نيز جارى كند.
ابتداى سعى از صفا
شروع سعى بايد از كوه صفا انجام گيرد، ولى بالا رفتن از كوه لازم نيست، بلكه به همين مقدار كه روى سنگفرش شيب پايين كوه قرار گرفت كفايت مىكند.
3- ختم سعى در مروه
به نحوى كه در شروع سعى بيان شد بايد ختم آن نيز به همان كيفيّت در كوه مروه انجام گيرد، بنابراين اگر كسى سعى را از مروه شروع كند ولو سهوا سعيش باطل است، و بايد آن را از نو بجاى آورد.
4- انجام سعى در هفت شوط
رفتن از صفا به مروه يك شوط، و بازگشت آن شوط ديگر محسوب مىگردد، بنابراين چهار شوط از صفا به مروه و سه شوط از مروه به صفا انجام مىگيرد.
5- انجام سعى در طريق معمول
سعى بايد با رفتوآمد در طريق معمول بين صفا و مروه انجام گيرد، بنابراين اگر در حين سعى داخل مسجد شود و يا به خيابان برود و از آنجا وارد قسمت ديگر مسعى شود و سعى را ادامه دهد، سعيش صحيح نيست، امّا سعى در طبقه دوّم اگر سعى بين دو كوه صفا و مروه بر آن صدق نمايد اشكال ندارد.
6- توجه به صفا و مروه در حال سعى
در هنگام رفتن به سوى مروه بايد كوه مروه در مقابل شخص قرار گيرد، و همچنين در موقع رفتن به سوى صفا بايد كوه صفا در مقابل او قرار گيرد. بنابراين سعى به قهقرى (عقبعقب رفتن) و يا سعى به جانبين (يعنى به شانه چپ و راست به طورى كه رو به كعبه و يا پشت به كعبه حركت نمايد) صحيح نيست، بلى گرداندن صورت به راست و چپ در صورتى كه سينه و شانهها در حال رفتن به مروه، رو به مروه، و در حال رفتن به صفا، رو به صفا باشد اشكال ندارد، و همچنين برگرداندن بدن ولو به طور كامل در حال توقّف بىاشكال است، و نيز در حال دور زدن روى كوه صفا و مروه، انحراف از جانب راست به چپ مانعى ندارد.
7- مباح بودن لباس و مركب
لباس و كفش و مركبى كه شخص با آن سعى مىكند بايد مباح و غير غصبى باشد، بلكه بنا بر احتياط حمل شىء غصبى نيز در حال سعى جايز نيست.
8- ترتيب
سعى در عمره و حج بايد پس از نماز طواف انجام گيرد، و اگر بدون ضرورت آن را بر طواف مقدّم دارد اعاده آن لازم است.
مسأله 666- اگر سعى مقدّم بر طواف انجام گيرد سهوا باشد يا جهلا، بنا بر احتياط واجب اعاده آن لازم است.
مسأله 667- اگر پس از شروع در سعى متوجه نقصان طوافش گرديد، پس اگر بعد از نصف، نقصان حاصل شده است بايد سعى را رها نموده به اكمال طواف (به نحوى كه در مسائل طواف ذكر شده است) بپردازد، و سپس اگر چهار شوط سعى را قبلا بجا آورده سعى را از موضع قطع تكميل نمايد، وگرنه سعى را از نو بجا آورد، و اگر طواف او بيش از نصف كمبود دارد مىبايست طواف را نيز از اوّل اعاده نمايد.
مسائل متفرقه سعى
668 س- اگر سر خود را در سعى بين صفا و مروه به پشت برگرداند، و بدن به سمت يمين يا يسار كج شود امّا به پشت برنگردد سعى او اشكالى دارد يا نه؟
ج- اگر در حال رفتن به صفا مقاديم بدن متوجه به صفا و در حال رفتن به مروه متوجه مروه باشد، و هنگام برگرداندن سر، توقف كند اشكال ندارد.
669 س- اگر شخصى در سعى بين صفا و مروه به اطراف نظر نمود، مىتواند همان وقت سعى را از اوّل شروع كند، يا بايد صبر نمايد تا موالات بهم بخورد؟
ج- نظر كردن به اطراف در حال سعى ضرر ندارد، فقط بايد وقت رفتن به صفا رو به صفا برود، يعنى قهقرا نرود، يا آنكه طرف يمين يا يسارش به سمت صفا نباشد، و اگر كسى به نحو باطل مقدارى رفت، برگردد و همان مقدار را صحيحا اعاده كند، و موالات بهم نمىخورد، و از سر شروع كردن، صحيح نيست.
670 س- اگر كسى سعى را به طور كلى فراموش كرد و تقصير نمود، تكليف او چيست؟
ج- از احرام خارج شده، و هر وقت يادش آمد سعى را بجا آورد.
671 س- حاج در عمره تمتّع پس از آنكه محل شد و لباس دوخته پوشيد متوجه مىشود كه سعى را شش مرتبه انجام داده، حال اگر قبل از وقوف به عرفات متوجه شد چه كند، و اگر در عرفات يا بعد متوجه شد چه تكليفى دارد، و اگر جماع كرده كفاره آن چيست؟
ج- اگر وقت دارد كسرى سعى را تمام كند، و اگر وقت ندارد به طورى كه اگر بخواهد برود و كسرى سعى را تمام كند به وقوف عرفات نمىرسد وقوف عرفات و اعمال حج را بجا آورد، و بعد از مراجعت به مكه، كسرى سعى عمره را بجا آورد، و در فرض سؤال، اگر جماع كرد كفاره آن بنا بر احتياط يك گاو است، و همچنين است حكم ناخن گرفتن.
672 س- اگر كسى يقين كند كه هفت شوط سعى بين صفا و مروه را تمام كرده است ولى بعد از تقصير متوجه مىشود كه پنج شوط بوده، اولا آيا كل سعى را بايد از سر بگيرد، يا دو شوطى را كه ناقص بوده است بايد تكميل كند؟ و ثانيا آيا تقصير هم بايد بكند، يا تقصير اول كافى است؟
ج- بايد سعى را اتمام كند، و احتياطا تقصير را اعاده نمايد.
673 س- كسى بعد از اتمام شوط ششم سعى در صفا گمان تمام شدن هفت شوط را كرد، و تقصير نمود، ولى فورا به او گفتهاند كه بايد يك شوط ديگر بياورى، او هم انجام داد، و بعد بار ديگر تقصير نمود، آيا عمل او صحيح است يا خير، و كفاره دارد يا نه؟
ج- عمل صحيح است و كفاره ندارد.
674 س- كسى كه مىدانسته در سعى بايد از صفا شروع و به مروه ختم كند، ولى جاى آنها را نمىدانسته، و از كسى پرسيده، و او مروه را به جاى صفا به او نشان داده، و بنا به گفته او از مروه سعى را شروع كرده، و پس از اينكه هفت مرتبه سعى انجام داد ملتفت اشتباه خود شد، و يك مرتبه ديگر سعى نمود، آيا سعى او صحيح است يا خير؟
ج- اقوى صحت آن است هر چند احوط اعاده سعى است.
675 س- شخصى بعد از طواف عمره تمتع گم شده، و بعد از پيدا شدن به رفقايش گفته كه سعى صفا و مروه را بجا آوردهام، و تقصير نمود، و محرم شد براى حج تمتّع، ولى بعد از مراجعت از عرفات و منى و موقع طواف و سعى صفا و مروه و اعمال حج اظهار كرده: مثل اينكه من در اعمال عمره به صفا نيامدهام، همينطور گفتهاند إن شاء اللّه آمدهاى، بعد از مراجعت به ايران چندبار به پسرانش گفته اعمال من ناقص شده، و قبل از فوتش وصيّت